"Мыланна латкудыт" рубрик, 2014 ий, Пургыж тылзын 5-ше кечыже

Йомшо йочам эн ончыч йолташыж дене кычалман

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Южгунам лишыл еҥна-влакын койыш-шоктышыштым, чон тургыжланымашыштым огына умыло. Йӧсӧ годым полыш кидым огына пу. Нелылык деч куржына. Чынлан шинчам почаш лӱдына…

Марина Ивановна тыглай ялысе эмлымверыште медшӱжарлан ышта. Пелашыже, подростко ӱдыржӧ улыт. Ӱдырамаш кас, а южгунам йӱд марте пашаште. Ешыжым каныш кечын веле ужеш, манаш лиеш. Но каныме олмеш ешыште эре вурседылмаш веле. Пелашыже ынде кок тылзе паша деч посна шинча, кочывӱдым подылаш тӱҥалын, чӱчкыдын кычкыркален. Ӱдыржӧ ача-ава кокласе келшыдымаш деч йыгыжген, мӧҥгысӧ пашам шот дене ыштымым чарнен, мӧҥгыжӧ вараш кодын толаш тӱҥалын. «Те мыйым огыда умыло?! Шкендан нерген веле шонеда! Сурт гыч лектын каем, ужыда, каем, каем…», — шортын ойлен тудо. А ача ден ава тидым шотыш налын огытыл, так ойлыштеш манын шоненыт, тыгай мутшылан вурсеныт веле. Ик кечын ӱдыр мӧҥгыж гыч содыки куржын. Ачаж ден аваже тургыжланеныт, вигак ӱдырыштын йолташыже-влак дек йыҥгыртеныт. Юмылан тау, писын муыныт, мӧҥгӧ пӧртылтеныт да чот вурсеныт. А ӱдырышт тыге вашештен: «Ачай, авай, неужели нимат огыда умыло! Мыланем йӧсӧ, кунам те вурседылыда, кунам, тый, ачай, йӱат, а авай, утыждене эскерет! Молан те тидым огыда уж?»

Чаманыман, умылыдымашлан кӧра подростко-влак кызытсе саманыште веле огыл, ончычат мӧҥгышт гыч лектын каеныт. РМЭ МВД-се ийготыш шудыо йоча-влак дене паша ыштыше пӧлкан увертарыыж почеш, 2013 ийыште 260 наре йоча кычалаште лийын. Нунын кокла гыч 120 йоча мӧнгыж гыр куржын, 140 – йочапӧрт да тӱрлӧ школ-интернат гыч. Тыгай ошкылым ыштымын амалже икмыняре. Тидын нерген да кузе тыгай ситуацийыш логалаш огыл манын, психолог Ольга Николаевна Завойских каласкала.

- Йоча шочмо суртшо гыч тунам куржеш, кунам тушто умылымашым да йӧратымашым муын огеш керт. Ты проблеме дене удан илыше ешыштат, поян ешыштат тӱкнат. Чаманен каласыман, мемнан «Доверие» рӱдерыш тиде нелылык дене шуко ача-ава толаш огеш тошт — вожылеш. Нуно шонат: «Кузе тыге лийын кертеш? Мо ок сите? Икшывынам сайын чиктена, пукшена, оксам пуэна. А тудо тыге вашешта».

Йочалан подростко пагытыште умылымаш, йӧратымаш, ача-ава деч каҥаш кӱлыт. Тудо тидын нерген тура ойлен ок мошто. Ача ден ава тидым шижшаш да чон почын кутырышаш улыт. А кугыеҥ шукыж годым вурса, уда отметкылан, мӧҥгӧ вараш толмылан але эше иктаж-могай амаллан наказатла. Тунам йоча шке чын улмыжым поступок гоч ончыкта, мутлан, мӧнгыж гыч лектын кая. Тыге ыштыме дене ойлынеже: «Мыланем тендан полышда кӱлеш, но ойлаш лӱдам…»

Йоча шочмо суртшо гыч ача-аван эре вурседылмышт але ойырлыышт, йочашт ӱмбак кидым нӧлтымышт годым лектын кая. Южо подростко приключенийым кычалаш кая, но тыге шуэн лиеда. Каласыман, йоча шочмо суртшо гыч  йолташыже але коча-коваж деке шукыж годым толеш. Но 2-14 кече гыч мӧҥгеш пӧртылеш. Садлан икшывым мӧҥгыштӧ огыда му гын, эн ончыч палыме-влаклан йыҥгыртыман, вара – полицийыш. Подросткын мӧҥгӧ пӧртылмыж годым ача-ава вурсышаш огыл, а куанышаш. Тунам йоча умыла: тудлан огыт сыре, тудым йӧратат да тудын верч тургыжланат. А лыпланымекыже, вес кечын, молан тыгай ошкылым ыштыыж нерген ласкан йодман.

Подростко удан илыше ешыште кушкеш, ачаж ден аваже йӱыт, икшывыштым огыт шеклане. Тыгай еш гыч йоча лектын кая да утларакше уремыште пернылеш, туге гынат мӧҥгышкыжӧ эре пӧртылеш. Тыгеат лиеда: кунам йочапӧртла але школ-интернатла гыч икшыве лектын кая да йӱшӧ ачаж ден аваж деке пӧртылеш. Тидыже икшывын нуным йӧратымыжым ончыкта.

Кажне ача-ава подростко дене кугыеҥ семын кутырышаш, нелылыкым сеҥаш полшышаш, умылаш тыршышаш.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: