"Сылнылык тӱня" рубрик, 2015 ий, Пургыж тылзын 27-ше кечыже

Икымшыже мыняр лийын кертеш?

Статьян авторжо Ирина Ямбаршева

Юмынудыр мюзиклТиде йодышлан чыланат ик семынак вашештат: «Икымше иктак веле лийын сеҥа». Мутлан, икымше урок, икымше ошкыл, икымше йоча, икымше книга… Тылеч вара лийшым але ыштымым (урокым, ошкылым, йочам, книгам да тулеч молымат) кокымшо манаш логалеш.
Икымше але огыл нерген мутым лукташ амалым «Юмынӱдыр» мюзикл пуыш (чын, мый тудым ончен-колыштын омыл). Шукынжо шарнат дыр, премьерже кок ий утла ончыч лийын. СМИ-лаште тидын нерген ятыр ойлышт да возышт.
«Марий Эл» газет (2012 ий 20 октябрь): «М.Шкетан лӱмеш Марий драме театр 23 октябрьыште калыкым икымше марий мюзиклым ончаш ӱжеш».
«Кугарня» (2012 ий 26 октябрь): «23, 25 октябрьыште марий калыкын тӱвыра илышыштыже кугу событий – М.Шкетан лӱмеш Национальный драме театрыште «Юмынӱдыр» икымше марий мюзиклын премьерже лийын».
Уэш-пачаш йоҥгышо «икымше» мут ушышкем 30 ий ончычсо жапым пӧртылтыш.
Тунам, 1984 ий 25 февральыште, «Марий коммуна» газет композитор Виталий Алексеевын «Марий сувенир» икымше марий мюзиклжым сценыш лукташ ямдылыме нерген увертарен. Премьер музыкальный театрыште 7 мартыште эртен. Икмыняр кече ончыч тӱҥ режиссер Вс.Дубчак у паша нерген «Марийская правда» газетын журналистшылан тыге ойлен: «Трудно однозначно определить его жанр. Это будет своего рода яркое сценическое зрелище, действо, синтез музыки, танца и слова. И это будет, пожалуй, первая работа театра в новом направлении. Думаю, «Марийский сувенир» достойно сможет представить лицо нашего театра и на гастролях».
Мюзиклын лӱмжым тунам ала-молан вашталтылыныт. Варарак тудо «Гончар в медвежьей шкуре» да «Маска Миклай» лӱм дене ончыкталтын. Шомакшым журналист-влак Елена Брагилевская ден Бэлла Поморцева возеныт. Тудо ийынак шыжым РСФСР культур министерствын «Театральная жизнь» журналже ты спектакль нерген «В атмосфере народного действа» изи огыл статьям (фотоге ик лаштыкым айла) савыктен.
В.Алексеевын ынде мондалт шушо (чынак мондалтын шол, санденак у курымышто эше ик «икымше» шочын) мюзиклже дене тачысе еҥ-влакым кеч изиш палдараш манын, М.Андрусенкон рецензийже гыч ужашым ончыктена:
«Если вам доведется побывать на посиделках в марийской деревне, вы непременно познакомитесь с веселой парой, которую обычно называют общим именем – Васли-кува-кугыза (Василий с женой). Это традиционные для посиделок балагуры-затейники. Они надевают на лица маски, вырезанные из бересты, и в таком виде потешают народ.
Первая картина спектакля Музыкального театра Марийской АССР «Гончар в медвежьей шкуре» происходит в избе Васли-кувы… Эпицентром спектакля является ярмарка в Казани… Композитор В.Алексеев написал к этому спектаклю жизнерадостную, светлую музыку, звучащую подлинно театрально (дирижеры В.Алексеев, И.Егоров). Режиссер Вс.Дубчак включил в орбиту действия и зрительный зал. Многие песни и даже танцы посиделок исполняются между рядами, и все это рождает атмосферу красочного народного действа, в котором очень часто героями выступают не отдельные лица, а говорливая, живая толпа».
Мюзиклыште Марий АССР-ын заслуженный артистше-влак Светлана Сушкина ден Вадим Воронцов, артист-влак Ю.Тупиков, М.Крамчанинов, Н.Руденко, В.Серегин да молат муреныт. Хормейстер – Гаврил Таныгин. Куштымаш-влакым Михаил Мурашко шынден.
«Юмынӱдырын» премьержылан кок талук темме пагытыште (2014 ий ноябрь) «Марий Эл» газет ончыч Светлана Яндукова, ик арня гыч Наташа Пушкина нерген возыш. Яндукова нерген каласыме: «Лач тудак икымше марий мюзикллан семым келыштарен». Пушкина нерген: «Юмынӱдыр» икымше марий мюзикллан текстым возен».
Мый тыште иктыж нергенат, «Юмынӱдыр» спектакль нергенат уда шомакым ынем ойло. Шылталыме шотан мутым каласаш лиеш «икымше» нерген шоям шонен лукшо да шаркалыше-влаклан. Искусство, музык аланыште пашам ыштеда але тиде темылан возен шогеда гын, шкенан марий культурын историйжым, теҥгечысе кечыжым изишак палыман огыл мо?
Виталий АлексеевТидын шотышто сӱретым рашемдышашлан «Марийская биографическая энциклопедия» книгам (2007) ончалмат сита. Тушто композитор Виталий Алексеев нерген серыме: «Автор первого мар. мюзикла «Марийский сувенир» (вторая редакция «Маска Миклай»), 1982».
Эн тӱҥалтыште ала-кӧ М.Шкетан лӱмеш театрын проектше негызеш ямдылыме у пашам «икымше марий мюзикл» малдалын. А молышт, шуко шонкалыде, тиде шоям тиражироватлаш пижыныт. Тыге уло марий калыкым кок ий утла аҥыртылыт, манаш лиеш. Тидын годымак йодыш лектеш: музыковедна-влак да икымше мюзиклым возышо В.Алексеев молан нимом огыт ойло?
- Мый «Юмынӱдырым» ончен омыл, — мане искусствоведений доктор Олег Герасимов. — Ӱжыныт ыле, да миен омыл. Сандене сайже-удаже нерген нимом каласен ом керт. Конешне, Алексеев мюзиклым шукертак возен. Сандене «Юмынӱдырым» нигузеат икымшылан шотлаш огеш лий.
- Да, колынам – «икымше» да «икымше» манын пешак ойлыштыт, — каласыш Марий Элын калык артистше Виталий Алексеев. – Но мылам вет, шкеат умылет, «Икымшыже шукертак возалтын» манын ушештараш сӧрал огыл. Тидыже шкем нӧлташ толашыме семын кончен кертеш. Палетыс, ме совет жапыште кушкынна, ятыр шотышто вестӱрлӧ айдеме улына, «мый» да «мый» манаш аптыранена, шкем ончыкташ тӧчен огына кошт. А кызыт йӧршын вес саман. Еҥ-влакат совет жапысе гай огытыл. Моктаныме, шкем нӧлтымӧ койыш чот шарлен (мый тыште «Юмынӱдыр» нерген огыл ойлем). Южгунам туге чучын колта, пуйто чыланат эн ончыко лекнешт, премийым але чаплӱмым кузе-гынат вашкерак налнешт.
Композиторын ойлымыж гыч теве мо рашеме. Театр деч вара ты мюзиклым хор капелле шынден, тыгодым тудлан «Маска Миклай» лӱмым пуымо. Спектаклят изишак вес сыным налын, но музыкшо тудак кодын. Тӱҥ режиссерын ойлымыж семынак, «Марий сувенирым» гастроль программыш пуртеныт. Но икана уло декораций кенета опталше йӱреш чот нӧрен локтылалтын, а весым ямдылаш шотым муын огытыл. Тидлан кӧра мюзиклым ончыктымым чарненыт.
Кызыт, 2015 ийыште, Алексей Искандаров лӱмеш капелле тудым шке репертуарышкыже уэш пурташ шонен пыштен. Тидланже Василий Регеж-Гороховын ямдылыме марла текстым кучылташ палемденыт. Но капеллын художественный вуйлатышыжын ийгот шот дене пенсийыш кайымыжлан кӧра Виталий Алексеевын мюзиклжым сценыш пӧртылтымӧ паша ик жаплан чарнен шогалын.
Специалист-влак мюзиклым оперетте дек лишке шогышылан шотлат да кокытшымат вес семынже музыкальный комедий маныт. Совет музыкышто О.Фельцманын «Мой брат играет на кларнете», А.Колкерын «Свадьба Кречинского», А.Эшпайын «Любить воспрещается», М.Дунаевскийын «Три мушкетера» мюзиклышт сайын палыме улыт. «Музыка наших дней» энциклопедийыште (2002) тиде жанрын ойыртемже нерген пеш оҥайын каласыме: «Если в мюзикле нет хотя бы одной мелодии, которая, прозвучав со сцены или с экрана, становится бестеллером, все усилия создателей затрачены впустую».
«Марий сувенир» але «Юмынӱдыр» гыч иктаж сем бестеллерыш (чыла еҥын пеш чот йӧратымыш) савырнен але уке – мый ом пале. А кокымшыж нерген посна еҥ-влакын премьер деч вара журналистлан каласыме мутыштым кӱчыкын ончыкташ лачеш толеш, шонем.
Театровед Н.Кульбаева: «Можыч, тиде мюзиклжак огыл, но сай паша».
Искусствовед Л.Кувшинская: «Мый тыште шканем ала-мом, принципиально уым, шым му».
Композитор В.Кульшетов: «Спектакльыште кӱлешан шуко компонент ситышын манаш ок лий». («Марий Эл» газет, 2012 ий 27 октябрь).

Г.ЗАЙНИЕВ.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: