"Илыш йогын" рубрик, 2016 ий, Пургыж тылзын 5-ше кечыже

Шокшо Индийыште телым чонлан ласка

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Индий – калык ойпогылан, историйлан да культурлан поян эл. Тудо моло эл деч шкешотан тӱвыра, йӱла, пӱртӱс дене ойыртемалтеш. Шукынжо тӱрлӧ книга, журнал, фильм-влак гоч Индий нерген палена. Но шке шинча дене ты юзо элысе кеч ик олажым ужмаш, тушто лиймаш кумылым нӧлта, сай шарнымашым кода, да эше икмыняр гана тушко пӧртылмӧ шуэш. Тыге ойла шукерте огыл Гоа штат гыч канен толшо артистке Эльвира Лисицына.

DSC02014Эльвира Семеновна шочмо кечыжымат тушто палемден. Пайрем ӱстелыштыже торт, оливье да моло салат олмеш индий калыкын национальный кочкышыж-влак, тӱрлӧ экзотике фрукт лийыныт. Ты шочмо кече тудлан ӱмырешыже шарнымашеш кодеш докан. “Шочмо кечем такшым кумшо гана йотэлыште палемденам. Курчак театрыште У ий каныш годым пашам ыштенна, йоча-влаклан оҥай спектакль-влакым кажне кечын ончыктенна. Мемнан теле “каникулна” 10 январь гыч тӱҥалын. Тиде кечын мый да Курчак театрын эше кум пашаеҥже Индийыш чоҥештенна. Ӱмаште тиде жапыштак Египетыш миенна ыле. Пеш келшен, садлан теният тушко каяш шоненна, но элыште кызытсе неле ситуацийлан кӧра ышна тошт.

Индийым изинек йӧратем. Кужэҥер район Тумньымучаш клубышто индийский фильм-влакым чӱчкыдын ончыктеныт. Эн йӧратымыже “Танцуй, танцуй”, “Танцор диско”, “Зита и Гита” лийыныт. Фильмым ончаш ача-ава деч оксам сӧрвален йодына ыле. Клубышто вер ок сите, калык зал тич эреак погынен, эсогыл кӱвар ӱмбалне шинчаш логалын. Тунам фильмлаште ончыкталтше Индийын моторлыкшым шке шинчам дене ужаш ыле манын шоненам. Ынде йоча годсо шонымашем шукталтын.

Индий чыла шотыштат шкешотан эл, пуйто ала-могай юзо шӱлыш озалана. Таклан огыл вет тушто Вишнулан, Брахмалан, Шивалан, Лакшмилан да моло юмылан кумалыт, тидлан кӧра Индийыште моткоч шуко храм уло. Тушко чарайолын да кужу тувырым чиен пурыман. Храмышт моткоч сылне, архитектурыштат ойыртемалтше. Индуизм религийым кучышо-влакын ик тӱрлӧ храмышт, а ислам религийым кучышо-влакын – весе. Гоа штатыште эн тошто индуистский храм – Махадеван храмже — аралалт кодын. Тудо Шива юмылан пӧлеклалтын. Тыгак Панаджи олаште Ганеша храмыште лийынна.

Индий – чудо эл манын ойлат. Верысе калык веле огыл, турист-шамычат ӱшанат: ты элыште чыла шонен пыштыме шонымаш шукталтеш”, - ойла артистке.DSC01979

Гоманта, Говапури, Гоа

Ах, тиде тӱрлӧ тӱсан Индий! Чыла олаштыже лияш идалык ок сите. Э.Лисицына йолташыже-влак дене пырля Индийын эн изи штатыштыже – Гоаште – каненыт.

Тудым эше Гоманта, Говапури ойлат. Ик индий эпосышто Гоам Гопараштра манын возымо, санскрит йылме гыч кусараш гын, кӱтӱчӧ-влакын элышт манмым ончыкта. Тидат арам огыл. Тыште шукын ушкалым ашнат. Ты вольык Индийыште священныйлан шотлалтеш, садлан тудым кыраш, ӱмбакше кычкыраш ок лий, ушкал шылымат кочкаш ок йӧрӧ. Ушкал индус-влаклан ава гай. Штатыште изи ялласе уремлаштат, тыгак Гоан Панаджи рӱдолаштыжат ушкал-влак лӱдде коштыт.

Ме Аравийский теҥыз воктене Морджим ялыште иленна. Тушеч пляж марте 30 метр утла. Ялыште изирак кокос плантаций кушкеш. Лачак тыште икымше гана кокосым тамлен онченам. Морджим — курорт ял. Тыште тӱрлӧ эл гыч турист-влак канат, поснак руш-влак шукын улыт. Верысе калык эсогыл рушла умыла, мутланен мошта.

Гоасе ял-влак чак шинчат. Ме кажне кечын экскурсий дене коштынна. Толмо кечынак Джулия ӱдыр дене палыме лийынна. Тудо мыланна кушко миен толаш, Гоаште мом ужаш лийме нерген каласкален. Самырык ӱдыр тӱрлӧ сатум ужала. Тудын деч туникым, покрывалым, шарфым, кидшол-влакым налынна.

Индий нужна эл манын колынам. Моло вере кузе, тыштат тыгак. Ик уремыште чапле поян пӧрт шинча, а тораштак огыл йӧрлаш тӱҥалше, рожан леведышан, сарайым шарныктыше сурт коеш. Туштат илат.

Кажне эрдене пляжыш куржталаш коштынна. Куржталмына годым кажне гана тыгай сӱретым ужынна: эрдене теҥызыште йӱштылшӧ укеат, манаш лиеш, ты жапыште пий тӱшка толкыныш тӧрштылын, ийын. А вара пляжыш калык погынымо дене пий-влак келшыше еҥ-влак деке кудал толыт да шке территорийыштыже нунын дене пырля лийыт. Осал огытыл, кочкашат огыт йод. Пеш ушан, поро улыт. Иктаж мыняр меҥгым эртымеке, пий “озажым” коден кая, олмешыже вес пий лектеш. Теве тыгай ӧрыктарыше сӱрет!” — манеш Эльвира Семеновна.DSC02270

Тамле кол да кочо йӧр

Индийыште шуко вольык священныйлан шотлалтеш, садлан национальный кочкышышт нунын утларакше вегетарианский. Озавате-влак тӱрлӧ пакчасаска, рис, немычпурса, тыгак кол гыч кочкышым ыштат да йӧрым пыштат, шукыж годым кочо каррим. Ме кажне кечын тӱрлӧ рестораныш коштынна. Ак шотышто кочкыш шерге огыл, но порций пеш кугу. Ме рис дене колым, креветкым, лобстерым тамлен онченна, мангом, папайям, кокосым да моло экзотике фруктым кочкынна.

Индий кочкыш моткоч тутло, садлан кыдалым перегаш тыршенна. Индийыште шукын пляжыште кажне кастене кече шичме годым да эрдене кече лекме годым його дене заниматлат. Меат шке семынна лотос позышто шинченна. Изишак аэробике дене заниматленна, кажне кечын куржталыштынна”, — мут мундыражым умбакыже ронча артистке.

водопад дудхсагарВӱдшӧ шыргыктен шуҥгалт йога

Гоаште шуко водопад уло. Эн моторжо – Дудхсагар. Тудо Бхагван Махавир заповедникыште верланен. Ты водопад Индийыште ик эн кужулан шотлалтеш: 603 метр наре. Дудхсагар “Шӧр океан” семын кусаралтеш. Вӱд моткоч йӱштӧ. Но сулыкым касарен, эрыкталтнет гын, ты вӱдыш пурен лекман манын ойлат.

Ты заповедникыштак оҥай маймыл-влак илат. Нуно бананым, пӱкшым кочкаш йӧратат. Южгунам опкын гай койыт. Ик маймылын умшаже пӱкш дене темын гынат, турист-влакын пуымо кочкышыштым виеш кочкаш тырша.

Гоаште Арвалем водопад сылне. Тудо Бичолим ола воктене верланен.

Слон-влакым ончаш экскурсий дене миенна. Пеш ушан, поро улыт. Мый вич ияш слон дене войзалтынам. Эн ончыч туддеке лишемаш лӱдынам ыле, а вара, ниялтымеке, чонемлан ласка чучо, лӱдмым монденам”, — манеш Эльвира Семеновна.

Калыкын йӱлаштым пагалат да шуктат

Индийыште калык юмылан пешак ӱшаныше. Йоча-влак ача-аваштым пагалат да мутыштым колыштыт. Джулиян акажын 15 ияш ӱдыржӧ дене мутланымына годым качыже уло мо манын йодым. Тудо тыге вашештыш: “Индийыште ача-ава-влак икшывыштлан мужырым шке кычалыт. Ӱдыр да каче могырым ача-ава-влак мутланен келшат гын, сӱан лиеш. Тыгай годым ӱдыр деч марлан лекташ келша але укем огыт йод”.

Ӱдырамаш-влак сарим чият. Национальный тувырышт мотор. Куштылго, натуральный куэм гыч ургымо. Тӱрым шке кидышт дене тӱрлымӧ”, - каласыш Э.Лисицына.

Эльвира Семеновна Индий гыч тӱрлӧ пӧлекым, элыште йӧратыме куатле ромым налын конден. “Индийыште калыкын шкешотан илыш умылымашыже. Тудын тӱвыраже, историйже моткоч поян. Вес гана Делиш, Мумбайыш миен толнем”, — манеш артистке.

 

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: