"Рубрик деч посна", 2015 ий, Шыжа тылзын 16-шо кечыже

Мыскара да поэзий шӱлышан

Статьян авторжо Эльвира Терентьева

Кугарня” газет лаштыкын тачысе геройжо дене республикысе начар тазалыкан самырык тукымын тений эртаралтше “Я – автор” творчестве фестивальыштышт палыме лийынам. Фестиваль Сеҥымашын 70 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтын. Тушто начар тазалыкан самырык-влак сар темылан возымо шке почеламутыштым лудыныт, мурым муреныт да вес автор-влакын пашашт дене палдареныт. Нуным тӱрлӧ номинацийыште акленыт. “В слове “мы” сто тысяч “я” литературно-поэтический номинацийыште сеҥыше радамыште Кужэҥер гыч Т.Иванова лийын.

Эн изи капан кугыеҥ

33 ияш Татьяна Иванова (снимкыште) — республикыштына эн изи капан кугыеҥ. Тудын кап кӱкшытшӧ – лач ик метр. Тидын нерген тудо эше мыскара йӧре каласыш: “Ӱстембаке шогалын тӧрштем гын, ик метрат 80 сантиметр лиям”. Кужэҥер район Шорсола ялеш шочын кушшо ӱдыр ынде кумшо ий Кужэҥер районысо шкет кодшо шоҥгыеҥ-влакын пӧртыштышт ила. Шукынжо ты учрежденийыш илыме вер укелан кӧра логалыт. Тушто илаш сай йӧн чынже денак ышталтын: оласе пачер гаяк йӧнештарыме пӧлем-влак, эсогыл нуным ик пӧлеман але кок пӧлеман пачер маныт. Тудо кум пачашан илыме пӧрт семын чоҥалтын.

Ивановмыт еш ондак БАМ-ыште илен. Ача ден ава кӱртньыгорным чоҥеныт. Сандене кум икшывыштат тора кундемыште шочыныт. Танян кок ияш улмыж годым еш Кужэҥер районысо Шорсолашке илаш толын. Татьянам Марий мланде шыматен да Шорсола ял вӱчкен, санденак, очыни, тудо ялысе семын лыжган, марла яндарын кутыралтен колта, эртак колыштмет вел шуэш.

Аважын колымекше, Таням шкеж деке Ольга акаже Медведево посёлкыш наҥгаен улмаш. Тудо жапыште Ольга марийжын да ава лийшыжын пӧртыштышт илен, вара пелашыж деч ойырлен. Сандене Танялан нигуш каяш лийын. Шорсолаште шочмо пӧртшӧ шога гынат, тушто илаш йӧнан огыл, вашке сӱмырла докан. Лач Костя изаже тушко жапын-жапын толын кая, прописке почеш тудо саде пӧртыштӧ шотлалтеш. Такшым Москошто автосервисыште пашам ышта. Акаже да изаж дене телефон дене мутлана, нунышт Таня деке унала чӱчкыдын толыт. Ты ешысе кум шочшо койыш-шоктыш дене икгайракак улыт, вет кумытынат март тылзыште шочыныт.

Кужэҥер районысо шоҥго пӧртыш Таня шке толын пурен огыл. Акажын ава лийшыже шке пӧртышкыжӧ илаш пуртен, но пропискым ыштыктен огыл, а эргыж дене Ольган ойырлымекышт, Татьянам суд гоч пачерже гыч луктын колтен. Тунам суд пунчалым луктын: инвалидлан Кужэҥер районысо калыкым социально аралыме пӧлкалан полшышаш, иктаж интернатышке колташ темлышаш. Икмыняр жап гыч самырык ӱдырлан Кужэҥерысе шкет кодшо шоҥгыеҥ-влакын пӧртыштышт вер лектын. “Келша гын, тыште илен кертат”, — каласеныт тунам. Ты пӧртыштӧ илалше кова-кочай-влак коклаште Татьяналан ласкан чучеш. Тыштак крючок дене пидаш тунемын, ынде чатката арвер-влакым шочыкта. Шуко пашажым заказ почеш ышта. Тидын шотышто Татьяналан Интернет кугун полша. Лӱмынак шкаланже нетбукым налын, тидлан шкеак тунемын.

Пожар кертын?..

“Шочынак черле улыда мо?” — йодым Татьяна деч. Уке улмаш. Такшым ӱдырын лужо-влак коржыт, сандене тидыже кушкаш чаракым ыштен. Тыгай шонымашым чынлан шотла. Но эше вес случай тидлан “полшен”. Тидын нерген Таня тыгерак каласкалыш:

- Кок ияшем годым Шорсоласе пӧртыштына шкетемым коден каеныт улмаш. Ача ден ава пашаште лийыныт. А куд ийлан кугурак изаже ден шым ийлан кугурак акаже школышто тунемыныт. Тунам пӧртым электрообогреватель (калорифер) дене ырыктеныт. Шкет кодмеке да нимом ышташ ӧрмеке, тиде чӱктен кодымо оборудованийыш кагазым шӱшкын шинченам. Тыге пожар тӱҥалын. Тидым, мутат уке, ом шарне. Авамын каласкалымыж гыч веле палем. Кӧн утарымыжымат ом пале, авамат пален шуктен огыл ала-мо. Туддеч вара кушмым чарненам. Чот лӱдынам. Пуреҥгайымем дене шуко вере луем тугын. Чогашыл ден лу-влак пеш писын эмганеныт. Ялыштына асфальт лийын огыл, сандене кажне гана “Вашке полышым” ӱжмӧ огыл. Шкеже моткоч провор да чолга йоча кушкынам. Чыла вере шӱшкылтман огыл улмаш. Мый денем иктат мӧҥгыштӧ шинчен огыл. Ялыште эре паша. Ачам ден авам тӱрлӧ сомылым ыштеныт. Акамлан мыйым ончаш каласен коденыт гынат, тудынат модмыжо шуын, уремыш лектын каен. Эше вараш шочшо йоча улам, авам мыйым 41 ияшыж годым ыштен. Можыч, тидлан лу пеҥгыдемын кертын огыл, патологийсемын палемдаш лиеш.. Такшым амал шуко.

Школышто тунемаш кугу нелылык лийын огыл: обязательный предмет-влакым туныкташ туныктышо-влак мӧҥгышкем коштыныт. Шорсолаште 11 классым тунем пытаренам, аттестатем уло.

А могай черан улмем тачат ом пале. Икте сколиоз, остеогеноз манеш. 16 ийым темымеке, нервопатолог деке колтеныт. Тудо нерве дене кылдалтше черет уке манын. Кузе ойлат, мыняр врач – тунар диагноз.

Ик медаль уло!

Т.Иванова — Кужэҥер районысо шкет кодшо шоҥгыеҥ-влакын пӧртыштышт активист. Тыште могай гына мероприятий огеш лий, Таня тушко ушна. Яра жапыште пидеш веле огыл, Интернетыште шинчылтеш, южгунамже пырля илыше-влакым фотографироватла. Вара шкеак фотосалонышко кая, сай картычке-влакым ыштен конда.

Эше икмыняр ий ончыч Медведевысе “Белый ладья” шахмат клуб республикысе инвалид-влак коклаште конкурсым эртарен улмаш. Татьянат тушто шкем терген. Модмаш годым ничья лийын, сандене Татьяналан да тудын дене модшо еҥлан медальым кучыктеныт. “Кеч шарналташем ик медалем уло”, — каласыш Таня.

Кодшо ийын Илалше-влакын тӱнямбал кече вашеш Чалай Васлий лӱмеш лудмаш конкурсышто почеламутым лудын. Кокымшо вер дене палемдалтын.

Татьяна шуко жап коштын огеш керт гынат, кеҥежым эре пӱртӱсыштӧ да уремыште лияш тырша, южгунам унала каен колта. А телым икана камвозын да ынде лекташ пешыже ок тырше. Ӱдыръеҥ келшыше вургемым ательеште заказатла. Кевытыш, моло вереат тудо шкеак коштеш. Тыгак тудлан социальный пашаеҥ Раисия Петухова полша: вургемжым мушкеш, пӧлем-влакым эрыкта, моло пашамат шукта.Иванова Танян пашаже1

Татьяна Ивановам Шоҥгыеҥ-влакын илыме пӧртыштышт чылан палат да пагалат. Тудо пидаш туныкта, схемым умылтара, марий муро-влакым возен пуа але иктаж кечын ковай-влаклан кином ончыкта. Эше школ деч вара англичан йылмым тунемнеже улмаш, ала кусарыше лиям манын шонкален. Но кызыт ончыкылык нерген шонымашыже шулен йомын… “Мо пӱралтын, тудым эртен каяш кӱлеш. Илышлан ӧпкелыман огыл, вашла порын мутланыман, илышым шке веселаҥдыман”, — каласыш мучашлан Татьяна.

Социальный пашаеҥ Жанна Тагирова:

- Татьяна – моткоч кумылзак самырык еҥ. Иктаж-кушко ӱжат гын, уло кумылын тӱрлӧ мероприятийыш ушна, - ойлыш тудын нерген. - Теве лишыл жапыште мемнан учреждений гыч кумытын компьютер курсыш тунемаш каят. Галина Кропотова ден Анисья Герасимова дене пырля Татьяна Ивановат кая. Тудо эн самырык, тудлан тунемман. А такшым Таня Интернет дене шукертак шкалан кӱлешан паша-влакым кычал муын, йолташыже-влак дене кылым куча. Пытартыш жапыште иктым да весым шуко пидеш: мушкышым, розам; салфеткыже-влак пеш мотор улыт. Кызыт тыгай кугу кружокым пидеш. Пинетке-влакым заказ почешат, пӧлек шотешат кучыкташ ямдыла. Тудын пашаже-влакым кидмастар выставкыш намиенна ыле.

Иванова Танян пашаже

 

 

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: