"Айдеме да пӱрымаш" рубрик, 2015 ий, Шорыкйол тылзын 30-шо кечыже

Пӱсӧ ушан шымлызе, мер пашаеҥ

Статьян авторжо Ирина Ямбаршева

Георгий Ибулаев

Георгий Ибулаев

Георгий Ибулаевич Ибулаевым Башкирийыште илыше марий-влак сайын палат. Мишкан районысо Удымбай ялын эргыже шымлызе-историк, туныктышо да мер пашаеҥ улмыж дене калык коклаште пагалымашым сулен. Тудлан теҥгече 75 ий темын.
Г.Ибулаев куд икшыван тыглай кресаньык ешыште шочын-кушкын. Шымше класс деч вара Эльян селасе педучилищыш тунемаш пурен. Кок талук гыч училищым Благовещенскыш кусаренытат, Ибулаев да йолташыже-влак дипломым тиде олаште налыныт.
Самырык педагог паша биографийжым Кучывай ялыште 1958 ийыште тӱҥалын – тысе школышто кум ий туныктен. Нылымшылан ялсовет да колхоз рӱдыш, Тымбайыш, куснен, но вашке армийыш налыныт. Салтак корныжо 1961 ий октябрь гыч 1964 ий август марте шуйнен.
Армий гыч школ пашашкак пӧртылын, но чонжо кугурак шинчымашым налаш ӱжын. Тыге Георгий Ибулаевич Башкир кугыжаныш университетын студент ешышкыже ушна да 1971 ийыште йошкар диплом дене шочмо Мишкан районыш пӧртылеш. Ныл ий утла Токтар кандашияш школым вуйлата. Сай пашажлан директорын лӱмжым районын Почет книгашкыже пуртат. Но ура чонан рвезым ялысе тымык илыш ок сымыстаре. Г.Ибулаев науко корныш шогалаш шонен пышта. СССР-ын эн чапланыше вузыштыжо, Моско университетыште, кум ий шымлызе лияш ямдылалтеш да туштак 1979 ий февральыште историй науко кандидат лӱмым налаш диссертацийым арала.
1978 ий мучаш гыч у курым тӱҥалтыш марте марий ученыйын илышыже да пашаже Башкир аграрный университет дене (ончыч ялозанлык институт маналтын) кылдалтыныт. Георгий Ибулаевич ондакше старший преподаватель лийын, 1990 ий гыч – доцент. Чылаже 120 утла науко пашаже савыкталтын. Тышеч шукыжо Пошкырт элыште илыше марий-влакын историй ден культурыштым шымлыме дене кылдалтын. «Ресурсы мобилизационной этничности» монографийлан (1997) тудо «Современное состояние этничности марийского населения Башкортостана» главам серен. «Этническая мобилизация во внутренней периферии. Волго-Вятский регион начала ХХ века» сборникыш (2000) «Марийцы Уфимской губернии и национальное движение» статьяже пурталтын. «Народы Башкортостана» энциклопедийлан (Уфа, 2014) Георгий Ибулаев марий-влак нерген кугу статьям возен.
Перестройко ийлаште уло СССР мучко изи да кугу калык-влак помыжалтме гай лийыч, шкеныштын мер ушемыштым чумыраш пижыч. Тунам, 1989-1991 ийлаште, Ибулаев Башкирийысе марий национальный толкынын икымше вуйлатышыже лийын. Лач тудо пагытыште тусо мер пашаеҥ-влак эрвелмарий-влаклан газетым лукташ тӱҥалме, Бирск оласе пединститутышто марий пӧлкам, олаласе школлаште марий класслам почмо, марий культурлан пӧлеклалтше фестивальлам эртараш кӱлмӧ нерген ой-влакым пуэныт. Нунын темлымышт гыч шукыжо илышыш пурталтын. Теве, мутлан, «Чолман» газет 1991 ий апрель годсек лектын шога. Георгий Ибулаев тудын дене пеҥгыде творческий кылым куча, икмыняр ий газетын корреспондентше лийын.
Ученый-историкын шымлымыже «Ончыко» журналыште, «Марий Эл» ден «Кугарня» газетлаште, Башкирийысе изданийлаште («Ватандаш», «Аманат», «Бельские просторы», «Истоки», «Известия Башкортостана» да молат) савыкталтын.
Пошкырт элысе вуз ден научный учрежденийлаште марий кокла гыч лекше ятыр ученый пашам ыштен да ышта, но калыкнан илышыжым шымлымаште Ибулаевын гай чолгалыкым, пожале, нигудыжат ончыктен огыл. Георгий Ибулаевич «Марий ушемын» кум съездыштыже, марий калыкын вич погыныштыжо (1992, 1996, 2000, 2008, 2012 ийлаште) делегат лийын. Финн-угор калык-влакын 1-ше тӱнямбал конгрессыштышт (Сыктывкар, 1992), Марий Эл деч ӧрдыжтӧ илыше марий-влакын конгрессыштышт (Эстоний, Тарту, 1995) пашам ыштен. 1999 ий сентябрьыште Хельсинки олаште эртыше тӱнямбал научный семинарыш миен коштын. Шкенан элыште эртарыме ятыр конференций ден конгрессыште эрвелмарий-влакын ожнысо да кызытсе илышышт нерген докладым ыштен.
А эше Г.И.Ибулаев – тале шахматист. Шахматный композиций шотышто Башкортостанын чемпионжо лӱмым латшым гана сеҥен налын. 1986-2002 ийлаште шахмат композитор-влакын тӱнямбал, всесоюзный да всероссийский фестивальлаштышт ятыр гана таҥасен да призан верым наледен.
Георгий Ибулаевич – сай, ӱшанле пелаш, ача да коча. Тудлан ӱмыр йолташым Удымбай ялак ончен куштен. Роза Апсаликовна Бирскыште фельдшерлан тунем лектын да пенсий марте шке специальностьшо дене пашам ыштен. Кум икшывышт, ик ӱдыр да кок эрге, чыланат кӱшыл школым тунем лектыныт. Роберт Георгиевич – технике науко кандидат.
Г.Ибулаев – Яныш Ялкайн лӱмеш премийын лауреатше, Башкортостан культурын заслуженный пашаеҥже.
«Ветеран труда» медаль, Марий Эл Республикын правительствыжын да Россий Федераций образований ден науко министерствын Почетан грамотышт дене наградитлалтын.
Чапле юбилей дене, Георгий Ибулаевич!

Г.ИНИН.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: