"Рубрик деч посна", 2014 ий, Пургыж тылзын 17-ше кечыже

Мондаш лийдыме Афганистан

Статьян авторжо Светлана Кушакова

1989 ий 15 февраль. Совет войскан Афганистаныште кучедалме пытартыш кечыже. Икмыняр  тӱжем совет  салтак ты жапым кажне кечын вучен… А мыняр еҥ вучен шуктен огыл:  кредалмаште вуйжым пыштен, сусырген колен, душман кидыш логалын, увер деч посна йомын… Тылеч вара 25 ий эртен. Но уш Афган сарын чыла кочыжым шарна, шарналтен колтымо еда чон нелын коржеш, шинча ончылно сар сӱрет шочеш да кагазыш возеш. Афган сарын ветеранже Сергей Львович Белобородкин сӱретлаш изинекак йӧратен, сарыштат йӧратыме пашажым кудалтен огыл,  кызытат чон йодмо почеш сӱретла. Пӧлемысе пырдыжыште икмыняр пашаже кеча. Теве курык коклаште чоҥештылше вертолёт, воктенак десантник-влакым кондымо тат да молат…

Сергей Львович Белобородкин  1958 ийыште Кострома областьысе Парфеньево селаште шочын. Изиж годым ачаж ден аваже Марий кундемыш илаш кусненыт. Рвезе Моркысо кандашияш школым тунем пытарен. Моло икшыве-влак семынак спортым йӧратен, ече, коньки дене мунчалтен. Вара Марий радиомеханический техникумыш тунемаш пурен. «Группына пеш келшен илен. Кажныже спортым йӧратен. Мый парашют спортым тунамак йӧратен шынденам. Медкомиссийым эртен, ДОСААФ-ын Йошкар-Оласе авиаций да спорт клубышкыжо кошташ тӱҥальым», — ойла С.Белобородкин.

Техникум деч вара салтак радамыш налыт. Ик ий связь войскаште службым эртымеке, армий гычак Сызраньысе кӱшыл военный авиаций училищыш тунемаш пура. Туштак Афганистаныште сар тӱҥалме нерген уверым колеш. «Афганистан — курыкан вер, сай вертолётчик-влак ситен огытыл. Мемнам ончылгоч туныктен луктыч, Краснознаменный Забайкальский пограничный округын авиацийышкыже служитлаш колтышт. Тунам сарыш логалаш чыланнан кумыл лийын. Тушко колтымекышт, чекым ӱмыр мучко оролаш тӱҥалам манын шоналтышым.  А самырык еҥын сарымак ужмыжо, кучедалмыже  шуын, вет мемнам тидланак туныктеныт. Икымше кече гычак йоҥылыш улмем умылышым, мыланна,  пограничный войскалан, 100 утла меҥган йӱдвел чекым оролаш — кугу ответственность.  Тушечат вертолётчик-влакым командировкылаш колтеденыт», — манеш пӧръеҥ.

Училищыште тунемме годым пелашыж дене палыме лийын. Кеҥежым студент-влакым чоҥештылаш, опытым погаш лагерьлашке колтат улмаш. Пенза область Кузнецк оласе ик лагерьыште илыме годым клубышто вашлийыныт. Пеҥгыде капкылан, лопка вачан, формым чийыше лётчик-влакым ӱдыр-шамыч нигузе ужде кертын огытыл! Вате-марий  ынде кумло ий наре келшен илат. «Светланалан  шуко ужаш, чыташ логалын. 19 ияшак офицерын пелашыже лийын. Пален: офицерын илышыже куштылгак огыл. Я ик вере, я вес вере куснылман. Афганистаныштат, Таджикистаныштат пелашыжын эҥертышыже  лийын. Колымашым ужын, ойгым, куаным моло вате-влак дене пырля пайлен. Кажне кечын пӧртылмем вучен. Ик тыгай сӱретым  эшеат шарналтем: мыйым, лейтенантым, командировкыш Афганистаныш икымше гана колтат. Мый ик тошкалтышлан ӱлнӧ улам. Пелашем пачер омса воктене шӱлыкан шога да «Тый пӧртыл, йӧра», —  товатлаш шып йодеш. Тудын тиде йодмыжым кажне гана шукташак тыршенам. Ӱдырнат сар годым шочын. Тыгак сарын кочыжым шижын шуктен. Малыме годым ятыр гана тӧрштен кынелын», -  шарналта ветеран.

Икымше командировкыш самырык лейтенантым Афганистаныш колтат. «Тылеч ончыч курыкым ужын омыл ыле. Ончаш гын,  Памир —  пеш сылне курык, а чоҥештылаш, чынжымак, ас лийман. Кӱкшӧ курык коклаште вертолётшат изи кайык гай веле коеш. Тиде кугу кӱ пырдыжыш миен керылташ огыл манын, ты верым шымлаш кӱлын. Чоҥештылме годым чыла моштымемым ончыктенам. Ик ий деч вара экипаж командирлан шогалтышт, вертолет-влак звенон кугурак лётчикше лийым, вараже командир марте кушкым.  Икмыняр ий гыч  Краснознаменный Среднеазиатский пограничный округыш куснышым. Авиаций Афганистанысе мемнан блокпост-влаклан кочкышым, вӱдым, снарядым да молымат ситарен шоген. Палемдыме верыш десантник-влакым наҥгаен кодымо, боевой действий годым  кӱшыч полышкалыме», – каласкала С.Белобородкин.

Сергей Львович 1400 утла боевой вылетым ыштен. Йошкар Шӱдыр, «За службу Родине в Вооруженных Силах» 2-шо да 3-шо степенян орден-влак да «За отличие в охране Государственной границы», «За ратную доблесть» да моло медаль дене палемдалтын.  1990-1993 ийлаште Закавказьесе, Узбекистанысе, Таджикистанысе вашпижмаште лийын. Мӧҥгӧ пӧртылмеке, Йошкар-Оласе аэропорт штабым, кызыт республикысе пограничник-влакын «Застава» мер организацийыштым вуйлата, «Афганистанысе ветеран-влак ушемын» регионысо пӧлкажын правленийышкыже сайлалтын. Икманаш, мер пашам шуктен шога. Йоча-влак дене чӱчкыдын вашлиеш, сар  нерген каласкала, элым йӧраташ туныкта. А йӧн лийме семын штурвал воктек шинчеш.

Шарнымаш гыч:

 1988 ий февраль. Мыйым дежурный вертолёт экипажын командиржылан шогалтеныт. Тидыже кечыгут аэродромышто лияш да команде почеш заданийыш лекташ кӱлмым ончыкта. Эрденак оперативный группо вуйлатышым, полковник Мартовицкийым, офицер группо дене пырля Московский погранотрядыш погынымашке наҥгаяш кӱштышт. Отрядыш миен шумек, пале лие: тысе авиагруппо шке вий дене десантым палемдыме верыш наҥгаяш ямдылалтеш, но нунылан эше ик вертолёт огеш сите. Десант ущельеште петырналт шичше душман-влакым пытарышаш улмаш. Полковник мыланем чоҥешташ кӱштыш. Десантник-влакым волтен кодаш группылан шелалтна. Десантник-влакан вертолёт шинчаш верым ойырыш. А тудым молышт лӱйкалымаш деч аралышаш улыт. Мыланна эн ончыч позиций-влакым ракете-влак дене пытарыман улмаш. Мый икмыняр залпым ыштышым, чоҥешташ кӱлеш манын кычкыральым.  Но мыйым иктат колын ыш шукто, десантник-влак волаш тӱҥальыч. Мыят вертолетым савыртен шинчаш тӱҥальым, но гранотомётчик-влак огыт лыплане, лӱйкалат, ала-кушеч мланде йымач душман-влак куржын лектын тыгак лӱйкалат. Ракете дене кок залпым колтымек, вертолетна гыч миным ястараш командым пуышым. Кок салтак ден бортпроводник, вуй воктеч эртен кайыше пуля-влакым ончыде, шке пашаштым писын шуктат. Тыгодымак ик вертолётым «сусыртымо» шоктыш, весе ик двигатель дене чоҥештылеш, туге гынат тудыжо  сусыртымо вертолётын экипажшым поген налын шуктен. Икмыняр жап гыч полыш тольо да тудо курык тайылым «эрыкташ» пиже. А мылам  сусыргышо салтак-влакым налаш манын, эше кок гана саде верышкак чоҥештыл толаш логалын.

Рамкыш:

1979-1989 ийлаште эртыше Афган сар Россий мучко 15 тӱжем утла еҥын илышыжым налын. Республикына гыч  2 тӱжем утла еҥ ты сарыште кредалын, 70-жо шочмо верыш пӧртылын огыл. 15 февральыште Совет войскам Афганистан гыч лукмылан 25 ий темеш. Садлан тений Афган сарыште вуйым пыштыше салтак-влакым шарныме мемориалым (Йошкар-Оласе рӱдӧ паркысе Курымашлык тул воктене) уэмдат да тусо спискыш у лӱм-влакым пуртат.

 

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: