"Кузе илет, ялем?" рубрик, 2014 ий, Идым тылзын 24-ше кечыже

Кораксола ялын моторлыкшо

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Очыни, кажне еҥлан шке шочмо-кушмо ялже эн шерге, эн ямле, эн йӧратыме. Шуко поэт, писатель, композитор, художник шке пашаштым чонлан лишыл вершӧржылан пӧлеклен. Теве Марий АССР-ын икымше калык писательже Никандр Лекайнат икмыняр произведенийыштыже шочмо Кораксола ялжым палемден.

Морко район, Кораксола ялысе Лекайн уремМорко район Кораксола ял район рӱдӧ деч кандаш меҥге тораште кореман верыште верланен. Тудо XVIII курымышто шочын. Ончыч тыште шуко памашшинча лийын. Тидланак кӧра калык ялым Кӱчык Памаш манын лӱмден. Илен-толын, тудым Кучко-Памаш манаш тӱҥалыныт. Марлаже – Кораксола ял. Икмыняр легенде уло. Шоҥгыеҥ-влакын мутышт почеш, пуйто ожно ик коча, рӱдӧ пазарыш кайымыж годым, меҥгыште кугу коракым ужын. Мӧҥгеш толмашешем тиде верыштак корак лиеш гын, ялым Кораксола лӱмдем манын. Тыгак лийын.

Ял кугу, вич уреман, 100 пӧртан. Ялыште газым пуртымо, вӱд уло. Калык йогыланен ок кий. Кызыт яллаште шукынжо тӱкан шолдыра вольыкым ашнымым чарнен. А Корасолаште вольыкымат ашнат, кайыкымат кучат, пакчасаскамат куштат. Чылаже 100 утла ушкал ден туна улыт, а шорык ден пача – 300 утла.

Еҥ-влак тыште родо-тукым гай илат. Пошкудо-влак ваш эреак полшаш тыршат, кугешныл огыт кошт. Пайремымат пырля пайремлат, пашамат тыгак ыштат. Самырык тукым Озаҥыш, Москош, тора Йӱдвелыш пашаш коштеш, а кугуракше ялыштак тырша: кӧ “Авангард” колхозышто, кӧ Кораксола воктенсе ялын чолга шочшыжо Василий Егорович Коряковын пилорамыштыже.

1930 ийлаште тиде ялыште Калинин лӱмеш колхоз лийын. Ты озанлыкын шочмыж нерген Никандр Лекайн “Калинин колхоз” очеркыштыже возен. Историйым шарналташ гын, тиде произведенийыштыже кулак агент, подкулачник-влакым моктен возымыжлан писательым титакленыт да арестоватленыт.

“Авангард” колхозышто кызыт 13 пашаеҥ пашам ышта. “160 тӱкан шолдыра вольыкым ашнена, тушеч 85 – лӱштымӧ ушкал, 40 — туна, молыжо — презе. Кызытеш 80 тонн шудым, 500 тонн сенажым, 400 тонн силосым оптымо. Шурным оксала налынна. Пашам тыршен ыштена”, - ойла фермын вуйлатышыже С.Л.Евгеньева.

Кораксола сылне верыште верланен. Ялыште пӱя-влак, святитлыме памаш улыт. Калык ӱшана, ты памаш гыч вӱдым подылат гын, чыла нойымо пыта, кап-кыл у вий дене темеш. Мый шкежат Кораксола памаш вӱдым йӱын онченам, шӱргем шӱалтенам: чынжымак, куштылгылык шижалтеш.

Морко районысо Шӱргыял тӱҥ школ  Ялыште ятыр у пӧрт чоҥалтын. Тыште Шӱргыял тӱҥ школ верланен, тӱвыра пӧрт, библиотеке, медицине пункт, почто, ветеринар участке, кок кевыт, кок парк, кугу стадион улыт.

Тӱвыра пӧртыштӧ тӱрлӧ мероприятийым чӱчкыдын эртарат. Верысе “Эрвий” ансамбль кажне пайремлан манме гай концертым ончыкта. Тӱвыра пӧрт ваштареш Никандр Лекайнлан чапкӱм шогалтыме. Тушто тыгай шомакым возымо: “О шочмо-кушмо аршаш гай ялем! Шӧртньӧ тӱсан да порсын йолван саламем нал мый дечем!”

Ялысе калык марий йӱлам шуктен шога. Изижге-кугужге Шорыкйол годым, мӧчӧр лийын, сурт гыч суртыш коштеш, Кугече кечын йоча-влак курыкыш муным пӧрдыкташ вашкат, марий сӱаным ыштат…Тыште марла савыкталтше журналым, газетым эреак лудыт. “Марий Эл”, “Кугарня”, “Ямде лий” газет-влакым, “Ончыко”, “Кече” журнал-влакым налыт. “Кугарня” газетлан, мутлан, 35 еҥ подпискым ыштен, тыгак кажне арнян икмыняр экземплярым оксала налыт.

Еҥ-влак тыште чынжымак пашаче да уста улыт. Теве Садовая уремыште чот чапле йоча площадкым ыштеныт, тыгайже нимогай моло районышто уке, очыни. Тыште икшыве-влакын юарлыме йӱкышт эреак шокта.

Келшыде ок лий, Кораксола аршаш гай ял. Тыште чон дене канет. Пӱртӱс шинчам куандара. Юмо чыла пуэн: пӱяште мыняр шонет, тунар колым кучо, ял воктенак олмасад уло, умбалнак огыл Одашна чодыра кушкеш, тушко поҥгым, пӱкшым погаш коштыт, выньыкым налыт.

Калык нелылык ончылно вуйым ок саке. Пашам ышта, йочам ончен-кушта, кугезе коча-коваштын йӱлаштым аклаш туныкта.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: