"Рубрик деч посна", 2016 ий, Пургыж тылзын 19-ше кечыже

Ончыкылык нерген шонымаш дене…

Статьян авторжо Эльвира Терентьева

Тений 14-16 апрельыште Йошкар-Олаште Марий калыкын Х погынжо эртаралтеш. Тудо ойыртемалтше лиеш: икымше марий погынын да республикын 100 ияш лӱмгечыштлан пӧлеклалтеш. Марий-влак 1917 ийыште Пӱрӧ олашке эртыше икымше съездыш погыненыт. Нуно тӱрлӧ мер толкыным вияҥдымаште, Марий автономийым ыштышаш верч кучедалмаште чулым лийыныт.

Погынлан кузе ямдылалтме нерген Мер Каҥаш регион-влак кокласе мер ушемым 2012 ий годсек вуйлатыше, Оньыжа, Марий Эл Республикысе Кугыжаныш Погын вуйлатышын алмаштышыже А.Н.Иванов (снимкыште) дене мутланышна.

MarijOnuza1_Arslan

- Анатолий Николаевич, Х погынышто шуктышаш пашам рашемдыме. А марий калыкын ончыкылыкшым виктараш полшышо могай йодыш-влак ончылнына шогат?

- Ме кызыт ончыкылан корным палемдышаш улына: мер да ялозанлык пашаштат, Россий кугыжаныште могай верым налын шогымаштат. Чаманен каласыман, пытартыш жапыште марий калыкын чотшо иземын толеш. Пытартыш перепись почеш, ме 56 тӱжем еҥлан шагалемынна. Эн ончычак погынышто тиде йодышым тарватышаш улына.

Такшым тӱҥ рольна погын гыч погыныш иктак лиеда: марий йӱла, марий йылме да марий тӱвыра. Ты кум йодышым тарватена, нунын полшымышт дене гына марий калыкым арален коден кертына.

Ме ешыште йочам изиж годымак марий йылмылан шӱмаҥден огына керт гын, варажым йӧсӧ лиеш. Телевидений рушла пашам ышта, тудо Российын филиалже веле. Теве Татарстанын “Новый век” каналже тӱня мучко ончыкталтеш. Поян-влакат полшен шогат, бюджетыштат оксашт уло. Мемнан тыгай йӧнна уке.

Шочмо йылмым тунемме шагатым шагалемдыман огыл. Кызыт вет марий йылме ден ИКН предметлам иктеш ушынешт. Марий йылмылан ойырымо кум шагатым кодыман. Мыйын шонымаште, икшывым изинек марла туныкташ, йочасадлашкат марий йылмым уэш пӧртылташ кӱлеш. Марий школлаште 1-ше классыш толшо йоча-шамыч рушла кутырат. Ме, Мер Каҥашын, “Марий национальный конгресс” мер, “Саскавий” ӱдырамаш ушем-влакын еҥышт, школлаште эре ойлена: “Мероприятий-влакым марла эртарыза”. Но уке. Вет интернет гыч ямде сценарийым налаш да йоча-шамычлан заданийым пуаш куштылгырак. Южгунам оҥайын чучеш: вӱдышӧ-влак рушла ойлат, а лектын саламлыше-влак – марла. Кугурак-шамыч пример шотеш марла кутырат гын, ончыклыкналан ӱшан лектеш.

- Мыйын шонымаште, марий йӱлана вияҥеш, тушто нелылык укела чучеш…

- Чынак, ты направлений дене шуко паша ышталтын. Тӱвыра, печать да национальность паша шотышто министерствыштына йӱланам, ото-влакым аралыме шотышто посна пӧлка уло. Ото-влаклан аттестацийым эртарат. Эсогыл шнуй вер йыр печым ыштынешт, но тыгайже ожнысек лийын огыл, сандене тидыже уто. Отым жапыштыже эрыктен, шотаным кучен гына шогыман.

Шукерте огыл Кужэҥер районышто погын вашеш эртарыме конференцийыште лийым. Тушто иканаште коло онаеҥым онапу воктен шогалтен юмылтен кертына маньыч. Карт кугыза-влакын шукын улмышт сай.

Марий йӱла ден марий тӱвыра йодыш-влак чак кылдалтыныт. Эстраде музык дене гына ончыко каяш ок лий, фольклорат вияҥшаш. Марий калыкын традицийжым шотыш налын, яллаште Ӱярням, Кугечым, ял пайремым да молымат эртарыман.

- Мер Каҥаш самырык тукым дене кылым кузе ышта? Пырля пашам шуктен шога мо?

- Ме IХ погынышто самырык-влакым мер пашашке ушымо нерген кутыренна ыле. Самырык тукым дене пашам ыштыме шотышто алмаштышем уло – “Вийар” самырык мер ушемым вуйлатыше Алёна Иванова. Тудо пашаштыже кызытсе жаплан келшен толшо ятыр йӧным кучылтеш. Чолга ӱдырын вуйлатымыж почеш “Ме марла ойлена” акций ятыр кундемыште эртаралте. Марий диктантым возымашкат ушнаш кумылаҥдыме. Марий самырык тукымын слётшо шым гана эртыш. Южо ӱдыр-эрге слётыш вич-куд гана толын. А ме активым куштынена, сандене эре ик еҥымак ушымо ок кӱл. Можыч, темыжымат эре вашталтыман огыл, марий калык верч чонжо дене йӱлышӧ-влакым чумырен, ончыко кайыман.

Вес сай пашам — Изи мӧр пеледыш пайремым — йоча-шамычлан илышыш пуртымылан куанем. Кодшо гана Шернурышто эртыше пайремыш 38 школ гыч тӱрлӧ марий вургеман ӱдыр-рвезе-влак толыныт ыле. Тидыже марий вургемым вияҥдашат полша, тӱрлеман, ош вургеман еҥым ончен, калыкат куана. А тений ты пайремым Национальный президент школ пелен эртараш шонена. Тидыже — ӧрдыж кундем гычат рӱдоланам ужын каяш сай йӧн.

Ме тыгак ветеран-влакымат пашашке ушена. Теве примерлан Морко посёлкышто илыше Александровмытым налам. Морко районышто тӱвырам вияҥдымаште тыршыше ача-коча гай марий шӱм-чонан, ура койышан еҥ-влак самырык-влак дене пашам ыштат гын, пеш сай лиеш ыле.

- Районлаште эртыше конференций-влак шотышто тӱрлыжым ойлыштыт. Те, Анатолий Николаевич, тидын нерген мом каласен кертыда?

Тиде да эше икмыняр йодышлан вашмутым «Кугарня» газетын 19 февральысе 5-ше лаштыкыштыже лудса!

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: