"Илыш мундыра" рубрик, 2014 ий, Пургыж тылзын 14-ше кечыже

Мо тыгай кумалтыш?

Статьян авторжо Алевтина Таныгина

Марий Элын тӱҥ онаеҥже Александр Таныгин умылтара.

Мо тыгай кумалтыш? Отышто кумалме годым йырымваш иктаж-могай вий шарла мо?
Николай.
Йошкар-Ола.
Кӱсото — кавасе Юмо ден мландывалне илыше калык кокласе кылым кучен шогышо вер. Кӱсотым кугезына-влак тӱнян рӱдыжлан шотленыт. Кумалтышым пӱртӱс да калык кокласе кылым пеҥгыдемдыше, уло тӱня вийым чумырен, иктешлен, вияҥден да мландӱмбалне илыше чыла чонанлан шулыкым – илышым ылыжтен, шочыктен кертше пӱртӱсын Ю вийжым – пуэн шогышо йӱла семын аклаш лиеш.
Кугу кумалтыш годым кӱсотышто Ош Кугу Юмын кум ужашыжат (шулык, серлагыш, перке) иквереш чумыргат да тӱнялан пиалым пуат. Кумалме годым кава ден мланде коклаште пеш кугу Ю вий погына. Тиде вийым ме кӱшыч ӱлыкӧ, ӱлыч кӱшкӧ вузалт шогышо шуко оптеман муно семын ончыктен кертына.
Шаге воктене кумал шогышо, тӱрлӧ кундем гыч толшо калыкын кумылжо, шогалтыме вольыкын, киндеркын, кӱсотысо кушкылын вийышт мландӱмбалне шарлат да кӱшыч ӱлыкӧ, ӱлыч кӱшкӧ коштшо вий-влак дене иктыш ушнат.
Мландӱмбалсе чыла илыш да пӱртӱс кайырат (вий) иктыш ушнымо дене пӱтынь тӱня ик вий семын ылыжеш, илыш радам Юмын рашемдыме тӱрыс шотышкыжо угыч пӧртылеш. Чылажат Юмын поро шӱлыш дене икоян, ваш-ваш умылен ышталташ тӱҥалеш.
Кумалтыш айдемын капкыл вийжым, куатшым, шӱм-мокш тазалыкшым арален кодаш да ешараш, ӱмыржым шуяш, кид-йолжым лывырташ, шинчавылышыжым писемдаш, уш-акылым вияҥдаш, шӱм-чонжым порылык шӱлыш дене лыпландараш, а калык коклаште татулыкым, тӧрлыкым, чон тыныслыкым шараш полша. Кумал шогышо-влак пӱртӱс вий да юмо-влак деч полышым, аралтышым, серлагышым йодыт. Тыге йодмо деч вара айдемын шыртше, ӧртшӧ, чонжо, шӱм-мокшыжо, уло капше талештын вияҥыт.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: