"Мыланна латкудыт" рубрик, 2014 ий, Ӱярня тылзын 21-ше кечыже

Йорга чытыра да чыта

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Подростко-влак, поснак ӱдыр-шамыч, модым эскерат. Пырля тунемше-влак йытыран чият гын, шукынжо «Мо дене мыйже уда улам?» манын шоналтат да  нунын семын чияш тӱҥалыт. Вургем сынлан ок келше гынат, тудым модо почеш налмыс. А уке гын йолташ-влак мыскылаш тӱҥалыт, кутырымымат чарнат.

Кызыт — татуировко, пирсинг, модель гай капкыл модышто. Но вет чыла тидыже тазалыкым лунчырта. Шарныза, модо кажне ийын вашталтеш, а тазалык ӱмырешлан кодеш, садлан шкем эскерыман.

Параньга районысо Олор школышто тунемше Влад БогдановТатуировко, пирсинг коваштым локтылеш

Самырык еҥ-влак тӱрлӧ чия дене татуировкым ыштыктат. Но ийгот дене кугурак лиймеке, ты тату шукыж годым келшымым чарна, а тудым кораҥдаш шергын шуэш.

Татуировкым ыштыме годым ӱзгар стерильный огыл гын, гепатит черым налаш лиеш, вӱрат аярген кертеш.

Ӱдыр-рвезе-влак пирсингым ыштат. Тӱрвым, кылымдым, могырын моло ужашыжым шӱтат. Кызыт тидын дене нигӧм от ӧрыктаре. Самырык еҥ тидым ыштыме мотор манын шона, шке ойыртемалтмыжым ончыкта. Но пирсинг тазалыкым локтыл кертеш. Шуралтен шӱтымӧ дене капыште сусыр да пӱрнен кушмо пале кодеш. Йылмыш алгам пижыкташ гын, тудо икмыняр жаплан тӱҥын кертеш. Адакшым кушто шӱташ лиймым а кушто укем палаш кӱлеш. Йоҥылыш лийын кая гын, йылме чогашыл пужла.

Тидым южо элыште шотыш налыныт, тыге Нидерландыште да Английыште подростко-влаклан пирсингым да татуировкым ышташ чарыме шотышто законым лукмо.

Чаравуя ит кошт!

Ятыр ӱдыр-рвезе тӱнӧ чаравуйын коштыт. Тидат пуйто модо. Нуно тидын шотышто ача-авашт дене ӱчашат, «Йӱштӧ гынат, чытем, тыге чыла йолташем коштеш!» манын ойлат. Йӱштӧ игечыште кӱчык куртко, вичкыж йолаш але капрон колготко дене коштыт. А веет кылмыме дене тазалык лунчырга: шодо пуалын кертеш, верге да шондышӱвыроҥ чер дене орланаш лиеш. Подростко пагытыште кужу таганан туфльо дене кошташ гын, сколиоз (тупрӱдӧ кагыргыме) вияҥеш.

Жапыштыже кочман

Вес проблеме – диете. Кызыт чылан каҥга лияш тыршат. А ийготыш шудымо шуко ӱдыр кугыеҥ гай мотор лийнеже, садлан диетыште шинчаш тӧча. Но подростко огеш пале, мо тугай диете. Тидыже анорексийыш шуктен кертеш. Тыгодым айдеме чот каҥгештеш, лулегыже веле кодеш. Ӱп, пӱй йогаш тӱҥалыт, шоло пашам ыштымым чарна.

Йоча мом кочмыжым, ача-ава-влак тӱткын эскерышаш улыт. Чипс, кока-кола, шинчалан сукара, писын кӱктымӧ шӱр, лапша да моло кочкыш тазалыклан эҥгекым кондат.

Кочкышым жапыштыже кочман. Шымлыше-влакын ойлымышт почеш, икшыве жапыштыже ок коч гын, писын ноя, тургыжлана, начарын тунемаш тӱҥалеш.

Шарныза, модо тӱрлӧ шӧрыным авалта, но чыла мо тидыже тазалыклан пайдале?

Районлаште ты шотышто ситуаций сайрак. Морко район Кокласола лицейын туныктышыжо Нина Вениаминовна Иванова каласкала:

- Ӱдыр-рвезе-влак модым пеш эскерат. Школышто формо дене коштыт. Тидыже моткоч сай, молан манаш гын ончыч кӧ мом шонен, тудым чиен, а тидыже тунемаш мешаен, вет южо тунемше кажне изарнян Морко пазарыш вургем налаш кудалыштын. Кызыт чапле, шергакан вургемыштым урок деч вара веле чият. Западысе кинофильмым ончен, мом гына от уж: самырык ӱдыр-рвезе-влак татуировкым ыштыктат, кылымдыштым, нерыштым, умшаштым шӱтат. Фильм гоч тыгайым ончыктат да туныктат гын, могай таза тукым кушмо нерген ойлаш лиеш? Лицейыштына ӱдыр-влак пирсинг дене ик жап коштыныт. Кызыт тыгай сӱретым ужмаш уке.

Ӱдыр-рвезе-влак, ача-ава-влак, мо тендам тургыжландара, шке таҥаш лудшо-влаклан мом каласынеда ыле? Могай йодышда уло, а кугурак-влак йодаш аптыранеда? Вашмутым пырля кычалына. Мыланна серышым возен колтыза. Лӱмдам ончыктдыдеат але вес лӱм дене возен кертыда. 

МЧС академийыште тунемнеже

Подростко-влак модым веле огыл эскерат, тыгак спорт дене пеҥгыде кылым кучат. Теве Параньга районысо Олор школышто тунемше Влад Богданов футболым да баскетболым йӧрата. Тӱрлӧ спорт таҥасмыаште писылыкшым ончыкта. Футбол командыже ик гана веле огыл призовой верым налын, а ӱмаште тудым «Лучший игрок» лӱм дене палемденыт.

«Спорт деке мыйым изинек ачам шӱмаҥден. Тудо шкежат футбол дене сайын модын, ече дене коштын, тыге тазалыкшым пеҥгыдемден, — ойла рвезе. – Кызыт мый 11 классыште тунемам. Экзаменым сайын кучаш ямдылалтам, спорт дене тугак заниматлем. Ончыкшым МЧС-ыште пашам ыштынем, садлан келшыше тунемме тӧнежыш пурынем. Тазалык гына сай лийже».

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: