"Кугарнягудо" рубрик, 2014 ий, Ага тылзын 19-ше кечыже

«Шочмо велыште вӱдшат шӱмым эмла», — ойла лаштыкнан тачысе унаже В.И.Актанаев.

Статьян авторжо Ирина Степанова

Урем дене кужурак капан, лопка туп-вачан пӧръеҥ ошкылеш. Галстукан, пинчакым чийыше ты еҥ шке семынже ала-мом шонкала, ужаргаш тӱҥалше пушеҥге-влакым ончалеш, воктечше эртен кайыше айдемын саламлалтмыжлан шыман гына «Салам лийже» манын пелешта. Тачылан паша пытыш. Мӧҥгӧ вашкыман. А тушто ӱмыр мучко йӧратен да пагален илыме пелаш вуча… Да тыге кажне кечын. Ойлат вет: айдеме эрдене пашашке куанен ошкылеш да кастене тушеч мӧҥгыжӧ тыгак куанен кая гын, тугеже тудо пиалан.АктанаевТиде еҥже — Марий Элын калык артистше, республикысе тӱвыра печать да национальность паша шотышто министрын икымше алмаштышыже В.И.Актанаев. Мут тудлан пуалтеш.
Тӱвыра илыш, министерстве да паша нерген
- Мемнан республикысе ты министерстве иканаште кум министерствын пашажым шукта: тиде тӱвыра, печать да калык-влак кокласе кыл. А шуко кундемыште кажне йодышыж дене посна министерстве уло. Лектеш: мемнан министерствына — изирак монстр, тӱвыра аланыште эн тӱҥ координироватлыше орган. Садлан паша шукак логалеш. Министр Михаил Зиновьевич Васютинын ныл алмаштышыже улына. Мый профессионал искусствылан, культура аланыште образованийлан, законотворчествылан, кадр политикылан вуйын шогем. Тыште шым ий пашам ыштем.
Келгынрак шоналташ гын, творчествым регулироватлаш лиеш мо? Айдемылан «Шич да гениальный произведенийым возо» манат гынат, тудо садак ок возо. Але шуко оксам темлымат творчествыште кугу лектышым ок пу. Сандене тыште эн тӱҥжӧ: айдемылан пашам ышташыже йӧным, условийым ышташ, полшаш. Кӱлеш годым тӧрлаташ. Ме тидымак ышташ тыршена. Кеч-могай пашаштат тӱҥжо — идей, у шонымаш-влак, пеҥгыде коллектив. А окса шонымаш деч вара веле кая. Вет идей деч посна окса нимом ыштен ок керт. Коеш: мемнан идейнат, пашам ыштен кертше творческий еҥнат ситышын улыт. Теве тидым ик факт пеҥгыдемда. Рейтинг агентстве тӱвыра сферыште услугым пуымо шотышто шымлымашым эртарен. Марий Эл Республикна Российысе 84 регион кокла гыч нылымше верыште улеш. Мемнан ончылно Владимир ден Белгород область-влак да Бурятий республик гына каят. Виян Моско олат мемнан деч вараш кодын. А муниципал образований-влак коклаште Козьмодемьянск Россий мучко 12-шо верым налын. Юл кундемысе федерал округыштат ме икымше улына.
Тений Россий мучко, Марий Элыштат Тӱвыра идалык эрта. Чынжым гын, тиде идалыкым ме моткоч вученна. Молан тӱвыра приоритет огыл, шоненна. Вет тӱвыра гоч шуко йодышым тарваташ лиеш. Келгынрак шоналташ гын, тӱвыра элым, калыкым арален кодымаште ик эн кугу ресурс, поянлык. Культура гына калыкым пырля ушен кертеш. Вучен шуктышна Тӱвыралан пӧлеклалтше идалыкымат.
Тений республикыштына кок пачаш шукырак мероприятий эртаралтеш, тӱвыра илыш шолеш: гастроль, конкурс, выставке, реставраций да молат. Окса дене лӱмын погымо партнер комитет полша. Тудым Кугыжаныш Думын депутатше Лариса Яковлева вуйлата. Тушко Марий Элысе оксан шуко предприятий, организаций, банк-влак ушненыт. Теве ик проектше: тора ялысе йоча-шамычым Йошкар-Ола ончаш кондыштарымаш. Тиде сомылым М.Шкетан лӱмеш театр шукта. Икшыве-влак олашке толыт, экскурсий дене коштыт, тоштерлашке пурат. Шкетан лӱмеш театрыште спектакльым ончат. Чыла тиде нунын ушешышт курымешлан шарналт кодеш. Тыгак тений Йошкар-Олаште кок у, кугу театрым чоҥен шуктена. 20 июньышто Э.Сапаев лӱмеш опер да балет театрым почына. Тушко эсогыл премьер Дмитрий Медведев толшаш. Август мучаште Изи Какшан серыште йомакысе полат гай Курчак театр почылтеш. Курчак театрын у зданийыш куснымекыже, тушан Марий самырык театр шкетак оза семын кодеш. Э.Сапаев лӱмеш театрын вес верыш кайымекыже, М.Шкетан лӱмеш театрат шкетак тыгай кугу чапле полатым айлаш тӱҥалеш. Тиде труппо-влаклан кугу полыш лиеш, шонем.
Чынжымак, иканаште кок тыгай кугу театрым эше кушто чоҥат? Ала-ала. Адакшым Марий Элыште тӱвыра илыш эреак памашла шолеш. Налаш, мутлан, тӱнямбал да Россий кӱкшытан «Михаил Мурашко йолташыже-влакым ӱжеш» куштымаш пайремым, «Марий вургем пайрем унала ӱжеш» фестивальым, финн-угор калык-влакын куштымаш конкурсыштым да молымат. Чыла тиде кугу мероприятий-шамычым кугу кӱкшытыштӧ эртарен моштымынам чӱчкыдын палемдат да мокталтат. Эртарен веле огыл, моло-влакымат туныктен кертына. Тидак огыл мо мемнан тӱвыра пашаеҥна-влакын кӱкшытышт да мастарлыкышт.

Шочмо верыште мылам куштылгырак
Тӱвыра министерствыш толмо деч ончыч В.И.Актанаев 15 ий артистлан тыршен. ГИТИС деч вара кок ий Йошкар-Олаште илымеке, ик жап Москосо «Камерная сцена» театрыште ышташыже логалын. Пӧртылмеке, кок ий наре Г.Константинов лӱмеш руш драмтеатрыште тыршен. А вара актер илышыжым пӱтынек М.Шкетан лӱмеш театр дене кылден. Вич ий ты театрыштак директор лийын. Тыгодымак заочно юристлан тунем лектын да ик жап ик кугыжаныш службышто юристлан ыштен, яра жапыште паша ӱчашымаш шотышто правам аралыше семын тыршен. Тыге шинчымашыжым практикыште терген.
- Авам, Матрена Иосифовна, Оршанке районысо Тошто Крешын гыч. Йошкар-Олашке пашам ышташ толмекыже, ачам дене ешым чумыреныт. Тудыжо, Иван Николаевич, Советский районысо Шуарсола воктенсе Нӧлпер ял гыч. Тошто Крешын — М.Шкетанын шочмо ялже, садлан марий театрыште ыштымем годым тыгай мутым колаш логалын: «Тый Шкетанын шочмо ялжын уныкаже улат, садлан тудын лӱмжым кӱшнӧ кучен шого». Тиде мутым эре шӱмышткем кученам.
Йошкар-Олаште 14-ше номеран школым тунем лектынам. Тушто йолташ-шамыч дене рушла кутырымо, а ешыште ача-ава да ковам дене марла. Вет ковам йӧршеш рушла мутланен моштен огыл. Садлан мый марий йылмым паленам. Но кӱлынак да сайынак тудым ГИТИС-ыште (тудым палыме актер-шамыч Маргарита Медикова, Олег Кузьминых, Иван Смирнов дене пырля тунем лектын. Авт.) тунемынам. Марий театрыште актерлан ышташ тӱҥалмеке, шочмо йылмын тамжым эшеат сайрак пален нальым.
Йошкар-Оласе 14-ше №-ан школышто (кызыт гимназий) самырык спортсмен В.Актанаевын кок рекордшым тачат иктат эртен огыл. Тиде — 100 метрым куржмаште да ядром кышкымаште. А рвезе тиддечат чот дискым торашке кышкыме дене заниматлен. Кызытат спорт – тудын поро йолташыже. Теве йӱштылалтме тургым але почылтын огыл гынат, В.Актанаев Изи Какшаныш ала-мыняр гана пуренат лектын. Тудо телымат йӱштылеш, марий морж-влакын клубыштышт шога. Тушто 50 наре еҥ, 30 процентше – ӱдырамаш-шамыч.
А эн тӱҥжӧ — тудо ӱшанле пелаш, йӧратыме ача да поро коча. Владимир Иванович ден пелашыже вич шочшым ончен-куштеныт, ныл уныкан улыт.
- Тӱняште эн шерге – еш. Тудым нимо денат вашталташ ок лий. Тудо илышын рӱдыжӧ. Таче Йошкар-Олаште пелашем ден коктын да Саша эргына ешыж дене кодынна. Моло йочана-шамыч (Настя, Света ӱдырем-влак да Вова эргына-) Москошто илат. Ешым погеныт, пашам ыштат. Юля ӱдыремат туштак тунемеш. А мылам Йошкар-Ола лишыл. Кеч-кушто лийынам гынат, тудо эре чонем шупшын. Илыш мыйым тышке пӧртылтен. Шочмо верыште чыла шотыштат куштылгырак. Садлан Москошто ик жап ыштымек, мӧҥгӧ пӧртыльым, кеч пелашем – Моско олан ӱдыржӧ.
В.Актанаев театр паша гыч кораҥын гынат, чоныштыжо актер шӱлыш йомын огыл. Тений тудо МарГУ пелен студент театрым вуйлаташ тӱҥалын. Шкенжым режиссер семын терга. «Шижам, тиде оҥай паша. Студийыш коштшо кажне студент актер огеш лий гынат, тудо шкаланже тышеч шуко уым налеш. Вет театр кеч-могай еҥымат кушта: вожылмым чарнет, раш ойлаш тунемат, еҥ ончылно выступатлаш тунемат, шке талантетым шуарет», — палемда В.И.Актанаев.
Шукерте огыл тудо 50 ияш лӱмгечыжым палемдыш. Ятыр пӧръеҥлан тиде – кризис, ала-мом уым кычалме, тоштым шарналтыме, итогым ыштыме жап.
Владимир Ивановичланат, ик могырым, тиде – кугу дате, пел курымаш лӱмгече. А вес могырым, илыш умбакыже кая. Ончылно шуко план, чонлан келшыше паша, воктене йӧратыме еш улмо годым ийготым отат шиж. Адакшым шочмо кундемын ойыртемалтше тамле южшо, телефон дене йыҥгыртен, йоча-шамычын «Ачай, кузерак илет?» шомакышт тудлан илаш вийым пуат.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: