"Кугарнягудо" рубрик, 2016 ий, Пургыж тылзын 16-шо кечыже

Коважын сугыньжым шукта

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Йошкар-Оласе Т.Евсеев лӱмеш Национальный тоштер Марий Элыште эн тоштылан шотлалтеш. Тудым кызыт марий ӱдырамаш, РМЭ культурын заслуженный пашаеҥже Лидия Никаноровна Смирнова вуйлата.

IMG_6060Лидия Никаноровна Курыкмарий район Митрисола ялеш шочын. Ачаж ден аваже ныл икшывым ончен куштеныт, Лидия эн изиже лийын. Чулым кушкын, ача-аважлан полшен, сайын тунемын, мер пашамат шуктен. “Ачам Никанор Григорьевич Осинкин колхозышто бригадир ыле. Мый тудын дене пырля ял мучко еҥ-влакым колхоз пашашке эрдене кычкырен коштынам. Ялна кугу гынат, кажне еҥын лӱм ден ачалӱмжым паленам.

Авам Зоя Александровна колхозышто тӱрлӧ пашам ыштен: вольыкымат ончен, ушкалымат лӱштен, пасу пашашкат коштын. Тылеч посна шкенан озанлыкна лийын. Ме тӱрлӧ пакчасаскам, емыж-саскам куштенна да авам дене коктын Угарманыш, Озаҥыш, Чебоксарыш ужалаш коштынна. Ыштен налме окса дене школлан тӱрлӧ канцтоварым, вургемым наледенна.

Мый изи годсек кугыеҥ-влак дене мутланаш, нунын каласкалыме историйыштым колышташ йӧратем. Тидлан кӧра докан йолташем-влак шукын улыт. Нигунам аптыранен омыл, мӧҥгешла, чолгалыкем ончыкташ тыршенам. Икана икымше классыште (Митрисола школышто тунемынам) туныктышына мемнан деч кӧ мурен але куштен мошта манын йодын. Чылан шып шинченыт. Мый ончыко лектым да муралтен кушталтышым. Уло класс совым кужу жап рӱж кырен. Тылеч вара муро, почеламут конкурслаште участвоватленам, концерт-влакым вӱденам. Ончыч чолга ӱдыр-рвезе-влакым пионер радамыш пуртеныт. Мый дружине советын председательже лийынам, а кугурак класслаште – комсорг, вара мыйым школысо комсомол организацийын секретарьжылан сайленыт. Пашам сайын шукташ тыршенам, кугу ответственностьым шижынам.

Школ деч вара Озаҥысе тӱвыра институтыш культурно-просветительский пашам шуктен шогышо методист-организатор специальностьлан тунемаш пуренам. Тыштат тӱрлӧ мероприятийыште участвоватленам, группыштем пырля тунемме йолташ-влак мыйым комсорглан сайленыт да “Никаноровна” манаш тӱҥалыныт”, — ойла Л.Смирнова.

Тоштер историйым арала

Институт деч вара Лидия Никаноровна Козьмодемьянск оласе тӱвыра пӧртыштӧ методистлан ыштен. Тӱрлӧ пайрем мероприятийым устан вӱден да шкежак сценарийым возен. Вара илыш пӱрымаш Виловат тӱвыра пӧртыш конден. Директорын сомылжым сайын шуктымылан кӧра тудым Виловат ял шотан илем администрацийым вуйлатышын социальный йодыш шотышто алмаштышыжлан пашаш ӱжыт. Тушто кум ий наре ыштен. Тылеч вара куд ий Козьмодемьянскысе Я.Эшпай лӱмеш тӱвыра пӧртыштӧ директор лийын. А вара ты оласе администрацийыште тӱвыра пӧлкам кандаш ий вуйлатен. Район администраций вуйлатышын организационно-правовой йодыш шотышто алмаштышыжлан ыштен. Лидия Никаноровнан пашам кыртмен ыштымыжым РМЭ тӱвыра министерствыште ужыныт да 2014 ийыште Т.Евсеев лӱмеш тоштерыш директор должностьыш пашаш ӱжыныт. “Моткоч чот тургыжланенам, содыки ты тоштер республикыштына эн тошто да экспонатлан эн поян. Тылеч посна районысо тоштер-влак нерген чыла палыман. Коллектив мыйым порын вашлийын, садлан пашам ышташ кумыл волен огыл.

Тоштерыште пашам ыштыме дене шуко уым пален налынам. Тудо историйым арала. Тышке йочаланат, кугыеҥланат коштман.

Пашам кыртмен ыштена. 60 наре специалист тыште тырша.

Фонд – тоштерын рӱдыжӧ. Тудо кажне ийын гаяк ешаралтеш. Кызытеш чылаже 230 тӱжем 332 экспонат аралалтеш.

Ме тӱрлӧ экскурсийым ямдылена. Калыклан выставке, тудын авторжо нерген информацийым раш да оҥайын намиен шукташ тыршена.

Караванный путь марийцев от Волги да Урала” куснылшо выставкынам тӱрлӧ олаште ончыктена. Кызыт Алатырь оласе краеведческий тоштерыште ужаш лиеш. Тудо 26 март йотке шуйна.

Кажне ийын тоштерыштына “Евсеев лудмаш” научно-практический конференцийым эртарена. Ӱмаште тушко Чуваший, Киров, Одо, Татарстан да моло кундем гыч тоштер пашаеҥ-влак ушненыт.

Кызыт тоштерын http://www.fumus.ru сайтыштыже “Марийская женщина” виртуальный выставкым ончаш лиеш. Ты проектым Финляндийысе тӱвыра фонд дене пырля ямдыленна. Выставке марий ӱдырамашын образше гоч калыкын ожнысо да кызытсе культуржым почын пуа. Марий калык, тудын национальный кочкышыжо, вургемже, йӱлаже нерген палаш лиеш. Материал-влакым марла, рушла да англичанла возымо.

Тоштерна тылеч посна образовательный программым виктара. Тӱрлӧ тематике дене мастер-классым, вашлиймашым, конкурсым эртарена. Школ-влак дене пашам ыштена. Ӱмаште, мутлан, специалистна-влак тоштерын этнографий залыштыже Йошкар-Оласе 29-ше №-ан школышто тунемше-влаклан ИКН урокым эртареныт”, — манеш директор.

Музыкым йӧратше еш

Ешна музыкальный манаш лиеш. Пелашем Николай Алексеевич дене 1990 ийыште ушненна. Тудо кызыт национальный президентский сымыктыш школын директоржо. Шуко тӱрлӧ семӱзгар дене шоктен мошта. Кок икшывым ончен куштенна. Коктынат национальный президентский сымыктыш школышто тунемыныт. Агата фортепьяно классым тунем пытарен, а Артем – скрипке классым. Тудо тыгак альт семӱзгар дене шоктен мошта. Ӱдырна Москосо Гнесинмыт лӱмеш музык академийыште историко-теоретический да композиторский факультетыште тунемын. Тудо мура, семым шкеак воза. А эргына ты академийыштак калык семӱзгар факультетыште тунемеш.

Мемнан еш ансамбльна уло. Тӱрлӧ концертыште, конкурсышто мурена, семӱзгар дене шоктена, марий улмынам ончыктена. Ешыштына марла мутланена, а йочана-влак олык марла сайын ойлен моштат.

Ешнан поро йӱлаже уло: ме кажне кеҥежым пелашемын шочмо Шактемваж ялыштыже канена. Родо-тукымна дене вашлийына да ялысе пашам ыштена. А кастене тулото воктене шинчена да тӱрлӧ нерген мутланена, чон дене канена”, — ойла Лидия Никаноровна.

Л.Смирнова ыштыме пашаж дене еҥлан куаным кондаш тырша, иктаж-кӧ тудын дек йодын толеш гын, вуйжым ок ший, кертмыж семын полша. “Ковам Анна Дмитриевна (ачамын аваже) мудреч ӱдырамаш лийын. Тудо ача-аваланна мемнам ончаш полшен да эн тӱҥжӧ – порылыклан туныктен. Эре ойла ыле: “Уныкам-влак, поро пашам ыштыза, еҥлан эреак полшыза. Суапле паша арам ок йом. Тидым эреак шарнем да сугыньжым шукташ тыршем. Икшывем-влакымат тидлан туныктем”, — каласыш Л.Смирнова.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: