"Илыш йогын" рубрик, 2016 ий, Шорыкйол тылзын 21-ше кечыже

2016 ий – Россий кинон идалыкше

Статьян авторжо Ирина Ямбаршева

2015 ийым Российыште Кино идалыклан шотлен увертарыме. Телевизор деч посна кызыт илаш огеш лий. Фильм-влакымат ончена. Канде экран гочат, театрышкат йӧн лекмек миен толаш тыршена. Меат, «Кугарня» газетын пашаеҥже-влак, тендам шке йӧратыме фильмна дене палдарена.

1 Иманаев2Эдуард ИМАНАЕВ, «Кугарня» газетын тӱҥ редакторжо:
- 2016 ийым элыштына Россий кинон идалыкше манын увертарыме, а Россий ден Китай коклаште тенийысе ий да эсогыл 2017 ийжат СМИ-н идалыкше семын эрташ тӱҥалыт. Пера да микрофон мастар-влаклан тидыже лишылрак, конешне, тыге лиеш гын ала пашана утларак аклалтеш ыле? Вучен шуктымо шуэш СМИ идалыкымат. Да тудо так гына ок эрте, а тачысе кечылан могай нелылык уло — подписке ак, газетым жапыштыже намиен шуктымо да моло шотыштат — чылажымат тӧрлен конда гын, ме печать пашаште тыршыше-влак, пиалан лийына ыле.
Пиаланым ужмо шуэш калыкымат. Тыгай лияш лач киношто туныктат огыл мо? Тек тудым ямдылыше-влак чонеш логалшым, шонаш таратышым да шарнымашеш кодшым, порылыклан, сайлан туныктышым шочыктат. Мылам гын лач тыгай, келге содержаниян фильмым ончаш келша. Уло чоным пыштен, тыршен ыштыме паша гын, кеч-могай жанрыште сниматлымыжымат йӧратен шындет.
2016 ийысе икымше номерна шуко пайрем эртыме кечылаште лектеш, а мыланна эн шерге кечыже — 13 январь лишемеш. Тидын дене пайдаланен, редакций пашаеҥжымат, шерге лудшына-влакымат Россий печать кече дене саламлем. Тазалыкда пеҥгыде, шинчада пӱсӧ лийже, а ме перанам пӱсемдаш эреак тыршена.

1 СтепановаИрина Степанова (Ябердина), тӱҥ редакторын алмаштышыже:
- Нимом шылташ: шукын яра жап годым кином ончаш йӧратена. Шарнем, йоча годым телевизор дене “Рабыня Изаура”, “Богатые тоже плачут” сериал-влакым уло ялге ончена ыле. Икана мемнан Тӧҥгак ялыште (Мишкан район) электромеҥге-влакым вашталтышт, тунам ял мучко тул уке ыле. Тул лач электрик-влакын илыме вагончикыштышт веле лийын. Тунам, шарнем, кажне кечын 18 шагат кастене уло ялге ты изи вагончикыш фильмым ончаш коштынна.
Мыят жап лийме годым фильмым ончаш йӧратем. Диваныш шинчат, телевизорым чӱктет да… чыла мондет. Сай фильм гын, уло чонет дене тушко пурен кает. Мыланем шкенан ончыч сниматлыме фильм-влак чот келшат. “Любовь и голуби”, “Белые росы” да Любовь Орлован модмо фильм-влакым шуко гана онченам да эше шуко гана нуным ончен кертам. А У ий вашеш кажне ийын “Иван Васильевич меняет профессию” фильм почеш куанена. Кызыт Российыште илышын тӱрлӧ шӧрынжӧ нерген шуко сай фильмым сниматлат. А актер кокла гыч Николай Рыбников, Евгения Добровольская ден Амалия Мордвинова келшат.
Шуко фильмын сюжетше илыш гыч налалтын. Тушто вет мемнан илышнам сӱретлат. Нуным ончен, иктешлымашым ышташ лиеш. Марий фильм-влакымат шукырак ужмо шуэш. Теве “Ял ӱмбалне мужыр йӱксӧ” кином дискыште ончымо годым мый кажне гана ушем дене шочмо ялышкем пӧртылам.

1 ЯмбаршеваИрина Ямбаршева (Золотарева), ответственный секретарь:
- Тӱрлӧ фильм коклаште мелодраме-влакым ончаш эн чот йӧратем. Кажне шуматкечын индеш шагат кастене «Россия 1» каналым чӱктем. Телевизор ваштареш шинчам, пидмем кучем, тыге мый вуйге, чонге канем. Арня мучко шонымо, нойымо мондалтеш, киносо герой-влак дене илем. Нунын дене пырля ойганем, куанем. Наталья Антонован, Глафира Тарханован, Ирина Пегован, Кирилл Сафоновын модмышт пеш келша. Нунын сниматлалтме фильм-влакым эреак ончаш тыршем.
Эргым дене пырля кызытат руш йомак-влакым уло кумылын ончем, нуно нигунамат шерым огыт теме. Тошто, сар темылан кино-влакым эре ончаш лиеш: «А зори здесь тихие», «Последний бронепоезд», «Офицеры», «В бой идут одни «старики». У ий «Ирония судьбы, или С легким паром» фильм деч посна У ийла огеш чуч.
Йӧн лекме семын кинотеатрышкат миен толаш тыршем. Студент годымак «Титаникыш» миенам ыле. Икмыняр ий ончыч «Аватарым» 3D-формат дене чот ончыктышт. Кугу экраныште фильмым ончетат, йӱк, герой-влак йӧршеш вес семын шижалтыт.

1 ТерентьеваЭльвира Терентьева (Ендылетова), корреспондент:
- Шушаш ийын шукынжо, меат журналист-влак, Россий киноискусствылан мелын лийшаш улына. Чын, тыште проблеме-влак лийыныт да улыт. Элыштына ятыр изи олаште кинотеатр-влакым петырыме, сандене тушто у кинофильм-влакым телевизор дене гына ончен кертыт.
Ӱшанем: шушаш ий кино сферым вияҥдаш да у проект-влакым шыҥдараш йӧным ышта. Пытартыш гана кинотеатрыште кеҥежым августышто лийынам, 3D форматыште “Геракл” фильмым онченам. Мӧҥгыштӧ кином ончымо кинотеатрысе деч ойыртемалтеш, тыште тӱрлӧ сомыл деч кораҥын, лач кино нерген гына шонет. Сандене кинотеатрлаш кошташ темлем: илыш йӧсӧ, но чыла нелылыкым жаплан вачӱмбач кораҥден мошташ да таза илыш-йӱлам шуктен илаш лиеш. Мылам мелодраме, приключений, комедий да детектив-влак келшат. Йӧратыме артист-влак шукынак улыт: Я.Бойко, М.Порошина, К.Сафонов, Н.Рудова, А.Снаткина… “Кугарня” газетым лудшо-влак кокла гыч кином йӧратыше-влак шукын улыт докан. Нуным У ий дене саламлем да калык коклашке лекташ тыланем. Шарныза: шокшо пӧртыштӧ пушкыдо диваныште гына огыл, кинотеатрыш миен толмат куандара.

1Зайниев0Гельсий Зайниев, журналист:
- Мыйын изи годым, 1940-1950-ше ийлаште, яллаште кином пеш шуэн – тылзылан кок-кум гана – ончыктеныт. Тунам киномеханик шке аппаратуржо дене ик ял гыч весыш коштеден. Сеанс таче ик ялыште лийын гын, тиде ялын имньыж денак вес «точкыш» намиен коденыт. Ушешем эрелан кодын: мыйын ужмо икымше фильм «Первая перчатка» лӱман ыле. Билет акым колхоз тӱлен докан – кином тӱнӧ, ялысе оролгудо воктене, ончыктышт.
Яллаште у кино «коштмо» нерген мут шоктат, рвезе-влак эн ончычак иктым йодыт ыле: «Согышан мо?» (Согышан – кредалмашан, сар жапым ончыктышо). Пӧръеҥ икшывын чонжак тугай – тудлан боевик шотан фильмым пу. Тымбай шымияш школышто тунеммем годым ме ялышкына «Чапаев» сӱретым кондымым пеш вучышна, но вучен ышна шукто. Пошкудо ялла гыч окаш коштшо-влак ужыныт да пеш моктат ыле.
Кугурак (16-17 ияш) лиймекем, ял илышым, колхоз пашам ончыктышо фильм-влак утларак келшаш тӱҥальыч. Южо лӱм тачат ушыштем: «Гость с Кубани», «Трудная весна»…
Шарнем 1960 але 1961 ийысе сӱретым. Армийыште улам. Венгрийысе Печ ола. Кас. Казармыште чылан малаш ямдылалтыт. Кенета радио дене «Жажда» фильм гыч муро шергылте, авторжо – Андрей Эшпай.
Ночь была с ливнями, И трава в росе.
Про меня «счастливая» Говорили все…
Мыйын чон каваш нӧлталт кайыш. Паледа, манам рвезе-влаклан, тиде мурым мемнан калыкын эргыже возен! Нуныжо музыкым умылышо еҥ ыльыч – чыланат полковой оркестрыште шоктеныт.
Студент улмем годым Йошкар-Олашке кондымо чыла гаяк у фильмым онченам. Армийлан кӧра кужу жап уждымо таҥем дене коктын кинотеатрлашкат, клублашкат коштынна. 1966 ийыште спискым ыштенам улмаш: талук мучко 34 фильмым, Маргостеатрын куд спектакльжым («Чоя шешке», «Салика» «Шочмо мланде», «Каче-влак», молат) ужынам (тунамже ватем ялыш пашаш каен ыле).
Газет пашаш толмекем, «Совет киноэкраныште – марий тематике» йодышым шымлаш пижым, шуко ум пален нальым, «Марий Кужер», «Песнь о счастье», «Путевка в жизнь» фильм-влак нерген статьялам марлат, рушлат савыктышым.
Кызыт жап да кумыл улмо годым мелодраме сынан фильм-влакым (Российыште вой-зымым) ончем. Но кок серий деч кужураклан, тӱрлӧ сериаллан чытыш ок сите.
Совет жапысе кинематографий айдемым порылан, сайлан туныкташ тыршен гын, кызытсе автор-влакын тӱҥ шонымашышт – кузе-гынат кугурак парышым налаш. Сандене мемнам, ончышо-влакым, сымыстарышашлан могай-гына йӧным огыт кучылт!

1 ПчелкинаТатьяна, Иванова (Пчёлкина), корреспондент:
- Ушышко эн ондак йоча пагыт толын пура. Мемнан ешна Морко районысо Волаксола клуб ваштареш пӧртыштӧ илен, садлан кином ончаш эре коштынам. Ме капкаште могай кино лийме нерген уверым возен сакымым ончал толына ыле. «Латкуд ияш да кугурак-влаклан» возымо лийын гын, ух, огыт пурто манын кумыл волен кӱзенна. Киномеханик Санюк азий йоча да кугурак-влаклан келшыше кином, мультфильмым эреак ончыктен. Уло ялге, эсогыл пошкудо ялла гыч индийский кином ончаш коштыныт. Клуб гыч ӱдырамаш-влак шортын лектыт ыле, а ме, йоча-влак, окна шелше гыч кином шып ончаш толашенна. Йошкар-Олаште кинотеатрыште кугу экраныште кином ончаш сай, тунемме годым тӱшкан коштынна.
Мылам ик але кок сериян фильм-влак келшат, сериалым пешыжак ом йӧрате, тудым шуйкалат да тунам содержанийын келгытше йоммыла чучеш. Теве “Великолепный век” турко сериал могай чаплын тӱҥале, а мучаш марте, ончышо-влак шагалемыныт, шонем. Кызыт Интернет гоч могай кӱлеш, тугай кином муаш йӧн уло, телевизор дене посна каналлаште руш фильм-влакым шуко ончыктат, садлан уш-акылым да шӱм-чоным пойдарыше фильм-влакым гына муын моштыза.

1 КушаковаСветлана Кушакова, корреспондент:
- Кино – сымыктышын ик ужашыже. Тудат айдемын кӧргӧ тӱняжым пойдарыме пашам шуктен шогышаш, шонем. Но, чаманен каласаш логалеш, кызыт утларакше, спецэффект-влаклан эҥертен, зрительын кумылжым налаш, осалым, торжалыкым ончыко лукташ тыршат, келге шонымашан огытыл. Куанен каласаш лиеш: Россий кинематографий ончыко сай ошкылым ыштен. Мый исторический сынан фильм-влакым ончаш йӧратем. Мутлан, руш фильм кокла гыч “9 рота”, “Адмиралъ”, “Орда”, американ кокла гыч “Во имя короля”, “Последняя из рода Болэйн, “Молодая Виктория” келшеныт. Йӧратыме актерем — Леонардо ди Каприо. Тудо “Титаник” фильмыште модмыж деч вара кумдан палыме лийын. Тылеч посна “Начало”, “Остров проклятых”, “Авиатор” фильмласе рольжо-влакым сайлан шотлем. А мемнан актер кокла гыч Данила Козловский, Светлана Ходченкова келшат. Нуно тӱнямбал кинематографийыштат палыме улыт.

1 ЭмановаАнастасия Эманова, корреспондент:
- Сай, шонаш таратыше фильм-влакым ончаш йӧратем. Илышыште лийше событий-влак негызеш войзымо кином утларак ончем. “Неприкасаемые”, “Белый плен”, “Невидимая сторона” фильм-влакым ик гана веле огыл онченам. Тушто йӧратымаш, умылымаш, пагалымаш, ӱшанымаш да порылык нерген ойлалтеш. Илышыште тӱрлыжат лиеш, но воктенет сай йолташ да пелаш улыт гын, чыла йӧсым сеҥет. Нине фильм-влак кӧргӧ виян лияш, илышлан куанаш да лишыл еҥна-влакым аклаш туныктат.
Кинорежиссер-влак Леонид Гайдайын, Эльдар Рязановын пашаштым эреак кумылын ончем. Нунын ятыр фильмышт мыскара шӱлышан улыт.
Йӧратыме фильм-влак радамыш “Девчата”, “Любовь и голуби”, “Максим Перепелица” пурат.
Кугу Отечественный сар нерген “В бой идут одни “старики”, “Дачная поездка сержанта Цыбули”, “Офицеры” фильм-влакым пачаш-пачаш ончен кертам.
“Мастер и Маргарита” сериалым палемдыде ом керт. Тӱҥ героинян, Воландын, да Иван Бездомныйын образышт поснак чот келшеныт.

1 ЧермаковаМарина Богданова (Чермакова), корреспондент:
- Йоча годым руш йомак-влакым ончаш пеш йӧратем ыле. У ий вашеш нуным шуко ончыктеныт. Кызытат «Снежная королева», «Морозко», «Снегурочка» йомак-влакым сайын шарнем. Кузе куанен онченам! Тидым шоналтем да тунамсе пагытыш пӧртылмем шуэш. Но илыш йомак огыл. Кушмо семын шонымаш-влак вашталтыт: илышым сайын умылаш тӱҥалат.
Мыланем тӱҥ шотышто айдеме пӱрымаш, йӧратымаш, историй темылан пӧлеклалтше фильм, сериал-влак келшат. Тыгодым комедийымат ӧрдыжеш ом кодо. Мыскара сынан кино-влакым ончен, кеч изишлан уто шонымаш деч кораҥат, тыгодым кумыл нӧлталтеш. Калыкыште «Воштылат гын, ӱмырет кужемеш» манын ойлат. Мутат уке, тиде чын. Комедий-влак кокла гыч Леонид Гайдайын шындыме «Кавказская пленница, или Новые приключения Шурика» комедийым ончен, нигунам шер ок тем. Сериал-влак кокла гыч «Татьянин день», «Всегда говори всегда», «Две судьбы» келшат.

1 АйтоваТатьяна Айтова, дизайнер-верстальщик:
- Кином ончаш ешыштем чылан йӧратат. Ковам ден кочам совет жапысым пагалат, авам индийский ден фантастике сынаным ойыра, ачамлан детектив келша. Садлан дыр мыят тӱрлӧ жапысе да сынан кинофильм-влакым куанен ончем. Совет жапысе кинофильм-влакым У ий вашеш кажне ийын ончыктат гынат, кажне гана шканем ала-мом уым оҥайым почам. Тунамсе актер-влак гыч мылам Николай Рыбников ден Надежда Румянцева поснак келшат. Садлан «Девчата» кинофильмым уэш-пачаш икмыняр гана онченам. Тыгак «Весна на Заречной улице», «Девушка без адреса», «Королева бензоколонки» фильм-влакым йӧратем. Тылеч посна руш классик-влакын произведенийышт почеш шындыме фильм-влак келшат: «Война и мир», «Анна Каренина», «Братья Карамазовы», «Мастер и Маргарита», «Доктор Живаго».
Кином телевизор дене веле огыл, кинотеатрыштат ончаш йӧратем. Тылзылан кеч ик гана у фильмым ончаш тыршем. Кызытсе актрисе-влак кокла гыч Лиза Боярская келша. Тудо утларакше комедийный сынан рольым модеш. Киносо койыш-шоктышыж дене мылам ала-мо дене Надежда Румянцевам ушештара.
Шукерте огыл дискыште «Чоныштем илет» марий кинофильмым уэш ончышым. Кызытсе жапыштат шукырак у сай марий фильмым ужмо шуэш.

1 ива2Иван Речкин, фотокорреспондент, Марий Эл культурын сулло пашаеҥже:
- Кино. Тиде юзо вий изиэм годсек чонемым каласен моштыдымын пудыратен. Шарнем, иктаж 3-4 ияш улмем годым икымше гана кином ончаш мыйым ачам, вачӱмбакыже шынден, пошкудо ялышке наҥгаен. Тунам, кеҥеж кастене, уремыште пӧрт пырдыжыш ош материалым сакен, кином ончыктеныт. Экраныште кабиндыме “Белорусь” трактор дене кудалме ушешем кодын. Чылтак йомак. Варажым “Броненосец “Потемкин” немой кином калык тич темше клубышто, кӱвар ӱмбалне шинчен, ме, йоча-влак, шӱм вургыжын онченна. Да иканаште чыланат моряк лияш шоненна. Варажым “Оптимистическая трагедия” фильм дене тиде шонымашна эшеат пеҥгыдемдалтын. Кугурак лиймеке, “Молодая гвардия”, “Повесть о настоящем человеке” да патриотизм шӱлышан моло киносӱрет дене воспитатлалтынна.

1 КозыреваОльга Козырева, корректор:
- Сай кинофильм-влакым ончаш кӧ ок йӧрате. Меат пашам ыштен, книгам лудын, кастене клубышто кином ончен кушкынна. Лудмо, ончымо геройна-влак гай лияш тыршенна.
Изи годсо, уш-акылым погымо жапем 1960-70-шо ийлаште эртен. Садлан ты жап нигунам ок мондалт. Кинофильмым ончаш ача-ава деч оксам йыгылен, библиотеке пеленысе леваш-пӧртыш (тунам клуб эше уке ыле) ончаш изижат-кугужат коштынна. Могай кином эн ончыч онченам – ом шарне, но ончышыла кӱвар ӱмбалне мален колтымо ушеш кодын. А изиш кугурак лиймеке, «Гусарская баллада» фильмым ончымо ок мондалт. Тудо жапыште кусарыме марла кино-влакым ончыктат ыле. Мутлан, «Девчата» киносӱретым тунам эн ончыч онченам докан.
1961 ийысе окса реформо деч ончыч кинош пураш билет ак 40 ыр ыле. Ешыште шуко икшыве лийын (а тунам кажне ешыште вич-куд йоча кушкын) гын, тынар оксам пуэн огытыл. Ме, 9-10 ияш йоча-влак, леваш-пӧрт кӱварым мушкынна, вара оксам тӱлыде пуртеныт. Кажне тукымын – шке жапше.
Шукерте огыл М.Шолоховын произведенийже почеш «Тихий Дон» кином кызытсе режиссер С.Урсулякын шындымыж почеш ончышна. Таҥастараш гын, ончысо «Тихий Дон» кинофильмыште ӱдырамаш роль влакым Э.Быстрицкая, Л.Хитяева, З.Кириенко сайынрак модыт, шонем.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: