"Кузе илет, эрвел марий?" рубрик, 2015 ий, Ага тылзын 12-шо кечыже

В.Колумб тудлан почеламутым пӧлеклен

Статьян авторжо Ирина Степанова

У Памаш ялем Мишкан села деч кум меҥге тораште верланен. Тыште шуко памаш шинча улмылан кӧра яллан У Памаш лӱмым пуэныт. Ял воктечак Инак эҥер йоген эрта. Тыште пашам йӧратыше, поро кумылан еҥ-влак илат. Шукертсек Нерге ялыште илем гынат, шочмо ялем – эреак ушыштем.
Памаш ялеш 1940 ийыште шочын палыме птичнице, комсомолко Сима Якупова. Сар гыч эмганен толмеке, 1951 ийыште ачаже, Якуп, колен. Аваже, Изыбка, ялыште уста ургызо лийын, тувырым гына огыл, эсогыл пешмет ден мыжерым урген моштен.
Сима акай шым класс деч вара ял воктенсе лудо фермыш пашаш кайынеже улмаш. Но тудым изи улат манын налын огытыл. Тунам тудо чоян ышташ шонен пышта: аважым кок кечылан лудым ончаш колта, а кумшыжлан шке мия. Авай черланен, олмешыже тольым манеш. Тыге весела, пашам йӧратыше ӱдырым чылан йӧратен шындат, да тудо фермыште лудым ончаш тӱҥалеш.
1958 ий июльышто Йошкар-Ола гыч марий писатель бригаде Мишкан районыш вич кечылан толеш. Тушто Моско Литературный институтын студентше Валентин Колумбат лийын. Ик кечын уна-влак “Мишкинский” совхозын У Памаш ялысе сурткайыкым ашныме фермышкыже мият. Арам огыл. Вет тыште 5200 наре лудым онченыт, кугыжанышлан шуко муным колтеныт. Совхозлан сай парыш лийын.
Уна-шамычым чапланыше птичнице Сима вашлийын, чыла ончыктен, лудо-влакым йӧратымыж нерген ойлен. Тиде ӱдыр самырык поэтын чоныштыжо сай шонымашым коден, да тудо тунамак “Лудым ончышо” почеламутым возен, “Сима Якуповалан” манын палемден.
Лудым сайын ончымыжлан Сима акай Москваш ВДНХ-ш миен толын.
1960 ийыште нуно Эчан Валишин дене ушненыт. Марийже дене кок эргым ончен куштеныт. Ынде уныка-влакат кушкын шуыныт. Сима Якупова 2010 ийыште 70 ияш ош тӱня дене чеверласен.
Мария Гареева.
Мишкан, Нерге.

Лудым ончышылан
Лудо-влакын тугай тунеммашышт:
Йӱштылаш, нӧргӧ шудым кӱраш,
Но виеш возын, темын кочкашышт
Кӱлеш тутло да тӱрлӧ шӱраш.

Тугай лым илен кертдыме тукым,
Эскерен я шуктет, я уке —
Кычалеш лювыртен вӱдшукшым,
То йомеш яжга олык лукеш.

А коклан кержалтеш вараш ӱмыл,
Чашкер шойыл гыч рывыж ваҥа -
Лудо-влакым, ялт самырык ӱдыр,
Луктеш Сима тӱредме аҥаш.

Ала тыгак кӱлеш: Латшым ийын
Каче-влакын кӧран пагытеш,
Инак серыште, шкетвуя лийын,
Шӱмым таклан шагал пуштылеш.

Чеверга кечеш почылтшо макла,
Тӱрвӧ лукыш чоялык йонча.
Маныт, шӱмым сеҥен кертше-влаклан
Ыш логал ты шинчашке ончаш.

Мо нерген шона тудо тынаре,
Коклан мом ыштышашым монда.
Шонымашым кас юж ок пытаре,
Лудо-влак веле маныт: да-да!

Ит коляне, ит саке вуетым,
Сеҥымашлан вачетше келша.
Тый пашаште муат пиалетым,
Комсомол тыланетше полша.

Луктеш корныш, колта паша школыш,
Тый кумда шинчымашым налат,
Мом ават йомак манын вел шоныш,
Мом вучалын ыш шукто ачат.

Иле рвезылык дене пеледын,
Паша дене сылнешт, куатаҥ,
Жап толеш: лыжга кумылын лектын,
Вашлиеш тыйым сай каче таҥ:

Вашлиеш, манеш: “Сима, ӱшане,
Шӱм яра, тый уке улат да”.
Кушта тылзе Инак вӱд ӱмбалне,
Лудо-влак чынлен маныт: да-да!
1958 ий, 10 июль.
Валентин Колумб.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: