"Кузе илет, ялем?" рубрик, 2014 ий, Кылме тылзын 14-ше кечыже

Марий Сеснурышто ик еш семын илат

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Шуко изи ялыште тыгай сӱретым ужынам: пошкудо-влак чылт родо гай улыт, ваш эҥертен илат, ваш-ваш полшаш эре ямде улыт. Параньга район Марий Сеснур ялыштат лач тыгай поро кумылан еҥ-влак илат. Ик оза мемнам унам ышта, весе, кумшо…Кажныже шке ешыж нерген шылтыде каласкала, пошкудына, Юмылан тау, поро, пеш сай оза улыт манын вашешта.

Тиде ялыш миен толаш шукертак шоненна. Ялын лӱмжак ты кундемым ужаш таратен. Преданий почеш, ончыч ял воктенсе чодыраште шуко ирсӧсна илен, садлан кундемым “Сӧсна нур” лӱмденыт.

Марий Сеснур Кугу Пумарий села деч вич меҥге тораште верланен. Ялыш асфальт корно уке. Машина дене тушко кудалмына годым изиш пижын ышна шич, садлан “имньынам” ял тӱреш кодышна. Марий Сеснур пушеҥге-влак лоҥгаште верланен. Ял ик уреман, газым пуртымо огыл. Шуко пӧрт тулык шога, латкок суртышто гына илат. Уремыште ик еҥат ок кой, ночко да мардежан игечылан кӧра, очыни. Ик пӧрт ваштареш шогална да озам кычкыраМарий Сеснур ял уремлна. Мемнам кужурак капан пӧръеҥ изи эргыж дене вашлияш лекте. Кӧ улмынам каласышна, тудат шкеж дене палдарыш: “Сергей улам. Тыштак шочын-кушкынам. Пелашем дене кум икшывым куштена. Коктынжо Кугу Пумарий школышто тунемыт, а Сашок эргыланна школыш каяш эше эр”. “Мый ачам гай тракторым виктарен моштынем. Шуко модыш машинам уло. Тыгак шашке дене модаш, издер дене мунчалташ йӧратем”, — каласыш Сашок. “Чынак ятыр ий тракторист лийынам. Кызыт Йошкар-Олаште чоҥымо пашам шуктем, - ойла Сергей. — Газ уке, садлан коҥгаш олтена, кудывечыштына тавым кӱнченна. У пӧртлан негызым пыштенна. Изи ял гынат, весыш куснаш огына шоно. Тыште ласка, юж ару, пӱртӱс сылне. Тӱкан шолдыра вольыкым огына ончо, комбо, чыве кролик улыт”.

Тунам ончат

Сергеймыт дечСергей Сашок эргыж дене лекнат, умбакыже кайышна. Урем дене ошкылшыла, пуйто курыкым волет. Ял кореман верыште шинча. Теве эше ик пӧръеҥым вашлийна. “Иван Игнатьевич лӱмем. Сулен налме канышыште улам. Кугу Пумарий комплексыште шоферлан ыштенам, вара тора велыш оксам ышташ коштынам. Ешна кугу, кум икшыве уло. Ӱдырна Элпанурыш марлан лектын, кум икшыван. Ик эргына Йошкар-Оласе строительный техникумым тунем пытарен, весыже – Москошто пашам ышта, вашке толшаш. Ончыч ушкалым ашныме, шӧрым сдатлаш тораш коштман да ончымым чарныме. Туна уло. Пакчасаскам куштена. Пареҥге шуко гын, ужалена. Пӧртнам, шӱйым олтен, ырыктена. Газым ялышкына пуртынешт. Тений чыла вискаленыт. Тидын шотышто старостына Герантий Максимович Милютин пеш тырша. Кажне кечын гаяк райрӱдыш коштеш. “Кугарня” газетдам йӧратен лудына, чаманен каласыман мемнан деке вӱргечын веле толын шуэш”, — манеш Иван Игнатьевич.

Герантий – ялысе старосто

Ял старосто Герантий МилютинЯл старосто дене палыме лияш кумыл лекте. Тудын деке ошкылна. Окнашке ӱдыржӧ ончале. “Ача — Параньгаште, уналыкеш пурыза”. Тидын годым “Нива” машинан лишеммыжым ужна. Тидыже старостын веҥыж ден ӱдыржӧ изи ньогашт дене толыныт. Пырля суртыш пурышна. Озавате Нина Николаевна кухньышто кугу ешыжлан кочкаш ямдыла ыле. “Ятыр ий фермыште тыршенам. Кызыт сулен налме канышыште улам. Ныл ӱдырна уло, чыланат марлан каеныт. Кок ӱдырем ешышт дене Параньгаште илат, весе – Сургутышто, изиракше кызытеш пеленна”, — ойла озавате. “Пелашем дене Тольяттиште иленна. Тудо тушто контракт почеш служитла. Мый мӱшкыран улам, палыдыме кугу олаште илаш неле, садлан кызытеш шочмо ялыште улам”, - каласыш Надя.

Залыште йоча воштылмо йӱк шокта. Тиде Аля ден Женян изи Настя ӱдырышт юарла. Тудо але шым тылзаш веле. Алевтина шке жапыштыже Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжысе калык семӱзгар творчестве пӧлкам тунем пытарен. Но налме профессийже дене пашам ыштен огыл. “2004 ийыште колледжым тунем пытарымеке, Чайковский лӱмеш йоча сымыктыш школыш пашаш ӱжыныт, изи пашадарлан кӧра каен омыл, тунам оклад тӱжем шӱдӧ теҥге лийын. Тыгак Параньгасе музык школыш домр дене шокташ туныкташ пашаш ӱжыныт, но еш дене Йошкар-Олаш илаш кусненна. Кызыт Параньгаште илена, йоча дене шинчем. 15 ияш эргына уло. Ялыш пӧртылмылан моткоч куаненна, мӧҥгеш олаш илаш кайыме огешат шу. Ача ден авам деке чӱчкыдын уналыкеш коштМарий Сеснурышто пӱяаш тыршена. Ялыштына кеҥежым поснак ласка, пӱртӱс чоным вӱчка. Умбалнак огыл чодыра кушкеш, поҥгым, емыжым погаш коштына, ялыштына пӱя уло. Тений тушто кугу каракам кученна, тыгайже эше логалын огыл ыле. Пӧртна ваштареш шкешотан изирак спорт площадке уло. Тушто турникыште заниматлаш лиеш”, — манеш Алевтина.

Милютинмыт еш шке векышт кеч-кӧмат сымыстарен кертыт. “Илышыште тӱрлыжат лиеда. Еҥлан полшет гын, тыланетат полшат. Тӱняште поро еҥ шукырак. Тӱҥжӧ — таза лияш, ваш полшен илаш”, — манеш Нина Николаевна.

Ял старостым вучен ышна шукто (корнышто вара вашлийынна). Мӧҥгеш кудалаш жап шуо. Озавате поро тыланымашым ойлыш, йокмам пуэн колтыш. Тыгай сай, ару шӱм-чонан еҥ-влакым вашлиймылан меат моткоч йывыртенна. Марий Сеснур ялыште калык ваш пагален ила, унам порын вашлиеш, марий йӱлам да тӱвырам аклен мошта.

 

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: