"Илыш йыжыҥ" рубрик, 2016 ий, Шорыкйол тылзын 29-ше кечыже

Ойгым сеҥен ила

Статьян авторжо Татьяна Иванова

 

“Кынелаш, илаш, йоча-влак верч илаш кӱлеш!” — аварийыште нелын сусыргымо дене реанимацийыште латвич кече кийыме деч вара помыжалтше кум шочшан ава пачаш-пачаш ойлен.

Тиде кандаш ий ончыч лийын. Морко районысо Волаксола ялыште илыше Эльвира Фёдорова, Йошкар-Олаште тунемше Павлик эргыжлан кочкышым наҥгайышыжла, туткарыш логалын.

Кок тылзе эмлымверыште киен, ятыр операцийым чытен лектын.

Пиал дек кайыме корно Волгоград кундемыш наҥгаен

Морко районысо Зеленогорский кыдалаш школ деч вара Эльвира Озаҥ оласе 34-ше номеран ТУ-што контролер-кассирлан ик ий тунемын. Зеленогорскийыште практикым эртымыж годым Волаксола почтышо верланыше Сбербанкын кассышкыже пашаш налыныт. Тыге тудо очно тунеммыж годымак паша веран лийын. Ик ий пашам ыштымек, 1989 ийыште самырык ӱдыр пошкудо Янгуш ял рвезе Юрий Фёдоровлан марлан лектын. “Пел ий гыч пелашем дене коктын, сай илышым чоҥаш шонен, Волгоград кундемысе Пронин хуторыш илаш кайышна. Пашам ышташ фермышке пурышна, мый доярке лийым , Юрий – скотник. Ты хуторыштак Галина акам ешыж дене, моло марий-влакат иленыт. Мыланна озанлык вуйлатыше пачерым пуыш, подъемный оксам тӱлыш. Тыге у верыште у илыш тӱҥале. Шуко вольыкым ашненна, пӧрт кӧргыш арверым налынна”, — палдарыш Эльвира.

Эльвира ден Юрий Фёдоровмытын марий шӱлышан улмыштым пален, тусо клуб вуйлатыше ансамбльым почаш темлен. Тыге “Марий сем” ансамбль шочын. Юрий коллективым вуйлатен. Вургемым ургеныт, погеныт, мо улшыжым чиеныт. Марий коллективын лӱмжӧ пеш писын шарлен. Волгоградыште эртыше кеч-могай конкурсыш, фестивальыш ӱжыныт. Тусо телевидений Пронин хуторышто кум кече марий йӱла дене кылдалтше пайремым сниматлен, фильмым луктын. “Марий сем” ансамбль калык лӱмым сулен налын, тачат тора мландыште марий еҥ-влакын чоныштыштым вӱчка, тудым Галина Павлова, Эльвиран акаже, вуйлата.

Фёдоровмытын кум шочшышт уло, суртышто чыла сай лийын, но чонышто ласкалык гына шулдырым налын огыл.

Мӧҥгӧ шупшын

“Каенам — шогымем шуын огыл, йӱдым малаш огеш лий,чонем эре шочмо ялыш ӱжын. Пелашем дене коктынат ты шижмаш дене иленна. Вик лектын толаш йочана-влак изи лийыныт. Кеч тушто сай ыле гынат, чон мӧҥгӧ шупшын. Мый тушто ондак фермыште, вара шоҥго-влакым ончымаште пашам ыштенам. Инвалид-влак кият ыле. Южышт деке шочшыштат толын огыт кай, южышт шке йочаштлан уто лияш огыл манын, кораҥыныт. Нуным пеш чаманенам. Мӧҥгыштӧ 7-8 ӱшкыжым ашненна, пакчаштат чыла шочын. Ала-можо чоным шыгыремден, шочмо верыш ӱжын. Волаксолаште сурт яра шинчен. Тыге ме шошым, корно укеште кум шочшынам налын лектын толна. Пӧртышкӧ пурышым – чонем лыпланыш”, — шарналтен ойла Эльвира Федорова.

Салам лийже ачай ден авай манаш гына нигӧлан, йырваш шып, лач шагат йӱк гына шоктен.

Шочмо ялыште

Ялышке толмек, Эля ик предпринимательын вуйлатыме “Виком” кевытышке ужалкалышылан пашаш пурен. Тыгодымак клубышто худрук лийын. Волаксола клубым Юра пелашем вуйлаташ тӱҥалын. Тыге вате-марий ялыште илыше калыклан весела пайремым эртареныт, мурен-куштен, чолган иленыт. Лач ты жапыште еш илыш шолдыргаш тӱҥалын. Эля Медведево районысо Ежово селасе техникумыш бухгалтерлан тунемаш пура, пашам ышташ Волаксола школышко кусна. Йошкар-Олашке машина каяш лектынат, содор кочкышым, мо кӱлешым погалтен, эргыж деке кудалеш.

Шочшем-влакым кынел шогалын вашлийым

Эмлымвер гыч икымше группо инвалидностьым налше Элям Медведево районысо Красногорский поселкышто илыше Олег изаже ден Сима еҥгаже ончаш наҥгаеныт.

“Реанимацийыште кийымем годым эре омым ужам шоненам. Теве омо пыта, помыжалтам, кынел шогалам. Паленам: кидем, йолем огыт тарваныл, но кынел кертдыме лиям манын, ӱшанен омыл. Еҥгайлан врач тыге ойлен: “Кияш гына тӱҥалеш”. Шинчын, коштын кертме нерген мутат лийын огыл”, — манеш Элюк.

Пеленже эреак Павел эргыже лийын. Эркын аважым, кок могыр гыч кучен, шындаш тӱҥалыныт. А кунам ял гыч Лена ден Катя ӱдыржӧ-влакым аважым ужаш конденыт, Эля “Шочшем-влакым кынел шогал вашлиям” манын, йол ӱмбак шогалын.

Вара чыланат ялышке, мӧнгӧ, пӧртылыныт. Элян капшым чогашыл ден нерве шупшыл шынденыт, тыге вич ий эре киен гына.

“А ик кечын Юрий коляскыш шындыш, кудывечыш лукто. Тудо Москвашке пашам ышташ коштын, а мыйым эргым, кок ӱдырем, Надя акам, Эльвира йолташ ӱдырем онченыт. Родо-тукымем, пошкудем-влакат эре тазалыкем верч коляненыт. Таче чылаштлан кугу таум ойлем, те огыдал гын, ала тачысе кечыжымат ом уж ыле. Кызыт чыла шеҥгелан кодын, мый илышлан куанем, тӱҥжӧ – илем да икшывем-влакын кушмыштым ужам. Теве Павел эргына ӱмаште ӱдырым нале, ынде мыят шешкан улам. Лена Москваште МГУ-што тунемеш, Катя 9-ше классыш коштеш. Ме кызыт Катя дене коктын илена, тудо мыйым ӧндал-шупшал кода, вара Надя акам толеш, пукша, йӱкта. Вара компьютер воктене шынден кодат, тыге мый кечым эртарем. Книга ӱмбаке мышкым пыштат, тудым оҥылаш лу дене виктарем, Интернет гоч серышым возкалем. Телефон номер-влакым йылме полшымо дене темдалам”, — манеш Эльвира Фёдорова.

Сита мӧҥгыштӧ кияш, уремыш лектына”

Тыге ойлен кок ий ончыч пырля школышто тунемме йолташ ӱдыржӧ Эльвира Иванова. Тудо шкежат кумшо группо инвалид. Шӱмжылан операцийым ыштеныт, клапаным вашталтеныт. Ик кечын кудывечыште шинчыше Элюк деке пурен да “Ме кайышна” — манын, уремышке коляскым шӱкен луктын. Почешыже йоча-влак кычкырен кодыныт, Катя гын оролен волен. Ончал савырненыт уремым, Тошай купым…

“Юрий, Москва гыч шкетын ит кошт, вес ӱдырамашет уло гын, кондо”, — манын ала-мом шижшыла Эльвира пелашыжлан. Тыге ойлен да пуйто шӱмжӧ гыч эше ик нелытым луктын шуэн. Юрий ялышке вес ватыжым кондаш тӱҥалын, Эля тидым умылен, йочаже-влакым ямдылен моштен.

Кугу эҥертыш – Павел эргыже. Тудо ешыж дене Йошкар-Олаште ила, кажне каныш кечылан шӱмбел Алинаж дене коктын йӧратыме авашт деке кудалыштыт. Ялыште вес у суртым чоҥен, моткоч пашаче. Пакчаш лектат — йырваш пеледыш. Юрий эр шошо гыч шыже марте кушшо пеледыш-влакым шынден пытарен. Унала толеш гын, тыматле койышыжым ок шылте, Элюкшым чамана, илыш-корныштым шергалын, шинчавӱдшымат ӱштылеш. Лач ала-могай шинчалан койдымо да эртыше тат гына Элян чонжым чыташ туныктен шуктен. Суртышто мом кузе ышташ, кушто мо кийымым, ончыкшым мом ышташ кӱлмым Эльвира шке виктарен шога. Тудын ойжым шочшо-влак колыштыт.

Мыят кок Эльвира дене пырля ик классыште тунемынам. Нунылан пеҥгыде тазалыкым тыланем да пӱрымашын неле ужашыжым пӱжвӱд семын ӱштыл моштымыштлан вуем савем.

 

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: