"Сылнылык тӱня" рубрик, 2014 ий, Ӱярня тылзын 11-ше кечыже

Тоштер-сымыктыш шондык

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Тоштер – сымыктыш шондык

Республикысе Изосымыктыш тоштер экспозицийлан поян. Кажне кечын тушто тӱрлӧ выставке эрта. Ты тоштерыште музейный педагогикылан кумда верым ойырат. Йоча-шамычлан экскурсийым, мастер-классым эртарат, искусство дене кылдалтше лекцийым лудыт, тӱрлӧ модыш программым ямдылат.

Изосымыктыш тоштерым 1980 ийыште архитектор В.И.Бабенкон проектше почеш чоҥеныт. Кум пачашан полатын залже-влак йоҥгыдо улыт, садлан тыште камерный экспонат-влакым веле огыл, тӱрлӧ кугурак ӱзгарымат ончыкташ йӧнан. Тоштерын фондыштыжо 7 тӱжем утла экспонат аралалтеш. Калык-влак кокласе кылым пеҥгыдемдаш манын, Татарстанысе, Чувашийысе, Мордовийысе да моло верласе художник-влакын выставкышт эртаралтеш.

Тоштерыште коллектив поро, кугу профессионал. Кажныже шке пашажым сайын пала да йӧрата. Теве мутлан, шанче пашаеҥ Ирина Царегородцева. МарГУ-со историй да филологий факультетым тунем пытарен. «Мый КАМИСлан вуйын шогем. КАМИС – комплексный автоматизированный музейный информационный системе. Тудын тӱҥ пашаже – чыла документацийым, отчетым компьютерыш возаш. Тидыже моткоч йӧнан, вет компьютер программе утым ышташ ок пу. Тоштерыштына тыгай программым ӱмаште апрельыште ыштенна. Кызытеш ты программыш фонд почеш 1243 пашам пуртенна. Сайтнам уэмдена. Ямде лиймеке, тушко увер-влакым вераҥдаш тӱҥалына, тыгак видеош войзен,  вирутальный экскурсийым ыштена.

Ме Москош, Санкт-Петербургыш квалификацийым нӧлташ чӱчкыдын  кудалыштына. Тӱрлӧ семинарыште, курсышто участвоватлена. Мый КАМИС системе шотышто курсым эртенам. Тений январьыште коллеге дене пырля Озаҥыш семинарыш миен толынна. Кажне ийын документым чын возымаште вашталтыш лиеш, тӧрлатымаш пурталтеш. Семинар лачак тиде темылан пӧлеклалтше лийын», — манеш шанче пашаеҥ.

Национальный искусство шотышто шанче пашаеҥ, Пошкырт вел марий ӱдырамаш Лариса Васильевна Илтубаева ты тоштерыште 1995 ий гыч пашам ышта. Тудо Краснокамск район Ушмен ялыште шочын-кушкын. Тоштерыште тӱрлӧ пашам шукта. «Шкемым универсал манын кертам. Национальный искусство шотышто научный пашам ыштем, сӱретче-влакын вытсавкыштым ямдылем, йоча-влаклан экскурсийым эртарем, художественный образованием уло, садлан эше тоштерысе изостудийым вӱдем. Арняште ик занятийым эртарем. Ныл шагат шуйна. Кок шагат йоча-влакым сӱретлаш туныктем, кок шагат – кугыеҥ-влакым.

Калык тоштерышкына кумылын коштеш. Коча-кова, ача-ава-влак икшывыштым чӱчкыдын кондат. Турист-влакымат ужаш лиеш. Кажныштым шокшын вашлийына. Администратор, кассир, гардеробщик, выставкым эскерыше-влак (смотрители) поро шинчаончалтышышт дене кеч-кӧнат кумылжым нӧлтат. Нунат тоштернам вияҥдаш полшат».

Выставкым эскерыше Лия Анатольевна Мельничук пенсийыште гынат, верыште ок шинче, кумшо тылзе тоштерыште ышта. «Кажне выставке шкешотан историйым каласкала, еҥ-влакым культур деке уша. Мый ужам, кузе нуно искусствым йӧратат. Тӱрлӧ ийготан еҥ-влак толыт», — ойла тудо.

Шанче пашаеҥ, живопись отделын хранительже Валентина Евгеньевна Архипова: «Тоштерын тӱҥжӧ – фонд. Тудо ок ешаралт гын, тоштер пыта. Искусство произведений-влакым налаш ынде шукертсек окса ок ойыралт. Тидлан кӧра 2008 ий гыч погымо пашам (собирательная работа) шуктена. Ме художник-влак дене кутырен келшена – выставке деч вара нуно тоштерлан икмыняр пашаштым пӧлеклышаш улыт. Адакшым художник-влак деч арендылан тӱлаш огына йод. Тоштер художникын лӱмжым у тукымлан арала. Садлан кунам тудо пашажым тоштерлан пӧлекла, эн ончыч шкаланже пайдам ышта. Кок ий ончыч тоштерыштына Москосо Помеловмыт художник ешын выставкыже лийын. Тиддеч ончыч фотовыставке эртен, лачак тушто Федор Помелов дене палыме лийынна. Мутым вашталтышна, тудо аважат, ачажат художник улыт манын палдарыш, чаманыман, ачаже илыш дене чеверласен. Ме «Помеловы: Валентин, Инесса, Федор» выставкым почаш темлышна. Тудо шоналтем манын. Жап эртен. Ик кечын Федорын аваже тоштерышкына йыҥгыртен: «Кузе тыге? Москошто выставкым ышташ пеш неле, а вес оласе  тоштер гыч ӱжыт манын шоналтенат ом керт. Мемнан усталыкнам аклымылан кугу тау!» Тыге республикыштына моткоч чапле выставке эртен. А Инесса Помелова тоштерлан латик пашажым пӧлеклен. Кызытат нунын дене кылым кучена. Икана эсогыл Франций гыч йыҥгыртеныт да Тоштерын кечыж дене саламленыт. Икманаш, художник-влак дене келшен илена. Борис Пушков, Валера Чеботкин да моло художникын пашашт фондыштына аралалтыт. Южо художник сӱретыштым тоштерлан огыт пӧлекле. Ме умылена, огына ӧпкеле, вет художниклан кажне саскаже шерге. Тудо тидын дене ила».

2005 ий гыч Изосымыктыш тоштерын директоржо – Елена Эдуардовна Бурнашева. «Тоштер кызыт кугу пашам шуктен шога. Фондым ешараш тыршена. Кажне кечын гаяк шкенан шкешотан улмынам ончыктена, вет тоштер деч посна еҥ-влак театрыш, кинотеатрыш, моло вере коштыт. Куанен каласем, тоштерышкына кумылын толыт. Ончыч кова-влак уныкаштым коштыктеныт гын, кызыт — ача-ава-влак. Тоштерыштына мастер-классым эртарена, оҥай, жап дене келшыше выставкым почына. Ончаш толшо-влак мыланна эреак тауштат. Тидыже, конешне, нимо деч шерге. Тоштер элын тӱвыражым пойдарымаште рольжо кугу. Тушто сӱрет, фотографий-влак гоч историй рашемеш», - палемдыш тудо.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: