"Лийын тиде" рубрик, 2015 ий, Вӱдшор тылзын 3-шо кечыже

Сарышке – шӱвыр дене

Статьян авторжо Ирина Ямбаршева

Речкин АЗКугу Отечественный сар ийлаште кредалме верлашке артист-влак миен коштыныт, да частьлаштат музык деч посна илен огытыл.
У Торъял районын эргыже Осип (Иосиф) Речкин фронтыш шке пеленже шӱвырым намиен. Жал, тудлан пӧртылаш пӱралтын огыл улмаш. Марий салтак да музыкант 1942 ий 31 августышто Калининский (кызыт Тверской) областьысе Ржев ола лишне кредалме годым геройла колен.
Тышке, тушманын пеш чот осалланыме верыш, йошкарармеец Речкин пел тылзе ончыч гына толын. Лиеш вет тыге: тудо Речкин фамилиянак командирын вуйлатыме взводыш логалын. Шуко жап эртымеке, ончычсо офицер тиде вашлиймаш нерген тыге шарналтен возен:
«…Пелйӱд жапыште мемнан деке ешартыш вий толын шуо. Тушеч мыйын командоватлыме взводыш кум еҥ логале. Кушечын нуно улыт, лӱмнерышт кузе – возен налаш жап ыш лий: мемнан батальонлан Климово ялым налаш приказ тольо. Тиде ялым налаш ме корно деч посна пич чодыра дене ночко куп гоч кайышна.
Фашист-влак мемнам тышеч огыл, а Осташково велым вученыт, уло укрепленийым тушко савыреныт.
Чодыра дене кайымына годым взводыш толшо у салтак-влак кокла гыч иктыже, кужурак капанже, мыланем поснак келшыш, а Климово ял верч кредалмаште тудым эше утларак йӧратышым. Тушан тудын лӱддымӧ улмыжым пален нальым…»
Бой эртымеке, лейтенант Речкин у салтак-влак дене палыме лияш лӱмын нунын землянкыш миен. Кусо улмыжым йодмылан саде кужурак пӧръеҥет каласен:
- Из Марийской АССР.
- Из Марийской? А точнее?
- Новоторъяльский район, Йошкар-Памашский сельсовет, деревня Изаньга.
«Изаньга? Пошкудемак улатыс! Мыйын шочмо Тушнур ден Изаньга (марлаже Изаҥа) коклаште кум меҥге гына», — чот йывыртен шоналтен командир. Но тидын шотышто нимом каласен огыл, йылме рудалтме деч шкенжым пыкше гына кучен кертын.
Тушнур марий землянке гыч вигак лектын каен огыл, тудо кодшо бой кузе эртымым, могай уто-сите лиймым лончылен, пеҥгыде лияш, чот шогаш кумылаҥден ойлен. Тыгодым ушыж гыч землякше лектын огыл. «Кӧ улмем каласаш але уке?» — шонкален.
Ала-мо татыште саде Речкинет лишемеш да ойла:
- Товарищ командир, у меня есть марийская музыка – шӱвыр называется. А по-русски – волынка.
- Ну-ка, покажи свою музыку!
Йошкарармеец вещмешакше гыч шӱвырым луктеш. Салтак-влак тыгайым нигунам ужын огытыл да ӧрын ончат. Взводныят шинчам пашкартен: тыгай мотор, кугу шӱвырым тымарте нигунам ужын огыл.
- Товарищ командир, а можно, я сыграю немножко, – йодеш Изаҥа марий.
А ынде шӱвырзылан ӧраш черет шуэш. Кузе ӧраш огыл – тудлан офицер Речкин марла вашешта:
- Давай, родем, Торъял мурым шокталтен колто-ян!
Осипым пуйто электроток перен – кенеташте нимом пелештен ок керт. Вара кычкырал колта:
- Марий улат, ужат!
- Марий веле огыл, пошкудет улам – Тушнур гыч.
- Кӧн эргыже?
- Изи Сакарын.
- Э-э… Максым Сакарын?
- Тудын…
Командирын марла пелештымыжым салтакын кузе вашлиймыж нерген Сакар эрге Речкин вескана тыге возен: «Шӱвырзем выр-вур кынел шогале, шӱвыржӧ кыпте-копто ӱлыкӧ волен возо. Икмыняр жап мыйым ӧрмалген ончен шогыш. Шинчаже йыл-юл йӱла, тӱрвыжӧ лыб-лыб тарванылеш, тӱсшӧ то ошемеш, то йошкарга. Мый ыжым чыте, воштыл колтышым. Тудат воштылале да мыйым ӧндалын шогале… Салтак-влак, нимом умылыде, мемнам ӧрын ончен шинчат».
Речкинмытын служитлыме часть тунам пел тылзе наре бойыш лекде шоген. Воин-влак ончыкылык кредалмашлан ямдылатыныт, яра жапат пуалтын. Тыгай годым Осип Речкин шӱвырым шоктен. Тудо пеш уста музыкант лийын, марла семым гына огыл, рушламат пеш мастарын, йымыжан шуйдарен. Тыге уло батальонын йӧратыме еҥыш савырнен.
Кок арня гыч адакат наступлений тӱҥалын. Зальково лӱман кугу ял верч вашпижмаш кум кече да йӱд шуйнен. Тышан ятыр воин вуйжым пыштен. Осип Речкинат кредалме вереш эрелан шуҥгалтын.
А.Речкинын возымыж почеш, шӱвырзӧ да воин О.Речкин 1900 ийыште шочын (шкеже тыге каласен). Но У Торъял районлан пӧлеклалтше «Книга памяти» изданийыште Изаҥа ялеш 1900 ийыште шочшо Осип Савельевич Речкинын лӱмжӧ уке. А уло Иосиф Степанович Речкин, тудо Изаҥа ялеш 1896 ийыште шочын манын возымо. Рядовой лийын. 1942 ий 31 августышто колен. Капшым Ржевский район Осипово ялеш тойымо.
Векат, нине Речкин – Осип Савельевич ден Иосиф Степанович – ик еҥак лийыныт. Александр Речкин фронтышто вашлийме землякше нерген тудым ужмо деч вара коло ий утла эртымеке, 1963 ийыште, возен. Тынар жапыште шӱвырзын лӱмжӧ ден ача лӱмжым да шочмо ийжым монденат кертын. Да тыгак лийын докан. Сандене фронтыш шӱвыр дене ала-кӧ весе огыл, а лач тудо – Иосиф Степанович Речкин – каен манын шонем. Тудо кундемысе самырык краевед-влак туныктышыштын полшымо дене тиде оҥай фактым мучаш марте рашемден кертыт. Уста музыкант Речкинын икшывыже ден уныкаже-влакат лийшаш улыт. Нуно полшен сеҥат.

Гельсий ЗАЙНИЕВ.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: