"Айдеме да закон" рубрик, 2016 ий, Вӱдшор тылзын 22-шо кечыже

Локтымым кораҥдат, мужедыт… — ит ондалалт!

Статьян авторжо Светлана Кушакова

Айдемым ондален, оксам поген налме ик эн кумдан шарлыше осал пашалан шотлалтеш. Ондалалтыт тӱҥ шотышто шоҥгыеҥ-влак. Нуно айдемылан утларак ӱшаныше, поро кумылан улыт, тидын денак осалым ыштыше-влак пайдаланат. Тачысе лаштыкыште тӱрлӧ мошенничество дене палдарынена да эҥгекыш логалаш огыл манын, кузе шкем кучыман каласена. Тыге ала иктажшым да эҥгекыш логалме деч арален кодена манын шонена.

Телефон йыҥгырта…

Йӱк лишыл еҥда (эргыда але вес родо-тукымда) эҥгекыш логалын да полиций отделыште петырымаште улеш манын каласа.

Тыгодым тыгай паша полицейский лӱм дене ышталтеш, кузе, мо лийме нерген радамлен каласкала. Тудлан полшаш, уголовный пашам тӱҥалаш огыл манын, тендан деч оксам телефоныш пышташ йодыт але оксалан курьер толеш манын каласат.

Банкысе картыда блокироватлалтын…

Сото телефоныш тыгай увертарымаш-влак толын кертыт: мутлан, «Ваша карта заблокирована», «Ваш лицевой счет аннулирован», «Оплата услуг произведена успешно». Йодышым сайынрак рашемдаш манын йодыт, тидлан телефон номер ончыкталтеш. Окса деч посна кодаш огыл манын, мутат уке, шукынжо йыҥгыртат. Телефонысо йӱк банк пашаеҥ улмыжым пеҥгыдемда, банкоматыш каяш да банк картын данныйжым погаш йодеш. Тыге картысе оксада мошенник кидыш кусна.

Тендам окса приз вуча…

Иктаж-могай призым але компенсацийым налме нерген йыҥгыртен увертарат. Но тудым налшашлан процентым тушеч тӱлаш йодыт. Оксам колтымеке, мутат уке, нимогай окса огеш пуалт. Тыге 18 февральыште Волжский районысо Приволжский поселкышто илыше 57 ияш ӱдырамаш деч 50 тӱжем теҥге оксам ондален налыныт. Полицейский йыҥгыртен, пуйто эргыже ДТП-ыш логалын манын увертарен. Ӱдырамаш эн ончыч оксам пуэн, вара веле эргыжлан йыҥгыртен. Южо еҥже ондалыше кидыш чотак логалеш, да тудын эрге огыл, а ӱдыр улмо нерген вара веле шарналта.

Эҥгекыш логалаш огыл манын:

- тыгай сынан йыҥгыр пурен гын, родо-тукымда але эргыда, кӧн нерген ойлалтеш, туддеке йыҥгыртыза, чыла сайын пален налза;

-банк карте дене нелылык лектын манын увертарыме годым банкыш йыҥгыртыза, лекше йодышдам рашемдыза. Палыза: банк окса дене кылдалтше пашам телефон дене огеш ыште.

-палыдыме еҥ-влаклан шке, родо-тукымда нерген Интернетысе перепискыште, телефон дене ида увертаре.

Интернет шояклан поян

Интернет — информацийым, тӱрлӧ уверым писын пален налаш полшышо йӧн. Но туштат мошенник-влак кидыш логалаш лиеш. Пытартыш жапыште шояк интернет кевыт, ужалыме-налме нерген увер-влак лӱдыкшым поснак луктыт.

«Авито» интернет сайтыште февральыште 54 ияш ӱдырамаш мебельым ужалымыж нерген увертарен. Туддек ик пӧръеҥ йыҥгыртен да сатум налаш ямде улмыж нерген ойлен, оксам ӱдырамашлан банк картышкыже кусарынеж улмаш. Тидлан ӱдырамашым банкомат дек миен, каласыме цифр-влакым темдалаш йодын. Тыге 47 тӱжем теҥге оксаж деч посна кодын. Тыгай осал паша-влак нерген МВД-н «К» отделжым вуйлатыше И.Смоленцев умылтара.

Шояк кевытым кузе пален налаш?

- кевытын адресшым але телефонжым ончыктымо огыл, чыла мутланымашым электрон почто гоч наҥгаяш темлат;

- ужалышын лӱмжӧ олмеш «никшым» (Интернетысе лӱмым) ончыктымо;

-ужалыме нерген увертарымашым йоҥылыш дене возымо, препинаний знак уке, сатун фотожо олмеш интернет гыч налме снимке;

- ужалыше сатун пел але тичмаш акшым ончылгоч тӱлаш йодеш;

- оксам анонимный реквизитыш, электрон оксагалташ, мобильный телефоныш але вес еҥын счетышкыжо пышташ йодеш.

Ужалыше веле огыл, налше-влакат ондалат

- Налше еҥ сату нерген шагал йодыштеш, мутланымашым вигак окса деке кусара;

- банк картыдан реквизитшым, лӱмым, фамилийым, действий жапшым, cvc кодшым йодеш. Тиде данный уло гын, карте дене вес еҥат Интернетыште пайдаланен кертеш. Телефоныш толшо тӱрлӧ кодым йодын кертеш;

- кеч-могай сайт нерген эн ончыч отзывым лудын лекса.

Пӧрт еда коштыт

Март тӱҥалтыште Йошкар-Олаште илыше 82 ияш шоҥгыеҥ деке газ службын пашаеҥже толын. Ӱдырамашын начар тазалыкан улмыжым шекланен, оксам аралыме коробкажын кушто кийымыжым пален налын да тудым солалтен. Тушто 120 тӱжем теҥге лийын. Медведево районысо Аэропорт поселкышто кок “мужедше” ӱдырамашым ондаленыт, шӧртньӧ арвержым локтымым кораҥдыме амал дене поген налыныт. Тылеч посна социальный пашаеҥ, Пенсионный фондын, Мариэнергон специалистше-влак лӱм дене пӧртышкӧ пурат. Тыгай годым шкем кузе кучымо нерген МВД-н участковый да ийготыш шудымо йоча-влак дене пашам ыштыме отделжым вуйлатыше А.Смирнов каласкала.

Пуртымо деч ончыч пален налза:

- тӱрлӧ службын пашаеҥже-влак тергымаш дене лекмышт деч ончыч толмышт нерген увертарат;

- нуно эреак спецформым чият, удостоверенийыштым ончыктышаш улыт.

Йодышда уло гын, палемдыме организацийыш йыҥгыртыза:

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: