"Рубрик деч посна", 2015 ий, Шорыкйол тылзын 30-шо кечыже

“Шочмо кундем сӱретлаш ӱжын”,

Статьян авторжо Эльвира Терентьева

 

манеш сӱретче Родион Александров. “Тыге огыл: калыкемлан могай-гынат кышам кодыман, радынам сӱретлаш тӱҥалман” шоналтен тудо витле ий шушаш вашеш. А эре чон ӱжын, но картин марте кидат, шӱм-чонат, витне, миен шуын огытыл. Тунем пытарыме деч вара лач 25 ий эртымеке гына, чиям налын, радынаш сӱретлаш тӱҥалын.

Морко кундемын” ачаже

Морко район чекыште “Морко район” возымым “Морко кундем” манмышке кунам да кузе савырнен? Паледа? Уке? Мыят Морко велыште шочын-кушшо сӱретче Родион Константинович Александров дене вашлиймеке гына пален нальым. 1992 ийыште Эстонийышке шке палымыже-влак деке унала миен толмо деч вара тудын шӱм-чонжо Марий кундем верч утыр йӱлаш тӱҥалын. Тунам Радик чӱчӱна Морко районысо художественный мастерскойышто тыглай сӱретчылан, вара тӱҥ сӱретчылан пашам ыштен. Тушто латкум ий тыршен, вара М.Янтемир лӱмеш сылнымут да этнографий тоштерыште дизайнерлан, оформительлан ыштен. Икана район администрацийым вуйлатышын алмаштышыже Николай Фёдорович Григорьев деке пурен да темлен: “Молан районын чекыштыже Художник06“Морко кундем” манын сералташ да сӧралын келыштараш огыл?” Тиде ой дене администрацийыште келшеныт да художниклан эскизым ямдылаш ойленыт. Тыге Шале вел Кӱчыкэҥерыште шочшо Родион Александровын темлымыж почеш “Морко кундем” возыман стелла шочын.

Кузе шӱмаҥын?

Сӱретлаш тӱҥалме амал кажне еҥын тӱрлӧ лиеш. А теве изи Радиклан 1-ше классыш коштмыж годым туныктышыжо чыла предмет дене “визытан” отметкым шынден, а рисований дене — “нылытаным”. Тыге рвезын кумылжо волен, сандене тыршен сӱретлаш тӱҥалын. Тудын тукым изаже Арсений Гаврилович Крыловат профессионал художник лийын, Чебоксарысе художественный училищым да Н.К.Крупская лӱмеш пединститутым тунем пытарен, Морко, Азъял школлаште рисований дене туныктен. Родион Константинович изажым икымше туныктышыжлан шотла. Ачажат, тукым изаже-влакат сайын сӱретлен моштеныт. Тыге 5-ше класс деч вара Радикым 1-ше №-ан музыкально-художественный школ-интернатыш конденыт. Вара Чебоксарысе художественный училищыште тунемын.

Таче — чоҥымо пашаште

Тоштерыште паша деч посна кодмеке, Родион Константинович Йошкар-Олашке илаш куснен. Художник08“Марихолодмашысе” дизайн рӱдерыште оформитель пашам шукташ тӱҥалын. Тушто чия дене огыл, а плёнко дене шуктымо у технологийым тунемын. А чон йодмо паша шеҥгелан кодын, илен лекташ тӱрлӧ чоҥымо сомылым ыштен. Ик жап Москошко коштын, тушто пӧртым, коттеджым нӧлташ, пӧрткӧргыштӧ туврашым, пырдыжым да кӱварым тӧрлатылаш логалын. Вара Йошкар-Олашке пӧртылын, пачерлаште тӱрлӧ ачалкалыме пашам шуктен. Москошто декоративный сӧрастарымашым ышташ тунемын. Теве ынде кумшо ий “Декор центр” фирмыште шкежат тыгай сомылым шукта. Кызыт шукынжо обой олмеш венецианский штукатуркым ышташ, фреска (штукатурка ӱмбалан ыштыме сӱрет) дене сӧрастараш йодыт. Шукерте огыл ик бассейныште 25 метр кутышышто росписьым ыштен.

Шочмо вер-шӧржым моктышо еҥ

Икымше сӱретше-влак теле пӱртӱс дене кылдалтыныт. Нунын кокла гыч “Янык памаш” радынажым 2012 ийыште “Край марийский” выставкышке ойырен налыныт. Родион Константинович шочмо Кӱчыкэҥер ялжым да тусо кундемым веле огыл, Люба пелашыжын Унчо ялжымат йӧратен шынден. Тидым ятыр сӱретыштыже ужаш лиеш. Варажым “Икымше сонарлымаш” ден “Элнет” радынаже-шамыч “Край марийский” выставкыште ончыкталтыныт. Шочмо кундемын пӱртӱсшӧ кеч-кӧнат чонеш пижеш. Родион Александроват художник семын пейзажым шуко сӱретлен, шуко вере канде ден ошалге-канде чия-влакым кучылтын. Шонет, каважат чын гаяк коеш, а теле сӱретышкыже пуйто ошкыл пурет да тушеч лумжым кормыжеш налат… Эсогыл икмыняр портретшын шеҥгелныже Художник01кандалге фоным ужына. Морко районысо Ердӱр ял воктенсе курыкыш калыкын кумалаш коштмо вержым художник икмыняр радынаштыже ончыктен. Волжский районысо сылне Мӱшыл ер чонжылан лишыл лийын. “Тиде — нылымше вариант. Ик образым шочыктем, кокымшым, но кумшо гана адак вес семынла чучеш. Теве ынде тудым куку кайык дене пырля ончыктенам. Куку муным мунча да кая, Теҥыз шинчат ала-кушеч лектын да ынде эркын йомаш тӱҥалын, можыч, теҥызышке тудым шупшеш…”, — каласыш Р.Александров.

Шукерте огыл художникын Карман курык нерген каласкалыше триптихше шочын: ик могырышто татар ханлан марлан лекташ тореш лийше ӱдырын курык гыч тӧршташ ямдылалтмыжым ужына; покшел сӱретыште – кече йымач марий калыкын курал-ӱдымӧ пасушкыжо Чумбылат ончалаш вашка; а вес могырысо картиныште пушеҥге гыч лекше Овда ончен шинча. Икманаш, марий легендысе образ-влак радыналашкыже эркын шыҥдаралтыт.

Йодмо почеш — портрет

Родион Александров сӱретлыме икмыняр портрет нерген тыгеракын радамлыш:

- Родо-тукымемын, палымемын, йолташемын портретыштым ыштенам. Художник улмем пален налытат, “Мыйымат сӱретле” манын кумылаҥыт. Теве пошкудо Элесола ял гыч изи годсо йолташем Эдуард Анатольевич Васильевым сӱретленам. Туддене школ-интернатыште сӱретчылан пырля тунеммынна. Кызыт тудо МВД генерал, Москошто пашам ышта, шуко жап Камчаткыште тыршен.

Шӱм-чонемлан эн чот келшыше радыналан авамын портретшым шотлем. Ты картиным авамын илымыж годымак сӱретлаш тӱҥалынам. Колымекше, изиш вашталтышым пуртенам: кечыйолын камвозешат, оҥгышко савырна – тидыже курымашлык манмым ончыкта. Авайын мелнам кӱэштын ямдылен, мемнам, шочшыжо-влакым, вучен шогымыжо, окнашке ончымыжо — тачат шинчаончылнем. Ме кумытын кушкынна: мый, Надя ден Галя шӱжарем-влак. Теве Галя шӱжаремат Моркышто сувенир цехыште художницылан ик жап ыштыш.

Люба пелашемым радынаште ончыкташ шонымаш эре лийын, сӱретлаш тӱҥалынам, но пытарен омыл. Тынаре илена, нигузе чыла умылен шукташ огеш лий (шыргыжалын ойла. — Авт.) Ончыкыланат план кугу. Дима эргымым ончыкташ. Тудо кызыт Йошкар-Оласе 3-шо №-ан школын 7-ше классыштыже тунемеш.

Родион Александровын 50 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтше выставке Морко посёлкышто М.Янтемир лӱмеш сылнымут да этнографий тоштерыште ончыкталтын. 2016 ийыште вес лӱмгече лишемеш, кызыт сӱретче тудлан ямдылалтеш.

Эльвира Терентьева мутланен.

Авторын фотожо-влак.

 

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: