"Рубрик деч посна", 2016 ий, Вӱдшор тылзын 25-ше кечыже

Самырык тукым да тачысе саман

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Самырык годым вий куатле. Тӱрлӧ идейым илышыш шыҥдарыме, чыла вере лийме да чыла шуктымо шуэш. Тыгодым кугыеҥ-влакын каҥашыштлан, илыш опытыштлан эҥертыде ок лий. Садлан секцийыште ӱдыр-рвезе-влак дене пырля кугыеҥ-шамычат тачысе саманыште марий самырык тукымлан кузе лийшашлык нерген мутланеныт.

rsWwjP8eFScМарий шӱлышым арален кодаш манын, самырык-влак дене кыртмен пашам ыштыман, тӱрлӧ мероприятийым эртарыман. Татарстаныште илыше марий-влак тидын шотышто чолга улыт. “Республикысе латныл районышто марий-влак илат, а Озаҥыште – ныл тӱжем утла. Озаҥ оласе марий-влакын национально-культурный автономийышт уло. Тудын председательже – Людмила Ивановна Мусихина. Ме марий самырык тукымым шке йыр чумыраш тыршена: вашлиймашым, тӱрлӧ темылан “йыргешке ӱстелым”, марий касым эртарена. Калык-влакын келшымаш пӧртыштышт марий кино-влакым ончыктена. Икманаш, марий йӱланам, тӱвыранам арален кодаш тыршена”, — манын Озаҥыште илыше С.Шарабуева.

Шуко ӱдыр-рвезе, поснак подростко пагытыште, икгай шонымашан еҥ-влак дене тӱрлӧ субкультурыш ушнат. Тидат калыкын культуржым арален кодаш полша. “Панк, хиппи да моло субкультур ожнысек лийыныт. Кызыт марий-влакын тыгай группышт уке. А 80-90-ше ийлаште рок-музыкым колышташ йӧратыше, марий рокым мурышо группо-влак лийыныт. “Пайрем” ансамбльлан, “Мари” ВИА-лан кӧра марий калык нерген уло Совет Союз пален. Кызытсе саманыште марий рок музыкым вияҥдаш гын, сай лиеш ыле”, — ойла тӱрлӧ субкультурым шымлыше, МарГУ-н преподавательже С.К.Свечников.

Тӱрлӧ мероприятийым эртарымаш, конешне, сай, но вет тидын дене проблеме огеш шагалем. Пошкырт кундем гыч Алексей Ибулаев самырык тукымын тачысе саманыште могай улмыжым раш палдарен: “Шуко самырык еҥ шкенжым шала куча: дискотекыште кочывӱдым йӱэш, шкенжым шот дене ок кучо. Яллаште кызыт добровольный ассимиляций кая: марий йоча-влак рушла мутланат, а кушмекышт, олашке илаш куснаш тыршат. Отышто кумалмаш эртаралтеш, но самырык-влак тушто уке улыт. Тидыже шкенан йӱланам пагалыдымашым ончыкта. Ончыч школлаште марий йылмым арняште ныл шагат туныктеныт гын, кызыт кок шагатым веле ойырымо. Кугурак тукымат икшывым марла кутыраш огеш туныкто. Эркын дене калыкын национальный самосознанийже йомеш.

Шочмо йылмынам, тӱвыранам арален кодаш манын, историйнам изинек палыман, калыкна дене кугешныман”.

Кажне еҥ шканже кум йодышым шындышаш: Кушто улына? Кушко каена? Кушко миен шуына? Кунам айдеме нине йодыш-влаклан чын вашмутым пуэн мошта, тунам тудлан чыла раш лиеш. Шке шонымаш верч пеҥгыдын шогыман. Марий улмына деч вожылман огыл. Самырык тукым кугыжаныш системылан келыштаралтшаш, шке праважым палышаш”, — ойла Марий Эл Республикысе адвокат палатын адвокатше В.К.Иванов.

Секцийын пашам ыштымыж годым шуко доклад сынан выступлений лийын. Чаманен каласыман, жап шагаллан кӧра чылаштым тичмашын колыштын шуктен огынал.

Самырык еҥ саман дене тӧр кая: мер-политике илышым, тӱняште мо ышталтмым эскера, йӧн лекме дене тӱрлӧ кундемыш миен коштеш, илышыште пеҥгыдын ошкылшо айдеме лийнеже.

Туныктышо Е.М.ГильмитдиноваСамырык тукым да саман” секцийыште Пошкырт кундем Янаул район Тумна кыдалаш школышто англичан йылмым туныктышо Елена Максимовна Гильмитдинова ойлен.

Самырык туныктышо Янаул олаште шочын. Аваже – марий писатель, ученый-языковед Валериан Михайлович Васильевын пӧрт-тоштержын (Тумна села) директоржо, а ачаже – военный, кызыт пенсийыште. “Янаулысо ик школыш коштынам. Тушто мыланна марий йылме ден литературым туныктен огытыл. Шочмо йылме дене ешыште веле мутланенна. Кызыт марий йылме дене возымо тӱрлӧ книгам лудам, шинчымашем шке гыч келгемдаш тыршем”, - манеш Е.Гильмитдинова.

Елена, 2004 ийыште школым тунем пытарымеке, Бирскысе кугыжаныш социально-педагогический академийыш француз ден англичан йылме-влакым туныктышо специальностьлан тунемаш пурен. Академий деч вара Тумна кыдалаш школыш пашаш толын. Ӱмаште школ у полатыш куснен. “Чаманен каласыман, изи пашадарлан кӧра самырык туныктышо-влак школыш шагалын толыт. Мый изинек туныктышо лияш шоненам. Чон йӱлен пашам ыштем. Школышто, йоча-влак дене пырля лийме кече куаным конда. Чолга лияш тыршем. Тӱрлӧ мероприятийыш, конкурсыш кумылын ушнем. 2010 ийыште “Самый классный, классный” районысо конкурсышто гран-прим сеҥен налынам. Тудо ийынак “Молодые голоса” марий муро конкурсышто икымше лийынам да пӧлек шотеш Марий самырык тукым слетыш билетым кучыктеныт. Тунам Марий кундемыш икымше гана толынам ыле. Тылеч посна “Инновационный открытый урок” общероссийский конкурсышто “Интернет: преимущества и недостатки” темылан урокым ямдылымылан кумшо вер дене палемдалтынам”, — ойла туныктышо.

Погын годым Елена Максимовна школлаште литературный йылмым туныкташ кӱлмӧ нерген ойлен: “Икшыве-влакым ару марий йылме дене мутланаш туныктыман, а тидлан школлаште марий йылмым туныктымаште шагатым ешарыман”.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: