"Ӱшанем... Вучем..." рубрик, 2014 ий, Шыжа тылзын 31-ше кечыже

Кажне айдеме вашталт кертеш

Статьян авторжо Эльвира Терентьева

 

Тидлан вигак ӱшанаш ок лий. Но кажне еҥ шке илышыжым вашталташ шона гын, тидым ыштен кертеш. Мутат уке, нимом ыштыде, тыршыде, нимом от вашталте.

Мемнан “мый” манмына вурс гай пеҥгыде, рӱдаҥын веле кертеш, нигузеат ынеж вашталт. Айдеме личность семын эре вашталт шога, ме тидым ыштынена але уке гынат, тыгодым кӱлеш могырыш вашталташыже тунемман. Личностьышто ала-могай тӱҥжӧ уло, кудыжо йӧршынат вашталтын ок керт. Ну а чыла удаже, лавыраже личностьын тиде тӱҥжӧ йыр ок погыно, нуно мемнан привычкына веле улыт.

Ме шке койыш-шоктышнам тӱткын ончалына гын, ужына: тушто 90 процентше — привычке. Мутлан, иктаж-могай событий лийын. Тыгодым айдеме шке шижмаш ден шонымашыжым иктаж поступко гоч ончыкта. Тугеже мемнан действийланна да шижмашланна программе ончылгочак лийын. А кушто шкенан ойырен налмашна, ушна да эрыкна? Тыгайже пиалдыме еҥын койыш-шоктышыштыжо ила. А чынже денак пиалан айдеме – эрыкан еҥ. Тудлан корныштыжо иктаж событий вашлиялтеш гын, тудо могай корныжо чынрак, тазалыклан йӧнан да келшен толшо манын шонкала. Вара, уш ден эрыкшым кучылтын, эн кӱлешан поступко шотышто пунчалым луктеш.

Икманаш, айдеме шкенжым эре эрыканым, веселам шижшаш да куаным кондышо поступкым веле ыштышаш, шкем аклыме шижмаш дене илышаш – нунышт айдемым пеҥгыдемдышаш улыт.

А привычкым вашталташ лиеш мо? Мутат уке, лиеш. Кажне еҥ шке привычкыжым вашталтен гына пиалан айдемыш савырна. “Кузе пиалан айдеме лияш?” йодышлан чын вашмут икте гына – шке привычкым вашталташ, эн ончычак шонымо реакцийна-влакым. Тидын шотышто посна туныктымо курс-влакат улыт. Педагогшо-влак тиде корнымак эртеныт да кажне кечын вашлиялтше правил нерген радамлат, умылтарат. Шкем вашталташ шонеда гын, эн ончычак привычкыдам вашталтыза – тунам чыла сай лиеш.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: