"Рубрик деч посна", 2014 ий, Кылме тылзын 28-ше кечыже

Поро ӱдырамаш — книга-влак коклаште

Статьян авторжо Эльвира Терентьева

DIGITAL CAMERA

Илыш – модыш, пеледыш… Кö – «коршаҥге» коклаште ила, кö – «мÿй пушан олыклапыште»… Илыме годым чылажат лиеда. Южгунам шыде мардеж гай нелылык чоным иша, шÿлышым петыра. Кугу шучко тÿтан гай авалтен, пÿтырен уло кумылым, чон ласкалыкым поген налаш тöча. Тыгай годым кажне айдемылан ÿшанле эҥертыш – поро йолташ кÿлеш. Тыгай йолташ-влак улыт гын, илаш куштылго. Нуно кеч-могай жапыште кумылаҥден, сай каҥашым пуэн кертыт.

«Пушеҥге пушеҥгылан эҥерта, айдеме – айдемылан»,– маныт калыкыште. Тыгак вет. Пытартыш жапыште шекланаш тÿҥалынам. Пеленем утларакше поро кумылан, тыматле койышан, пашаче, ÿшанле, поян шÿм-чонан айдеме-влак улыт. Тидлан мый Юмылан тауштем.

А эше ик онай вот могай. Илышыштем Галина лÿман ÿдыр-шамыч ятырын улыт. Эн лишылже, конешне, йöратыме авам – Галина Ивановна Курочкина (Окунева). Шочына, кушкына, кумда илыш корныш лектына, ятыр еҥ дене палыме лийына, вашлийына, ойырлена…Тиде илыш.

Йывыртен илышлан

DSC01240

Куанен муралта.

Ятыр мурым марла

Пöлекла калыклан.

Марий тÿрым тÿрла,

Курчак-влакым ышта.

Тудо поро, шыма…

Ӱшнÿр калык пала.

Но таче утларак шомакым мый тыматле, лыжга, чулым, кеч-могай пашам сайын ышташ тыршыше, тыглай ончымаште моткоч проста марий ÿдырамаш нерген лукнем. Тудын нерген кумданрак пален налмеке шижалтеш, могай келге илыш умылымашан да поян шÿм-чонан, марий кумылан айдеме! Тиде – Корнилова (Королёва) Галина Тимофеевна. Тудын дене мый 2006 ийыште, пединститутыш пашам ышташ толмеке, палыме лийынам. Тидлан пÿрымашемлан тауштем.

Галина Тимофеевна Корнилова Советский район Ӱшнÿр кундемысе Эҥермучаш ялыште 1959 ий 28 ноябрьыште шочын. Аваже – Королёва (Бирюкова) Вера Ивановна, ачаже – Королёв Тимофей Наумович.

Шукерте огыл Галина Тимофеевна дене ужын мутланышна. Тудо моткоч чот пÿртÿсым йöрата, емыж-саскам погаш чодыраш коштеш, сад-пакча сомылат чонланже келша. Эҥермучаш ялысе суртшат чылт йомак тÿнясе садер коклаште гай. «Изиэм годым пöрт воктенысе куэшкэ шэпкам сакеныт, тушто марий мурым муралтен, мыйым рÿпшеныт, садлан, очыни, пÿртÿс коклаште кошташ, пÿртÿс мурым колышташ моткоч йöратем», – ойла поро йолташем. Шепка гыч волымеке, шаршудан урем да муй пушан олыкышто модын куржталын, школышкат кайыме жап шуын. Куркумбал школышто кум ий тунемын, вара Ӱшнÿр школышто 4-ше гыч 8-ше класс марте да Советский поселкышто 9-ше – 10-шо классыште шинчымашым поген.

IMG_0049

Илышыште могай гынат паша корным ойырен налме туныктышо деч шога.

Туныктышо! Тыйын ончыкет

Ты мут возеш чечен аршашла.

Тау, пагалыме айдеме, тыланет,

Лӱмет, пашат вет ӱмырашлык!

Галина Тимофеевнан поро шомак дене марий йылме да литературым туныктышыжым Рыбаков Петр Кузьмичым да тыгак руш йылме да литературым туныктышо Брылякова Галина Васильевнам порын шарна. «Моткоч чот сочиненийым возаш йоратенам. Петр Кузьмич класс ончык луктын шогалтен, возымемым лудыкта ыле», – шарналта Корнилова Г.Т.

Школ деч вара ик ий «У илыш» колхозышто пашам ыштен. Вара Ӱшнÿр библиотекыш пашаш пурен. Ты жапыштак Культпросвет училищыште библиотечный отделым тунем лектын. Комсомол отрядыш ушнымеке, педотряд-влакым почмо, куружок-влакым вÿдымö, йоча-влакым спектакльым ончаш коштыктымо, походышко коштмо. 80-ше ийла тÿҥалтыште ончымо «Йÿксö ер» балет ятыр жаплан шарнымашеш кодын. 1981-1985 ийлаште Галина Тимофеевна комсомол организацийыште освобожденный секретарь сомылым шуктен. Чылаже 140 комсомолецлан вуйын шоген. Илыш шолын, комсомол паша лектышан лийын. Библиотеке пелен «Домоводство» кружокым Виноградова Альбина да Медведева Галина вÿденыт. Тиде педотряд дене республик кÿкшытыштö III верыш лектыныт. Комсомол ÿдыр-шамычлан Германийышке путёвкым пöлекленыт. Тыге икымше гана вес элыш миен коштыныт. Совет жапысе илыш онай лийын.

Пашам ыштыме коклаште 1983-шо ийыште Галина Тимофеевна Озаҥ оласе культурологий институтышко тунемаш пурен. Тунемме жапыште вич ий староста лийын. Кок ий гыч Галина Тимофеевна шÿм пелышыжым, Корнилов Валерий Феофановичым, вашлийын. Ик ий гыч Елена удырышт шочын. Пелашыж дене ятыр ий келшен иленыт.

Умбакыжым илыш мундыра 1988 ийыште Галинам Н.К.Крупская лÿмеш пединститутыш конден. Литературым комплектоватлыме да обрботка отделыште библиотекарьлан, редакторлан, ведущий библиотекарьлан, вара главный библиотекарьлан тыршен. 2008 ийыште Н.К.Крупская лÿмеш пединститутым Марий кугыжаныш университет дене ушымеке, Панова лÿмеш библиотекыште у «Национальный да краеведческий литератур отдел» почылтын. Галина Тимофеевна Корниловалан отдел заведующий сомылым ÿшаненыт.

«Поро йÿла илаш туныкта», – маныт. Студент-влак дене ятыр мероприятийым эртарыме. Мутлан, «Марий йӱла тек умбакыже ила: калык ойпого пайрем», «Угинде пайрем», «Ӱдырсий», «Ӱярня», «Шорыкйол кас», «Шочмо верын чесле сийже шерге кеч-кӧлан: марий кочкыш пайрем», «Марий талешке кече» да молат.

Марий калыкын сылнымут поянлыкше дене «Сылнымут кечыште» палдареныт, «Мый шкенан марий каваште муро турийла чучам»: Валентин Колумб лӱмеш сылнымут кас», тыгак «Таче угыч у йӱк дене тӱҥалам мый чот мураш»: марий калыкын талантан эргыже – уста поэт да киноактёр Йыван Кырла лӱмеш сылнымут кас» ятыр ончыкылык самырык еҥ-влаклан шарнымашеш кодын.

Галина Тимофеевна моткоч порын шке студентше-влакым шарна. Нуно чыланат марий филологий да педфакын чолга, марий шулышан самырык тукымжо лийыныт. Шукыштым тудо ушештарыш. Тиде – Володя Аптулаев, Наташа Пушкина, Вера Горохова, Вероника Сергеева, Катя Шабдарова, Света Яндыбаева, Лилия Анисимова, Катя Романова, Снежана Рослякова, Ира Михайлова, Валя Семенова, Ирина Градобаева, Таня Ведерникова, да шуко моло уста марий чонан студент-влак лийыныт. Лена Иванован шиялтыш дене шоктымо сем-влакше ятыр марий пайремым сöрастареныт.

Поснак Галина Тимофеевна «Наташа Пушкинан тунемме жапше шарнымашеш кодын», – манеш. «Наташа моткочак тÿрлö пашам тÿҥалаш таратен моштен да ты паша эре сай лектышан лийын. Кызытат марий тÿвыралан мелын шогымыштлан чон куана», – ойла тудо.

Теве тыгай тудо – Галина Тимофеевна Корнилова. Адак шке нерген огыл, а весе нерген порын ойлышо, шыма марий удырамаш.

Газетым лудшо-влаклан, марий калыклан тыланымашыже тыгае: «Марий йылмым ида мондо. Йоча-влак дене мутланыза. Шежат газетым, журналым, марий книгам утларак лудса. Театрышкат кошташ уто огыл. Мемнан артистна-влак моткоч тале, уста, тыршыше улыт. Шке йулам арален, кушкын толшо тукымлан кодаш надырым пышташ тыршыман. Ме, марий калык, шке илыш йÿланам, тÿвыранам она жапле да пагале гын, кö тидым ышта?».

Пиал нерген йодышлан Галина Тимофеевна тыгерак вашештыш. «Пиал… Пиалым тÿрлö семын умылаш лиеш. Кажне айдеме шке семынже умыла. Шочшо уло – пиал. Уныка шочеш – пиал. Родо-тукым кыл – пиал. Йолташ-влак улыт – тиде эҥертыш да кугу пиал».

Ме ош тÿняш пашана дене кундемнам чапландараш, илышым тÿзаташ толына. Кажне туныктышо шкеж деч тале тунемшым ончен-кушта, кумда илыш-корныш лекташ чыла моштымашыжым пышта гын, тудо кугу буква гыч Туныктышо. Галина Тимофеевнан илышыже библиотекыште книга-влак коклаште да марий студент-влак коклаште эрта. Мыняр чапле марий студентын лÿмжö кызыт йоҥга, нуно чылан шке жапыштыже тиде марий чонан ÿдырамаш воктене могай-гынат илыш татыште лийыныт. Тугеже, Галина Тимофеевна, ыштыме пашада да марий калык верч тыршымыда арам лийын огыл. Ӱшаныме шуэш, марий калыкын культурыжым вияндымаште, тудым арален кодымаште ятыр надырым пыштымыдам ужыт да аклат, манын. Шочмо кечыда дене, пагалыме Галина Тимофеевна, уло чон дене шокшын саламлена!

Шергакан родем-влак. Икте-весылан эҥертен, мӱкш семын ваш-ваш полшен илаш – кугезына-влак ончылно – кугу порысна. Марий койыш-шоктыш умбакыжат ужар озым гай иланыже. Йылмынам пойдарыман, йÿланам вияҥдыман, самырыкым жаплыман, шоҥгыракым шотлыман. Чоныштына тек куан тул ынже йöрö. Шеҥгелне нелылыкым коден, ончыко ÿшан дене илыман. Утларак йол йымаке огыл, а вуй ÿмбаке ончаш тыршыман. Чевер кече шыргыжше – илыш вийым пуыжо!

Ирина Закиева.  

 

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: