"Сылнымут алан" рубрик, 2015 ий, Пургыж тылзын 13-шо кечыже

«Илаш эре чон сыным пойдарен»,- ойла Марий Элын калык поэтше Геннадий Сабанцев.

Статьян авторжо Ирина Степанова

DSCN8958Марий национальный литературым вияҥдымашке кугу надырым пыштымыжлан поэт Геннадий Сабанцевлан Марий Эл Республикым вуйлатыше Л.Маркеловын 2015 ий 15 январьысе указше дене “Марий Эл Республикын калык поэтше” почетан лӱмым пуымо.Ме тудым шокшын-шокшын саламлена да ончыкыжымат поэзий аланыштыже у тӱвыргӧ саска-влакым вучаш тӱҥалына.
– Те да почеламут. Кунам тыгай ушем шочын?
– Школышто тунемме годымак. Мый марий литературымат, руш литературымат чот йӧратенам. Почеламутшо дек эсогыл руш поэзий гоч ушненам манынат кертам. Чыла возышо але лудшо еҥат кунам-гынат икана эн йӧратыме почеламутшо дене вуявашлиеш. Мылам тыгай почеламут Некрасовын «Школьникше» лийын.
Почеламут дек шӱмеш-кымаште Кужэҥер районысо Саламатнур кандашияш школышто марий йылмым да литературым туныктышо В.А.Романовынат надырже кугу лийын. А икымше почеламутем «Ямде лий» газетеш 1973 ий 17 мартыште савыкталтын. Тудо «Март» маналтын.
– Ондак почеламутым возаш мо кумылаҥден да кызыт мо кумылаҥден шога?

– Айдемын йырже мо уло, шкенжын кӧргыштыжӧ могай шижмаш озалана – чылажат кумылаҥден да кумылаҥда. Тидым кок мут дене ойлаш лиеш – йӧратымаш да ужмышудымаш. Лачак почеламут корныжо гына тӱрлӧ семын иланат.
– Илышыште тӱрлӧ вашталтыш лиеда. Кызыт теве экономикыште кризис, маныт, Украиныште пуламыр да тулеч молат. Поэтын чонжым тиде сусырта мо? Кузе поэтлан тачысе жапыште илен лекташ?
– Кузе ок сусырто?! Ожно поэт-влак кеч-могай илыш ситуацийлан тунамак почеламут корнылам сереныт да савыктеныт: «Эрдене – газетыште, кастене – куплетыште». Тыгай корно-влакын социальный куатыштат лийын. Кызыт тыге огыл. Шомакын акше йомын, чыла окса йыр пӱтырналтын. А тӱрлӧ кризис ден пуламырже – осал ден порылыкын курымашлык тавадаҥ вашшогымашышт. Порылык садак сеҥа, но тидлан эреак пеш кугу акым тӱлыман…
А кузе тачысе жапыште поэтлан илен лекташ? Поэтат моло семынак айдеме, тудланат айдеме семын илен лекташ ик шот дене чыла кӱлеш. Шужен мӱшкыреш почеламутым возаш ок лий.
– Мут дене айдемым сусырташ да эмлаш лиеш, маныт. А тендан поэзий дене тидым ышташ лиеш?
– Мут дене пушташат лиеш… Но мутын тӱҥ вийже – тудын порылык озымым куштен кертмаштыже. Арам огыл Юмынкнигаште ойлалтеш: «Эн ончыч лийын Мут…». Туддечын вараже чылажат иланен, шарлен, одарланен. Сай поэзийынат вийже тыгаяк. Тудын лоҥгаште мыйынат южо корнемже шке вержым муын дыр. Мо-гынат, мый почеламутым возымо годым ик мутымат осалым шонен ом кучылт.
Ирина Степанова.
И.Речкинын фотожо.


ЧАВАЙНЫН
ЧЕВЕРЛАСЫМЫЖЕ

Шке кугезыжын
лӱмжым нумалше,
Шкенжын почмо
мотор-чатка ялже
Тудын мурыжым,
шӱмыш пыштен,
Колышт кодо ик шошо эрден.

Ял мучаште
шыпланышыс мурыжо.
Тулык лие тунам Чавайнуржо,
Тулыкеш кодо Морко мландат,
Ава гае марий калыкшат.

Нуно шочыктышт
мурызо эргым…
Арален веле ышт керт
эн шергым.
Мом аклен йӧратале шыман,
Тупела ыштыш калык тушман
Т у д о, кӧ кучем тӧрыштӧ
шинчыш,
Кӧн лӱм ден тольо
калык укшинчыш,
Кӧ лач пирыла пӱйжым шырен,
Колымашым эл мучко шарен.

…А Чавайн шочмо мландым,
пеледшым,
Шӱмбел отыжым, ялжым,
Элнетшым
Эн пытартыш гана ончалеш,
Каватӱрышкӧ ошкыл йомеш.

Ир мардеж, тарванен кенеташте,
Пӱтыралын нӧлтале кавашке,
Курым помышыш нале, шылтен,
Мыланна чапле лӱмжым коден.

Чеверласыме,
чон коржмо мурыжым
Араленак илен Чавайнуржо,
Арален илен Морко мландат,
Йӧраталме марий калыкшат.
Да садлан Чавайн
ыш чеверласе!
Лӱмжӧ дене волгалтше эрласе
Шочмо калыкын
– шокшын, татун,
Морко вел памаш семын арун.

Лӱшкалтеш
лышташлаж дене ото
Ты памаш воктен –
ныжылге, сото:
«Шарналтен илыза те чылан,
Кӧ тугай марийланже Чавайн!»

МЕМНАН ЛӰМНА

Чыла верлаш
саман кышкен марийым.
Тудлан Ош Юмо
волгыдын пӱрен
Кучаш эре яндарын
чон чурийым,
Илаш эре
чон сыным пойдарен.
Мемнан лӱмна —
Эр Кече да Волгенче,
Кава да Мланде,
Вӱд, Парча да Тул.
Ме шке тӱс ден виян
лийна теҥгече,
Тачат ты вийым
велыме ок кӱл!

Тора кундемыш логалмек,
марийым
Эн лишыл родо семын ужына.
Кугезе мландыш,
ямдылен чес-сийым,
Пайрем толмеке,
шокшын вучена.
Мемнан лӱмна —
Эр Кече да Волгенче,
Кава да Мланде,
Вӱд, Парча да Тул.
Ме шке тӱс ден
виян лийна теҥгече,
Тачат тый вийым
велыме ок кӱл!
У пагыт кызыт
чот терга марийым,
Темла пайремым,
ӱжылда пашаш.
Чонна тугак Ош Юмо дек
чак лийын,
Виктаралтеш
сандалык гай каваш.
Мемнан лӱмна —
Эр Кече да Волгенче,
Кава да Мланде,
Вӱд, Парча да Тул.
Чон патыран ме улына эшеже,
Эрлат тый вийым
велыме ок кӱл!

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: