"Финн-угор тӱня" рубрик, 2014 ий, Вӱдшор тылзын 18-ше кечыже

Ижевскыш унала

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Кажне кундемын шке моторлыкшо, шке ямже. Удмуртий Республике уна-влакым поро калыкше, шкешотан пӱртӱсшӧ, заводшо-влак дене сымыстара манын колынам. Кодшо арнян командировко дене Одо кундемын рӱдолашкыже – Ижевскыш — миен коштынам. Ижевск олан талисманже - ИжикКужу корно деч вара ноялтын гынат, жапым арам йомдараш огыл манын, акам дене эрденак олам ончаш лекна. Йошкар-Олаште лум кодын огыл манаш лиеш гын, Ижевскыште шошо озаланаш тӱҥалын веле.

Ола моткоч кугу, урем-влак лопка улыт. Ижевск Российын 20 эн кугу ола радамыш пура. Тушто оборонный, машиностроительный да металлургический промышленность виян. Лачак Ижевскыште чапле военный техникым, тӱрлӧ саркуралым ыштен луктыт.

Олан моторлыкшым ончалаш эн ончыч рӱдӧ площадь дене ошкылна. Тушто Ижевскын талисманже – «Ижик» скульптур — верланен. Ижик  — мыжерым чийыше рвезе. Тыгай мыжерым Ижевскыште ончыч эн уста оружейник-влак чиеныт. Шляпа-цилиндржым пызле укш сӧрастара. Тидат таклан огыл, кодшо курымышто оружейный заводышто тыршыше мастер-влакым «рябинник» маныныт.

Ижик деч умбалнак огыл «Калык-влак кокласе келшымаш» монумент шога. Тудо Удмуртийын Российыш пурымыжлан 400 ий теммылан пӧлеклалтын. Одо-влак ӱшанат: монумент ончылно шогалаш да шкалан тургыжландарыше йодышым шып пуаш гын, вашмут лектеш. 46 метр кӱкшытан монумент Ижевскысе пӱя сереш верланен.

Ижевский пӱя сер моткоч ару. Тыште самырык-влак скейтборд, велосипед дене кудалыштыт, коча-кова-влак теҥгылыште канен шинчат. Набережныйым кӱзымеке, изиш йомын коштмеке, Красная Горка площадьыш лекна да Свято-Михайловский соборым ужна. Соборын куполжо-влак кечыште шӧртньын йылгыжыт. Ончет тудым да чонлан ласкан чучеш.

Ижевскысе рӱдӧ площадьыште "Калык-влак кокласе келшымаш" монумент верланенКоштын-коштын, жапымат ыжна шиж, пычкемышалташ тӱҥалын. А ме эше Удмуртийысе руш драме театрышке каяш шоненна. Тудо кечын «Вечера на хуторе близ Диканьки» спектакльым ончыктеныт. Постановкым кызытсе пагытлан келшышым шындыме. Калык зал тич погынен, самырык ӱдыр-рвезе-влак шукын улыт. Тӱрыснек у шинчаончалтышан  постановко чылалан келшен, оҥай, шонаш таратыше лийын. Декораций чапле, артист-влак устан, виян модыныт. Тыгай спектакльым але ончен омыл ыле.

Кас кочкышлан удмурт калыкын перечшым тамлышым. Тудо тӱрлӧ кӧрган лийын кертеш: шыл, пакчасаска, поҥго. Перепеч мемнан перемечым ушештара. Тудым уржа ложаш гыч кӱэштыт. Пеш тутло.

Вес кечын Удмурт кугыжаныш университетыш пурышна, тушто тотальный диктантлан ямдылалтыт. Филологий факультетын студенткыже Люба Киселёва ты мероприятийыш мемнамат ушнаш ӱжӧ. Удмуртла возаш неле огыл, буква тугаяк манын каласыш, но ме ыжна тошт.

Университетыште чолга студент-влак тунемыт. Теве Л.Киселёва «Шунды» удмурт самырык тукым мер организацийыште тырша, вуз пеленсе «Ватка» театральный этностудийыште модеш, эсогыл «Пузкар» («Гнездо») удмурт киношто изирак рольым модын. Ӱдыр кугыжаныш национальный театрыш миен толаш темлыш.

Спектакль кастене веле лиеш шоналтышна да М.Т.Калашников лӱмеш стрелковый оружий музейно-выставочный комплексыш ошкылна. Тоштер Ижевскын оружейный историйжым арала манам гын, йоҥылыш ом лий шонем. Экспозиций поян. Икымше выставке конструктор Михаил Тимофеевич Калашниковын илышыжлан пӧлеклалтын. Тушто тыгак ожнысо да кызытсе саркурал-влакым ужаш лиеш, видеофильм-влак ончыкталтыт. Тоштерыште тир уло.

Кокымшо выставке Кугу Отечественный сарын кочо жапше дене палдара. Ятыр фотом, ту пагытысе йоча модышым, ӱзгарым, плакатым да молымат ончыктымо.

Тоштер деч вара национальный театрыш «Мусое мынам, мысое» («Милая моя») спектакльым ончаш вашкышна. Тушто шуко муро, оҥай мыскара йоҥгышт. Ятыр удмурт шомак марийынла шокта. Садлан умылаш нелыжак лийын огыл. Калык погынен гынат, шукынжо наушникым чиен шинченыт. Олаштат удмуртла кутырымым колын омыл.

Ижевск — мотор ола. Конешне, кок кечыште ты моторлыкым тичмашын от уж. Тыште калык уста, илышым йӧратыше. Одо кундемын гербшат тидын нерген ойла: шем тӱс мландым ончыкта, йошкарге – кечын тӱсшӧ, илышын символжо, ош – ару шӱм-чоным, космосым ончыкта. Ош йӱксӧ але айдеме-кайык — уш-акыл, вий.

Удмуртий гыч шочмо вершӧрыш кудалме годым кундемын кумда чодыражым, кӱкшӧ курыкшым ончышым. Моткоч сылнын коеш, но шочмо кундем дене нимогай мландым от вашталте.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: