"Рубрик деч посна", 2014 ий, Шыжа тылзын 31-ше кечыже

Ит йӧрӧ нигунам тый, “Майатул” !

Статьян авторжо Ирина Степанова

Финн-угор театр-влакын “Майатул” фестивальышт тений луымшо гана эртыш да тушеч шым ганаже – Йошкар-Олаште. Йӧратена ме тыгай фестиваль-влакым эртараш да эше моштена. Да, да моштена, тидымак ала-мыняр гана палемдышт фестивальын участникше-влакат. Тыгодым ешарышт: йӧратат нуно Марий Элыш толаш, йӧратат марий зрительым.
Адакшым тений фестиваль Ижевскыште лийшаш ыле, но тӱрлӧ амаллан кӧра тушто ыш эрте. Марий Эл огыл гын, ты фестиваль йомын кертеш ыле.
Оҥай йӧн дене шындыме спектакльым ужмо шуэш
Тыгай фестиваль-влак, чынжымак, кӱлыт! Кӱлыт эн ончыч мыланна, ончышо-шамычлан. Моло кундем гыч толшо театр-влакым ончен, ме мыланна мо ок ситым, мом мыланна шкенан театр-влакын пуэн шуктыдымыштым пален налына. Тыгак ме марий театрна-влакым вес коллектив-шамыч дене таҥастарен кертына. Вет моло кундемыш спектакль-влакым ончаш коштмаш укеат, манаш лиеш. Мом мыланна ончыктат, тудымак ончена, мом пукшат – тудымак веле кочкына. А лиеш улмаш спектакль-влакым эше оҥайракын шындаш. Лиеш улмаш кычалаш вес йӧн-влакымат. Лӱдаш гына ок кӱл. А тидлан республикысе кум марий театржынат потенциалже уло, шонем. Эстоний гыч толшо театр критик Андрес Хейнапуун мутшо почеш, марий калык аҥыра калык огыл, тудо тӱрлӧ семын шындыме спектакльым умыла. Но эн тӱҥжӧ: ме финн-угор родо-тукым калык-влакын илыш-йӱлашт, койышышт, костюмышт дене утларак палыме лийна. А могай вӱд гай шоргыктен йога нунын йылмышт. Палыме мут-влакат пылышлан пернат.
Моткоч кӱлыт тыгай фестиваль-шамыч актер, режиссер-влакланат. Уло молан тыште тунемаш! Критик-влакын мутыштыштт чынже шуко (кеч шукынжо нунын шомакышт дене пеш огыт келше).
Ала-можо ок сите. Но можо?..
KutkoФестивальыш мемнан республикна гыч кум марий театржат ушнен. Критик-влак утларакшым Курыкмарий драмтеатрын Пет Першутын произведенийже почеш шындыме “Кӱтко сӱан” спектакльжым пеш моктыш. Палемдыш: йочалан шындыме постановко лач тыгай поро шӱлышан лийшаш. Тушто эсогыл осалжат порын койшаш. Осал персонажшымат икшыве ужмышудымын ончышаш огыл. Тидым артист-влак режиссер дене пырля ыштен кертыныт. Тӱҥжӧ: спектакль тӱҥ зритель-влаклан, йоча-шамычлан, келшыш.
Шукын каласен кертыт: йомакым шындаш мо нелыже? Йоҥылыш лийыда, йочам ондалаш ок лий. Тудлан спектакль келшыже манын, йоча тысе герой-влаклан чынжымак ӱшаныже манын, чот шуко тыршыман. Актер-влакланат да тӱҥжӧ – режиссерлан.
М.Шкетан лӱмеш драмтеатр чуваш драматург А.Тарасовын пьесыж почеш марлаш кусарен шындыме “Монча кечын” постановкым темлыш. Калыклан спектакль пеш келшыш, критик-влак тудым тӱрлын аклышт. Палемдышт: актер ден режиссер-влак тудым кӱлеш семын шындаш чыла ыштеныт, но лушкыдырак материал гыч сайжым ышташ, ой, чот шуко тыршыман, чот шуко кычалман. Чын, ты театрын актер ансамбльже виян, садлан критик-влакын ойлымыштым шотыш налын, тӧрлымашым пуртат гын, эшеат сай постановко лиеш ыле. Вучена.
Марий самырык театр “Онарын кердыже” легендым (Миклай Рыбаков) темлыш. Жюри член-влак тудым сайынак “почкышт”. Эн ончыч палемдышт: спектакль йоча-шамычлан шындалтын, садлан тушто осал чот койшаш огыл. А тиде спектакль пеш торжа шӱлышан лектын. Коеш, актер-влак режиссерын шонымашыжым пеш умылен шуктен огытыл. Тыгак герой-влак коклаште вашкыл ок шижалт, пуйто кажныже посна модеш. Эмоций ситышын, но действий ок сите. Тыгай потенциал дене (ты театрыште композиторат, балетмейстерат, художникат улыт ), тиде спектакльым моткоч чаплын шындаш лиеш. Театрын тӱҥ режиссержо О.Иркабаев палемдыш: нунат лач тыгай чапле спектакльым ыштынешт. Тугеже – пашашке.
Шкенан театр-влакын выступленийыштым ончен, куанен шинчет. Но южгунам ала-можо ок сите гай чучеш. Можо гын? Ала Хант-Манси да Карелий театрын кондымо гай спектакльышт?
Вепсла, карелла, финнла, рушла модыт
KareliДа, да Карелий Республикысе кугыжаныш национальный театр лач тынар йылме дене спектакль-влакым темла. Карел йылмыжынат кечывалвел да касвел диалектше уло. Труппо кажне диалект дене дене посна постановкым шында да калык деке выступатлаш лектеш. Актер-влакат тӱрлӧ национальностян улыт. Южгунам ик постановкыштак тӱрлӧ йылмым кучылтыт. Артист-влакын ойлымышт почеш, нуно тӱрлӧ экспериментым йӧратат, тӱрлӧ сынан постановкышто модаш кумылышт уло. Тиде гана кугыеҥ-влаклан “Ходари” йомак-спектакльым конденыт. Ик ялыште еҥ-влак илат, кудышт йоча пареҥгыште шочеш манын шонат, а шке марийыштым лач кӱварым мушкаш да пум шелышташ веле кучылтыт. Но тышке Ходари толын лектеш да йочам кузе ышташ кӱлмым умылтараш пижеш. Да кажне ӱдырамашыже мӱшкыраҥеш.
Иканаште ончалмаште – пеш куштылго историй, но тудым режиссер моштен, туге оҥайын шынден кертын, да спектакль ончышылан гына огыл, критик-влакланат келшен.
Эше весе шинчалан перныш: тыште кугу, таза кап-кылан пӧръеҥ актер-влак вигак шинчалан пернат, а ӱдырамашыже-влак поснак йытыра улыт (тидым пӧръеҥ-влак каласышт). Европысо финн, швед-влак гай. Ончышо-влак тыгак палемдышт: нунын постановкышт ала-мо дене Питерысе театр-влакын пашаштым ушештара, Европо деке лишыл улмышт, куштылгын шонен моштымышт шижалтеш.
Вес тыгай “Майатул” кок ий гыч уэш Йошкар-Олаште лиеш. Вучена! Тек “Майатулын” тулжо нигунам огеш йӧрӧ.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: