"Кугарнягудо" рубрик, 2016 ий, Ӱярня тылзын 4-ше кечыже

«Икшывем-влак шочмо верыштак илынешт», -ойла РФ Кугыжаныш Думын Марий Эл деч депутатше Лариса Яковлева.

Статьян авторжо Ирина Степанова

DSC_0015Лариса Николаевна Яковлева У Торъял район Йошкар Памаш ялеш шочын. 1986 ийыште Марий пединститутым тунем лектын. Вара Советский поселкысо школышто туныктышылан, тусо Пионер пӧрт директорлан ыштен.
2002-2004 ийлаште — Советский район администрацийым вуйлатышын социальный йодыш шотышто алмаштышыже.
2004 ий гыч 2007 ий марте — республикысе образований да науко министрын алмаштышыже.

Кызыт РФ Кугыжаныш Думын депутатше.
2008-2012 ийлаште Мер Каҥашым вуйлатен. 2014 ий октябрь годсек — марий-влакын федеральный национально-культурный автономийыштын председательже.
Таче тудо газетнан унаже.

- 8 Март пайремым кузе пайремлаш тӱҥалыда? Лишыл еҥда-влак деч могай пӧлекым вучеда?
- Мый тиде кечын Советский район Кукмарий гыч Совет Ушем Герой А.Н.Громовын призше верч ече дене таҥасымашке каем. Тушко воктенысе районла гыч ечызе-влак иктаж колымшо гана погынат. Мый тушко икымше гана огыл мием. Пайрем кечын ондак тусо ӱдырамаш-влакым саламлынем. Да эн тӱҥжӧ: физкультурым туныктышо-влаклан эше ик гана таум ыштынем. Йоча-влакым спорт деке шӱмаҥдыше тыгай еҥ-шамычым таче мый шке семынышт герой улыт манын кертам.
-Те шкежат таҥасымашке ушнеда?
- Уке. Камвозам манын лӱдам. Вара чылан воштылаш тӱҥалыт эше. Ончаш да аклаш, куржшо-влакым вучаш тӱҥалам.
8 Мартлан мыйым ешем, пелашем эреак саламлат. Ме Александр пелашем дене 31 ий пырля илена, да кажне гана тудо мылам тӱрлӧ пеледыш аршашым пӧлекла. Утларакшым — розам. Кастене ӱдырем ешыж дене, эргым толыт, шонем. Кугурак уныкам шке иктаж-мом ыштен пӧлекла, очыни. А изиракшын мылам шыргыжаш тӱҥалмыжак — эн чот кугу куан.
- Те кок уныкан кова улыда тугеже?
- Кок ият пелаш Илья ден ныл тылзаш Максим Татьяна ӱдыремын йочаже улыт. А кугурак эргым, Константин, але ешаҥын огыл. Но кызытак шижам: тудат пеш сай пелаш да ача лиеш.
- Коеш, Те уныкада-влакым моткоч чот йӧратеда. Ола воктен кугу пӧртым чоҥен, чылан пырля илаш огыда шоно?
- Кажне айдеме мланде пелен илынеже, очыни. Мыят тыгак. Йӧн лиеш гын, вес гана ала шонымашем шукталтешат. Но ме кызыт пачерыште илена. Йоча-шамычын шкеныштын илыме верышт уло. Но Йошкар-Олашке толмекем (Л.Яковлева тылзе еда кок арням Москошто эртара. — Авт.), эреак мемнан дене пӧрдыт манаш лиеш. Такшым кугу йоча-шамыч ава-ача деч посна илышаш улыт. Но эре вашлийман, шонем. Кыл моткоч пеҥгыде лийшаш. Мемнан лач тыге. Ме икшывына-влак дене йолташ гай улына, эсогыл вашла секретна уке. Ик шоныш дене илена, ик юж дене шӱлена. Мый кеч ик кече икшывем, уныкам-влакым ом уж, фотоштым ом ончо але йӱкыштым ом кол гын — чонемлан ласка ок лий. Кажне кечын нунын дене кутырымем шуэш. Мый чот йӧратыше кова улам. Шонем, ме кызыт уныка-влакым ончышаш улына, кызыт нунылан кӱлына. А кугеммекышт, нуно шкеныштым шке ончен кертыт.
- Шуко ача-ава йочаштым кугу олашке тунемаш колташ тыршат. Тушто йӧн шукырак маныт. А тендан кок икшывыдат тыштак илат, пашам ыштат.
- Москошто мыйын служебный пачерем уло. Тышке толмем годым тудо яра шинча. Но ик икшывемат тушко илаш ынеж кай. Тидын нерген огытат шоно. Нуно Марий Элын патриотшо улыт, шочмо верыштым да Йошкар-Олам моткоч чот йӧратат. Мыйынат Марий Эл гыч нигушко илаш кайымем ок шу.
- 8 Март кечын шке авамат шарналтыде ок лий. Могай лийын тендан авада? Кузе тендам воспитатлен? Таче тудлан мом каласеда ыле?
- Авамым кызытат кажне кечын шарналтем. Иктаж случай годым, йоча-шамыч дене шинчылтме жапыште — эре ушыштем. Кызыт тудлан тыге каласем ыле: «Авай, мыят вет ынде уныкан улам». Тудо моткоч чот шке уныкаже-влакым йӧратен. Нунын кугеммыштым, тунем лекмыштым, марлан кайымыштым, ӱдырым налмыштым пеш ужнеже ыле. «Мыйын ӱмырем кужу лиеш, 80 ий марте илем, кугезе уныкам-шамычым эше ужам” манын, эре ойла ыле. Но 66 ийым темымек, кенета колен колтыш.
Эше мый тудлан каласем ыле: «Авай, мый пашам ыштем. Чын, южгунам нелат лийын кая. Но вуйым ом саке».
Авам мыйым шкетак ончен куштен. Ачамым нигунамат ужын омыл. 53 ияш улам, но тачат ом пале — кӧ тиде тыгай ача. Авам мыйым шке примерже дене воспитатлен. Тудо (Зинаида Михайловна Елембаева. — Авт) ӱмыржӧ мучко школ, комсомол, партий пашаште тыршен. Ик ганат вуйжым сакен, нюслен коштын огыл. Оптимистке ыле. Пеш чын, пашам йӧратыше ӱдырамаш. Илышыштыже тудо шуко неле-йӧсым чытен лектын гынат, чоныштыжо порылык йомын огыл. Шкеак пӧртым чоҥен, мыйым йол ӱмбак шогалтен. Кеч-могай компанийыште эре весела лийын. Тудым йӧратеныт, пагаленыт. Мер пашашке ушнен, ветеран хорышто мурен. Эре шкаланже уым кычал муэден.
Шарнем, ме авам дене записке гоч кутырена ыле. Тудо эрдене лектын кая да мылам запискым возен кода: тидым ыште, тудым коч. Кастенат пеш вараш мӧҥгӧ толеден. Партий райкомышто секретарьлан ыштымыж годым проверке дене монь коштын. Мый кушкынам йолташ ӱдыр-влак дене пырля. Нуно мемнан деке малаш толыт ыле: я икте, я весе.
- Ойлат: еш тунам виян, кунам вате ден марий кок тӱрлӧ койышан улыт. А южышт, мӧҥгешла, икгай еҥ-влаклан пырля илаш куштылгырак маныт. А Те пелашда дене могай улыда?
- Александр пелашем дене студент отрядыште кечывалвелне арбузым погымо годым палыме лийынна. Туддеч вара келшаш тӱҥална. Тудо Йошкар-Олаште политехнический институтышто тунемын, мый — пединститутышто. Вара келшаш тӱҥална да ик ият пеле гыч сӱаным ыштышна.
Ме коктын кок тӱрлӧ улына. Пелашем моткоч виян, шке характерже уло. Мыйынат шке ойыртемалтше койышем уло. Ме икте-весыланна эре шкенан койышнам ончыкташ тӱҥалына гын, пырля илен огына керт ыле чай. Икте-весынам колышташ, умылаш тыршенна. Сай, мемнан хоббина тӱрлӧ. Тудо ӱмыр мучко спорт дене кылым куча, а мый утларакшым самодеятельность деке шӱман ыльым. Чын, южгунам тидын шотышто ӱчашымаш лектеден. Мый концерт дене кайыме годым пелйӱд марте кучалт кертынам але тудо спорт модмаш гыч варашрак толын. Но ик ойыш шуын кертынна.
- Кузе шонеда: пиал верч кучедалаш кӱлеш але, шочмек, тудым Юмо вигак пуа?
- Мый Пӱрымашлан ӱшанем. Ӱшанем, ӱмбалнына уло ала-кӧ тугай, кӧ мемнам эскерен шога, кайышаш корнына дене наҥгая. Мо лийшаш – тидат, очыни, кӱшнӧ пале. Но пиалым шке чоҥышаш улына. Кӧлан марлан лекташ, кузе йочам воспитатлаш, кушто пашам ышташ — тиде чыла шкенан деч шога. Нигӧ тылат пашам кычалын але пачерым налын ок пу. Чыла шке ыштышаш улат. Эн ондак ме тунемшаш, образованийым налшаш, шкенам шке воспитатлышаш улына. Вара мемнан примереш йочана-влак кушкыт. Тидым нигӧ кӱшыч волтен огеш пу.
- Те шкеже ой-каҥашым пуаш йӧратеда мо?
- Пешыжак уке. Мый эре «Еҥ ешыш нерым шӱшман огыл», «Еҥ монастырьыш шке устав дене огыт кошт» манын ойлаш йӧратем. «Тӱҥжӧ: шке ешемым умылаш тунемаш” манам. Йочам-шамычланат уто ой-каҥашым ом пу. Неремым чыла вере ом шӱш.
- А еҥын ой-каҥашыжым колыштыда?
- Самырыкем годым пешыжак ом колышт ыле. А кызыт ушан, мудреч еҥыным колыштам. Колышташ кӱлеш тыгай-влакым. «Чыла палем, мый эн ушан улам» манын коштмаш уке.
- Могай еҥ воктене те ноеда?
- Мый ноем тугай еҥ-шамыч воктене, кӧмытлан эре нимат ок келше, эре нюслен коштыт, шкеныштым чаманат, еҥлан чаманыктат. Мый тидын годым вигак авамым шарналтем. Тудын илышыже куштылго лийын огыл гынат, нигунамат йыҥысен коштын огыл. Чылан шоненыт: пуйто тудо моткоч сайын ила. Шарныман: чылан шкенан илышнам шке чоҥена.
- Тендан коклаште тыгай койышан-влак улыт мо? Мутлан, депутат-влак коклаште. Могай улыт депутат-влак?
- Йыҥысен коштшо точно уке. Шукынжо тыгай еҥ улыт, кудышт чылажымат тиде илышыште шкеак ыштеныт. Шке ушыштлан, вашкылыштлан, пашам йӧратымыштлан кӧра иктаж кӱкшытыш шуыныт. Иктым каласем: депутат-влак коклаште аҥыра еҥ йӧршеш уке. Случайный еҥат тушко шуэн логалеш. Логалеш гынат, ик жап гыч, пашам ыштен ончымек, тушеч кая.
Лариса Николаевна дене шуко нерген кутыраш лиеш. Мутлан, тиде гана паша нерген йӧршеш ыжна ойло. Тугеже вес гана вашлияш эше ик амал уло. А таче Лариса Николаевнам да моло марий ӱдырамашым 8 Март пайрем дене саламлена.

Ирина Степанова.
Еш альбом гыч
налме фото.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: