"Рубрик деч посна", 2014 ий, Кылме тылзын 28-ше кечыже

СПИД писын шарла – пырля кучедалман

Статьян авторжо Эльвира Терентьева

 

1981 ий 5 июньышто иммуннодефицитын синдром черым США-ште пален налме. Шым ий гыч, 1988 ий 1 декабрьыште, Тӱнямбалне СПИД ваштареш кучедалме кечым палемдаш тӱҥалыныт. Эше кандаш ий гыч, 1996 ийыште, ООН тӱнямбалсе куд организацийым ик ушемыш чумырен, да ВИЧ/СПИД проблеме шотышто Объединённый Нацийын Совместный программыжым (UNAIDS) ямдылыме. СПИД ваштареш кучедалме шотышто кечым эртарымашым ушем шке ӱмбакше налын. Тенийысе девиз: “Цельын направленийже — “ноль”. Тиде ВИЧ-инфекциян у случай палдырнышаш огыл, дискриминаций да СПИД деч колышо лийшаш огытыл манмым ончыкта. Куштылго цель огыл, но пырля кутырен ыштен, ме колымаш марте шуктышо черым чактарен кертына.

Кызыт ВИЧ-инфекциян мыняр еҥ улмым иктат раш ок пале. ВОЗ-ын (рушлаже кужун Всемирная организация здравоохранения) палемдымыж почеш – кажне шым секундышто 40 миллион наре ВИЧ-положительный манме списке ешаралтеш. Мо ойгаҥдара: йӧршешлан эмлалтше ик случаят уке. Лишыл жапыште аптекылаштына СПИД черым эмлаш ӱшанле эмым ужалаш тӱҥалыт мо, ала?

1 декабрь вашеш тӱрлӧ элыште айдемын тазалыкшылан лӱдыкшӧ лийын кертме шотышто кугыжаныш могырым информационный кампаний шуко эртаралтеш. Марий Эл Республикыште диспансер учётышто ВИЧ-инфекциян 789 черле еҥ шога, тышеч индешыже – йоча. Кундемыштына, тыгак Россий мучакат, тӱҥ шотышто вате-марий семын малыме деч вара да психоактивный веществам вӱргорныш колтымо годым черланат. Ты радамыште шукынжо 15-29 ияш улыт, но пытартыш жапыште 30-49 ияш ятыр еҥын инфицированный улмыштым пален налме.

21-28 ноябрьыште ВИЧ-лан тергалтме Европейский арня эрта. Тудын темыже: “ВИЧ нерген ойло. ВИЧ-лан тестым эрте”. Тений (а тиде кокымшо ий почела эртаралтеш) тыгай пашам медицине пашаеҥ-влаклан вияҥден колташ палемдыме. Нуно ВИЧ-лан тестированийым эрташ темлат, пациентын кумылжым волташ але положительный результатым увертараш лӱдман огыл. Такшым 83 процент пациент врачын темлымашыже-влакым шуктен шога.

ВИЧ-инфекций дене черланымым пален налмеке, еҥ-влак кумылын эмлалтыт да таза илыш-йӱла почеш илат. Черым ончылгоч рашемдыме деч вара эмлалташ тӱҥалына гын, вес еҥлан вирус шагалрак пижеш. ВИЧ-ын пытартыш стадийыштыже ятыр нелылык лектеш да жап шуде колаш лиеш. ВИЧ-лан тестированийым эртымаш кугу пайдам пуа: эмлалтмылан кӧра айдеме илышыжым шуя.

ВИЧ икте-весылан куснен кертеш:

- аралалтдыме секс годым;

- инъекциян наркотик дене пайдаланыме да стерильный огыл имым кучылтмо годым

- тергыдыме вӱрым капыш колтымо годым;

- мӱшкыран ӱдырамаш азажым черландара: азам ыштымыж, чызым пукшымыж годым (ава ВИЧ-инфекциян гын).

ВИЧ огеш пиж:

- кокырымо да тӱрвычмӧ годым;

- вашла кидым пуымо годым;

- насекомый пурлмо годым;

- суртвольык гоч;

- ик кӱмыж-совлам, солыкым, вакшышым, телефоным, унитазым, ванныйым да тулеч молымат кучылтмо годым.

Ты шучко чер тергаш тӱҥалме жап годсек республикыштына инфицированный 1318 еҥым регистрироватлыме. Тудо 37 еҥын ӱмыржым наҥгаен, тышеч иктыже – кодшо ийын. Учётышто шогышо кокла гыч кызыт 117 еҥже исправительный колонийыште шке срокшым шукта. ВИЧ-инфекциян еҥ кажне ола ден районышто уло. Но эн шуко ВИЧ-инфицированный еҥ Волжск ола ден Волжский районышто ила – 58 процент, а Йошкар-Олаште – 14 процент. Чаманен каласыман: пашам ыштыше самырык тукым СПИД чер дене эмгана. Пелыж деч утла – 55 процент – ӱдырамаш-влак улыт. 17 процент ӱдырамаш черле улмыжым мӱшкыраҥмекыже пален налын. Шарныза: ВИЧ ден СПИД – кажне еҥын проблемыже. Тудо кажне организмыш логал кертеш. Кызытсе наукын сеҥымашыжлан кӧра тудо хронический радамыш пурталтын. ВИЧ-инфекцийым тӱрыс эмлаш ок лий гынат, шке жапыштыже медицине учрежденийыш мияш да эмлалтме дисциплиным пеҥгыдын шукташ гын, тудо тыгай еҥ моло семынак илен кертеш.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: