"Илыш йогын" рубрик, 2016 ий, Вӱдшор тылзын 15-ше кечыже

Погынышто ялозанлык йодышым тарватыман

Статьян авторжо Светлана Кушакова

Рудольф2Мемнан республикыште “Москва” озанлык ик эн пеҥгыдын йол ӱмбалне шога. Тудо Волжский район Корамас кундемыште верланен. Озанлыкым Рудольф Антонович Григорьев коло ий утла вуйлата. Вуйлатышым ял илыш тургыжландара, самырык-влак шотышто поснак коляна. Ялыште илаш кодышт манын, паша верымат темла, моло условийымат ыштен пуаш ямде.Тидын нерген Р.Григорьев “Кугарня” газет пашаеҥ-влак дене вашлийме годым каласкалыш.

- Рудольф Антонович, кызытсе самырык тукым молан ялыште илаш да пашам ышташ кумылан огыл? Ӱдыр-рвезе-влак ялыште кодышт манын, мом ыштыман?

- Шкежат ятыр жап ветеринарым кычалам. Вузлаштат студент-влак дене вашлиям, пашаш ӱжам. Тунеммылан кандаш тӱжем стипендийым тӱлаш, пашаш толмек, пӧртымат чоҥаш, машинамат налын пуаш мутым пуэнам. Туге гынат ялыште пашам ышташ келшыше лектын огыл. Самырык-влаклан кызыт сайын илаш йӧным пуымо. Ялыштат оласе гаяк илаш лиеш. Ятыр самырык ешым пример шотеш конден кертам. Пашам гына йӧрате, пашаче лий. Шукын йодыт: молан пашашке узбек ешым налында? Нуно пашам йӧратат. Ик узбек кеч-могай пашам ыштымыж дене кум еҥым алмашта. Огеш кычалтыл, мом ойлет, тудым ышта. Садлан пашадарымат сайым налыт. А кызыт самырык тукым куштылгырак илышым кычалеш.

Таче ялышке толын, шке озанлыкым почаш йӧнан мо?

- Тыгай кумыл уло гын, йӧным муаш лиеш. Кугыжаныш тидын шотышто полшен шога. У фермер озанлыкым почаш “Россельхоз” банк оксам ойыра, льготан кредитым пуа. Тушеч 11 процент ставкым “Сбербанк”ешарен пуа, 3,7 процентшым республике ойыра. Кредит 5,3 процентан лиеш. Фермер ялозанлык минситерствын грантшым налын кертеш. Грантын кугытшо — ик миллионат пеле теҥге марте. Пытартыш жапыште еш ферме-влак Татарстаныште поснак вияҥыт. Мемнан денат тыгайым ышташ лиеш. Тидлан кугыжаныш полыш пуалтеш. Техникым налаш ВТБ банкат кредитым пуа. Белоруссий гыч техникым налмылан тусо президент А.Лукашенко 11 процентым софинансироватла. Залог шотеш пуалтеш. Йӧным веле кычал. Вольыкым онченат, оксам ышташ лиеш. Мутлан, ик ӱшкыжым кок ий ашнен, 50 тӱжем оксам налат. Но шорыкым ончаш йӧнанрак. Ик ий гыч ик шорыкым ужален, вич тӱжем теҥгем налат.

- Колхоз але фермер озанлык? Тендан шонымаште, ончыкылыклан ӱшаным кудыжо луктеш?

- Колхоз стройым пытараш огеш кӱл ыле. Колхоз – кугу кооператив. Тудо тушто пашам ыштыше калыклан полшаш манын ышталтын. Ял калык вет колхозышто пашам ыштен илен, ялын ончыклыкшылан ӱшан лийын. А фермер озанлыкыште ик еш пашам ыштен сеҥа мо? Кадырга, пашаже вет неле.

Мыйын шонымаште, кеч-могай организацийын ончыклыкшо вуйлатыше деч шога. Тудо кум ий ончыко шонен илышаш. Эн ончыч пашаеҥже-влаклан сай условийым ыштышаш. Республике мучко колхоз икмыняр веле. Тачысе кечылан ме нимом йомдарен огынал — шке озанлыкнам шолышт пытараш пуэн огынал. Мӧҥгешла, вияҥме, неле 1990, 2000 ийлам чытен лектынна.

Санкцийым уветарымылан кӧра шке сатум ыштен ужалаш йӧн саемын. Уло калык лӱм дене Евросоюзлан тидын шотышто таум каласаш кӱлеш. Кодшо ийын ковыштам шындаш тӱҥалынна. Шыжым тудым вич теҥге дене ужалыме гын, кызыт 18 теҥге дене колтена. Пайдаже коеш. Производствым вияҥден колтынена ыле. Но тидым ышташ нелырак. Торговый сетьлаш логалаш неле, нунылан кугу объем кӱлеш.

- Те Кугыжаныш Погынын депутатше улыда. Аграрный политике шотышто иктаж могай ошкыл ышталтеш?

-Ӱмаште кугыжаныш яллан полшаш тӱҥале. Полыш кок пачаш ешаралтын. Тений шӧр продуктым ыштен налаш , пашам вияҥдаш 30 процентлан ешареныт. Санкцийлан кӧра кугыжаныш ял, ялозанлык деке мелын лийын. Но тушто софинансирований шотыш налалтеш. Молан мыланна оксаже шагалрак логалеш? Мутлан, Татарстаныште “Москва” гаяк озанлык шукырак оксам налеш. Мемнан шагалрак — верысе бюджет начар. Москосо программе-влакым софинансироватлен сеҥа гын, окса шукырак толеш ыле. Республик вияҥшылан шотлалтеш, санден дотацийымат пӱчкыныт.

1994 ий гыч вуйлатышылан пашам ыштем. Каласен кертам, сай могырыш вашталтыш садикте шижалтеш.

- Те, Рудольф Антонович, Марий калыкын X погыныштыжо Волжский район деч делегат улыда. Погынышто ялозанлык йодыш лийшаш, очыни. Марий калыкын илышыжым вияҥдыме шотышто мом каласеда ыле? Могай йодышым тарватыман?

- Ялозанлык пашаеҥ-влакым погыныш ушымаште тендан газетдан ончычсо вуйлатышыже М.Матвеевлан таум каласыман. Ялозанлык предприятийлам вуйлатыше-влакым погыныш пуртымо шотышто тудо йодышым нӧлталын. Марий йылмым арален кодымо, чын кутыраш туныктымо, сылнымутым пойдарыме йодыш-влакым тарватымаш, мутат уке, сай, но паша, ялозанлык деч посна калыклан илаш, вияҥаш неле. Колхоз — ялын негызше. Ме озанлык кӱшеш корнымат ачалена, кертме семын ялым тӱзатена. А частник тидын нерген огеш шоналте. Ялыште кугу организаций уло гын, тудо илаш тӱҥалеш. Садлан тиде йодышым погынышто нӧлталман.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: