"Корнывожышто вашлиймаш" рубрик, 2016 ий, Ӱярня тылзын 11-ше кечыже

Пиалже – еш да паша

Статьян авторжо Татьяна Иванова

Лариса аваж деч посна талукаш йоча кодын. Аваже, 38 ияш ӱдырамаш, шӱм чер дене орланен. Тулыкеш эше 7-ше классыште тунемше ӱдыржӧ да 5-ше классыш коштшо эргыже кодыныт. Тунам Кирилловмыт еш Волгоград кундемыште илен.

Черле ӱдырамашым эмлымвер гыч мӧҥгыжӧ колтеныт. Кугурак ӱдыржӧ аважын толмыжым изин-кугун вучен, пӧрт кӱварым мушкын, воктенже изи шӱжарже йолымбак шогалаш тӧчен. Ава изи падырашыжым кидыш налын, ӱстембаке шындыш. «Люда, ончал, могай йытыра ӱдыр! Азам ышташ чареныт ыле вет, йӧра ыштенам. Изиш каналташ возам, а тый Ларисам воктекем шынде», — аван пытартыш мутшо лийын. Пӧртым мушкын лекмеш, жапшат шуко эртен огыл. «Авай нералтен колтыш, ужат», школыш каем манын ойлаш лишемше Люда онча: аваже шып кия. Шӱлышыжым колыштеш, авай, авай манын, вачыжым тӱкалта: ок кынел. Ты жапыште икымше сменыште тунемше шольыжо толын пура. «Руслан, мий содор Римма акаймыт дек курж, ӱжын тол, авай колен!», — шортын Люда. Лариса тыгодым койкышто шып шинчен, пуйто аважым оролен. Рвезе утен каен куржын, кокаже дек миен пурен, а тушто мыскарам ойлышт, веселитлен шинчылтыт. «Римма кокай, авайна колен», — магырен Руслан. «Мо? Икымше апрельысе шутко мо тиде?» — ӱшанен огытыл, вара, шортшо рвезым вӱдалтен, чыланат лектын куржыныт.

Изи ӱдырым совхоз директор ашнаш налаш йодын толын. Акам уло, йочам ыштен ок керт манын. Ларисам ачаже пуэн огыл.

Марий Эл гыч тояш мийыше родышт кокла гыч ачажын шочмо акажат лийын. Кок икшыве ачаж дене кодын, а Плагий кокай пеленже Ларисам ялышке конден. Тудын шке йочаже лийын огыл. Онча шоненыт чылан. Корнышто икшыве черланен, конден шуктымекат, эре шортын. Шодо чер дене черланышым эмлымверыш пыштеныт. Тушеч тудым вес кокаже шкеж деке илаш наҥгаен. Волгоград кундем гыч Кринян Санюк кок йочаж дене шочмо ялышкыже, шке суртышкыжо портылын. Ларисамат мӧҥгыжӧ, ачаж деке, конден коденыт. Илен-толын Лариса Моркысо кокаж деч «Молан ашнен огыдал?» — йодын, тудо тыге вашештен: «Ой, Лариса, ала-молан йӧсӧ йоча улат ыле, кас шуэшат, эре йыҥысет. Отат шорт, ы-ы-ы манын, лӱҥген шинчет ыле». Тудыжым, чынак, акаж ден изаже ы-ы-ы мурен малтеныт. А кокашт тыге ыштен моштен огытыл.

Ялышке шкет поръеҥ кум икшывыж дене пырля илен. Плагий кокай шольыжлан ватым ончен ямдылен, тӱрлӧ амал дене ик йочан ӱдырамаш деке кажне кечын куржталыштын.

«Мемнан Санян ватыже колен, пырля илыза, йоча-шамычлан ава кӱлеш» Шольыжланат тидымак ойлен. Кум йочан ешыш Римма лӱман самырык ӱдырамаш ватылыкеш толын. Илыш ончыко каен, эше ныл йоча шочын, пытартышыже йыгыр лийын, иктыже илен кодын огыл. Тыге шым йочам ончен-куштен, йолымбак шогалтен. Санюкшо деч посна кодын, тудын уке лиймекше, вачымбакше шуко нелытым пыштен, туге гынат илен моштен. Марий-вате икшывыштлан эре тамлым пукшеныт. Щербет, халва, яшлык дене налме печене-кампетке, мешак ложаш, сакыр эре лийыныт. Вольыкымат ятыр ашненыт.

Кызыт кажне шочшын — шке ешыже, йочан, южышт уныкан улыт. Римма акайлан Ларисаже верч гына шуко “кучедалашыже” логалын.

«Шочмо авамын Шаша лӱман аваже, ковам, мыйым Нурӱмбак ашнаш пуаш шонен улмаш. Римма авамже ялыштак шке аваж дек миен улмаш. Мӧҥгеш толшыжла, пошкудо вате шогалтен: «Ларисатым ала-могай ӱдырамаш йодаш толын, Шашук пуэн колташ лийын» манын. Авам содор мӧҥгӧ куржын пурен: еҥ ончылно мый нюслен шинченам, воктенем Люда акам шортын шоген», — мо лиймым каласкала Лариса Александровна.

Римма мийыш, куржын пурыш, ик мутым пелештыде, йочам поген нале да ӧндал-шупшал пытарыш, икшыве шортмым чарныш. Воктекыже Люда пызнен, авай да авай манын, куанен, ӧндалын. Тылеч вара Риммам авай манаш тӱҥалын.

«Курчак лийынам ала-мо, авай колымо деч вара кушко гына йодын, кушко гына пуэн колташ тӧчен огытыл. Закон лийын огыл мо тунам? Римма авайлан вуйым савен таум каласем. Чыла йоча-шамычым ик семын йӧратен, илыш корныш луктын, мыйым нигºланат обижаяш пуэн огыл», — шинчавӱдшым ӱштыльӧ Лариса.

«Еҥ мом пуа, нимом ида нал, шкенан чыла уло» туныктен изватава. Икана Лариса капка ончылно ик вӱдылка кампеткым муын, тидым аважлан ончыктен. Римма акай саде кампеткым содор поген налын, пийлан шуэн колтен. Пий кочкын да шукат лийын огыл, колен возын. «Мый кочкам, колен колтем, извате авамым судитлат ыле, тыгай шонымашан осал пашам ыштышат лектыныт», — шарналта Лариса.

Икана Эля шӱжарже дене коктын пӧртйымалне пареҥгым ойыркален шинченыт. Кенета Эля «Мыйын авам тыйым онча, мом еҥын аваж дене илет», — руал пуэн. Лариса вашешыже «Вара мо, тыйымат мыйын ачай онча!» — пеҥгыдын манын. «Мыйжын ачамже шкемыныс, палемыс» — шортын изи Эля. Ларисат пӧртйымач шортын лектын. Тиде ӱчашымашым Аля, Римман ӱдыржӧ, пален налынат, «Ме чыланат ака-шӱжар улына» — туныктен ойлен.

Лариса Александровна Йошкар-Оласе медучилищым тунем пытарымеке марлан лекте, еш илыш ыш вораҥ. Первый марийже деч ик ӱдыр шочо. Изи Сашаж дене Плагий кокаже дене илыш, тудым шоҥгым ончыш. Морко больницыш пашаш пурыш, тачат туштак диетсестралан да регистратурышто пашам ышта. Эрдене вольык сомылым тӧрлен кода, кугорныш лектеш. Ерсола ял гыч Семёнов Юрий школышто тунеммыж годымак Ларисам йӧратен коштын улмаш. Марлан налын, Волаксолаште илат, Алеша эргышт кушкеш, тудо 10-шо классыште тунемеш. Ларисан Саша ӱдыржӧ Йошкар-Оласе пӱйым эмлыше йоча поликлиникыште врачлан пашам ышта.

Лариса — пеш чолга, чулым ӱдырамаш, кугу капан, таза вате. Ялыштат, пашаштат тудым пагалат. Каныш кечылан Чодырасолашке Римма аваж деке вашка, кужу жап огыт уж гын, коктынат йокрокланат. Римма кокайын порылыкшо кажне йочалан ситен, йырже уныкаже-влак пӧрдыт, кугезе уныкаже куандара.

А Лариса Александровналан шукерте огыл 45 ий теме. Тудлан тазалыкым, пиалым, кужу ӱмырым, куаным да йӧратымашым тыланена!

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: