"Рубрик деч посна", 2014 ий, Теле тылзын 5-ше кечыже

Ынде автономийна уло!

Статьян авторжо Эльвира Терентьева

 

Кокымшо кечын тӱрлӧ регионышто илыше марий-влакын илышыштым саемдыме йодышым тарватыше конференций эртыш. Марий Эл Республикысе тӱвыра, печать да национальность паша шотышто министр М.З.Васютин докладым лудо. Тудо религий да власть кокласе кыл, тидын шумлык могай закон улмым палдарен, ты шотышто республикыште лийше тӱрлӧ примерым кондыш. “Нимогай религият кугыжанышын тӱҥ да обязательный религийже семын палемдалт ок керт. Кугыжаныш айдемын религий нерген шонымашышкыже огеш шӱшкылт. Йоча-влакым воспитатлыме да нунылан шинчымашым пуымо годым ты але вес верам ача-ава але нуным алмаштыше еҥ ойырен налеш”, — ойлалтеш “О Свободе совести и о религиозных объединениях” федеральный законышто. Нине да ты законын икмыняр моло кӱлешан статьяж нерген умылтарыш

Таче республикыштына 143 религиозный ушемым регистрироватлыме, нунын кокла гыч индешыже — марий юмынйӱла дене кылдалтше. Кугыжаныш реестрыште улшо 327 кӱсото гыч шымытше кугыжаныш поянлык семын аралалтеш, нуно историй да тӱвыра памятниклан шотлалтыт.

Марий юмынйӱла пашам шуктымо, улшо ото-влакым арален кодымо да у кумалме вер-влакым почмо нерген докладым марий калыкын тӱҥ онаеҥже А.И.Таныгин ямдылен. Туддене Марий тӱвыра рӱдерын пашаеҥже Г.Ласточкина палдарыш. “Кумалтыш годым Ош Кугу Юмын кум ужашыже — шулык, серлагыш да перке — иквереш чумыргат да тӱнялан пиалым кучыктат. Ото, — ойлалтеш тушто, — кумалаш толшо айдемылан кап-кыл вий-куатшым, шӱм-мокш тазалыкшым арален кодаш да ешараш, ӱмыржым шуяш, кид-йолжым лывырташ, уш-акылжым вияҥдаш, чонжым, порылыкшым лыпландараш, чон тыныслыкшым шараш полша. Кӱсотым тоштыеҥ-влак тӱнян рӱдыжлан шотленыт”. Тидым шотыш налын, тӱҥ онаеҥна кӱсото-влакым аралыме пашаш ушнаш уло марий калыкым ӱжын. Тиде, мутат уке, ышталтеш. Но чыла вережак огыл. Поро паша ышталтме нерген каласкалаш икмыняр еҥлан мутым пуышт. Оршанке районысо Апак отым ворандарыме нерген онаеҥ В.Н.Кудрявцев ойлыш. Татарстан кундем Балтаси районышто 2008 ий гыч кумалтыш эртаралтеш. Арск район Шорамучашыште отым почмылан куд ий лиеш, ондак 2-3 тул олмо дене, а кызыт ик тул олмо дене кумалыт, шоҥгыеҥ-шамычлан теҥгылым келыштареныт. Варажым Тӱвыра, печать да национальность паша шотышто министерствын консультантше С.А.Курочкиналан республикысе кӱсото-влак шотышто пашам ыштыше комиссийын пашаж дене палдарыш, кундемысе кӱсото-влакым радамлыме, нунылан паспортым ямдылыме, отылашке коштмо да ойырымо окса дене мом ыштымым тергыме нерген ойлен. Икманаш, кумалмаш-влак эртат, ото-шамыч эрыкталтыт, марий йӱла шукталтеш.

Конференцийын эн тӱҥ йодышыж семын “Российысе марий-влак” федеральный национально-культурный автономийым ыштымаш лие. Мер Каҥашын делегатше-влак, автономийым ышташ манын, чыланат кидым нӧлтальыч. У автономийым вуйлаташ Кугыжаныш Думын депутатше Л.Н.Яковлевалан ӱшанышт. А тудын общественный советышкыже Татарстан кундем деч Олег Третьяковым, Пошкырт кундем деч Раисия Сатаевам, Ленинград область деч Раисия Тоссавайненым, Удмуртий деч Анатолий Радыгиным сайлышт. Лач нине верыште национально-культурный автономий-влак ышталтыныт. Ынде нуно иквереш чумыргышт, каҥашыме Уставыштым тӱҥлан налаш шотлышт. Ынде историйыштына 29 ноябрь “Российысе марий-влак” автономийым ыштыме кече семын палемдалт кодеш. Тышке уна семын Российысе финн-угор калык-влакын ассоциацийыштым вуйлатыше, Саранск олан мэрже П.Н.Тултаев толын. Тудо марий калыкын чолга улмыжым палемден, тӱвырам, йылмым арален кодымо шотышто пашам ыштымыжлан тауштен да ончыкыжымат тиде корно тыршаш тыланен.

Эльвира Ендылетова.

Лариса Яковлеван (конференцийыште ойлымо шомакше):

- Тений 5 июльышто Российысе регионласе федеральный национально-культурный автономий-влакын вуйлатышышт-шамычын совещанийыштышт Российыште илыше марий калыкын федерально-культурный автономийжым учредитлаш кӱлмӧ шотышто пунчалым лукмо. Тунам вич еҥан оргкомитет сайлалтын, оргкомитетын председательжылан мыйым шогалтеныт. Тылеч вара “Российская газетын” 30 июльысо номерыштыже 2014 ий 29 ноябрьыште эртаралтшаш конференций нерген увертарыме. Ты конференцийыш регионласе федеральный национально-культурный автономий улмо верлаште делегат-влакым сайленыт, уставын проектшым каҥашеныт. Регионысо автономий-влакын документлаштым терген лекна да чылажат закон дене келшышын ышталтмым рашемдышна.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: