"Кузе илет, ялем?" рубрик, 2016 ий, Пеледыш тылзын 7-ше кечыже

Изижат, кугужат ялыштым чот йӧратат

Статьян авторжо Татьяна Иванова

Марий Турек районысо Сардаялыш каяш корно кужу гынат, тушко ик кечыште миен-толмо мардеж гаяк писын чучо. Тудо Карлыган ял шотан илемыш пура, тушто 520 наре еҥ ила. Йошкар-Ола гыч асфальт корно дене Карлыган гыч Сардаялыш савырнымекына, корно тыглай шоссешке савырныш. Тыге ме 17 уштышым кылде-колдо кудална. Ял умбачынак сӧралын коеш. Курык чоҥгаташте сурт-влак верланеныт. Мылам ала-молан ты вершӧр Пошкырт кундемым ушештарыш.
Сардаял нерген возаш тушко командировко ден миен коштмо да мылам тунемше-влакын пуэн колтымо серышышт тарватышт.
Юлианна Ермолаеван коваже Надежда Андреевна Ермолаева деч “Вакш пӱя” нерген йодыштын. “Пеш шукерте ожно мемнан ялыште вӱд вакш лийын. Тиде вакшым пашаш колтымеш, пеш шуко вий каен. Чыла пашам кид дене, имне полшымо дене ыштеныт. Пӱям пӱялаш рокым шупшыктеныт, рок йӧре укш-влакым, терысым, олымым шареныт. Тыге пӱя пеҥгыде лийын.
Вакшыште идалык мучко шурным йоҥыштеныт, ложашым, шӱрашым ыштеныт. Кугу сар жапыштат тудо ял калыклан кугу эҥертыш лийын. Вакш пӱя колланат пеш поян улмаш. Илыш ончыко кайыме семын вӱд вакшым электровакш алмаштен. Кызыт ты пӱя уке, но ялыште садак ты верым “Вакш пӱя” маныт. Олмыжым тунамсе кугу да кӱжгӧ шертне-влак шарныктат. Кеҥежым пушеҥге йымалне ялысе кӱтӱм кечываллан кандараш кондат. Ик тыгай татым Хант-Манси гыч толшо художник Марина Грабарь шке радынаштыже сӱретлен коден. Сардаялыште поро калык ила”. Юлианна Ермолаева, 7-ше класс.
Ялысе калык кызыт паша дене “урналтын”. Ен-влак утларакшым сомылым шке сурт-оралтыштыже виктарат. Тӱшкан пакчашке пареҥгым шындат. Вольыкымат ятыр вуй ден кучат. Ик сурт ик-кум вуй ушкалым кӱтӱшкӧ ужата. Ял озанлык пытымек, пӧръеҥ-влак тора кундемыш, утларакшым Юграш, Якутийыш, калымыш кошташ тӱҥалыныт.
Татарстан чек марте кум меҥге гына. Садлан Озаҥ велке пашаш кайышат ятыр. Ялыште илаш шонышо еҥ тораште пашам ышта гынат, суртым чоҥа, ешыжым пукша-йӱкта. Ялыште кум кевыт пашам ышта. Медпункт уло, клуб омсажым почеш. Сардаял школышто, йочасадыште у тукым шуаралтеш. Ял кугу, садлан уремыште велосипед дене кудалыштше-влак шукын койыч.
Сардаял гыч кӱтӱ пуртымо велеш гына мӧҥгеш олашке тарванышна. Мыйым икте ӧрыктарыш. Кӱтӱ пурымо верыште, ял тӱҥалтыште кужу теҥгылым келыштареныт. Тушко вольыкыштым вашлияш толшо еҥ-влак каналташ шинчыт, мутланат, уверым пален налыт, мыскарам ыштат. Ялысе шӱлыш чонемым тарватыш, еҥ-влакын шинчаончалтышыштым пален нална, пуйто вес илыш огеш кӱл, каласышт.
Мыйым эше ик йодыш шонаш таратыш, молан тыште чодыра уке? Вашмутым Катя Фоминан серышыштыже муым. “Сардаял пеш ожно кугу да пич чодыра коклаште шинчен. Кожла янлыклан, кайыквусылан, емыж-саскалан моткоч поян лийын. Пум ямдыленыт. Сурт- оралтым чоҥаш чодырам руэныт. Но 1920 ий тӱҥалтышыште кеҥеж кукшо шогымылан кӧра чодыран кугу ужашыже йӱлен. Тыге Сардаял калык кугу, мотор чодыра деч посна кодын. Пенсионер Степан Степанович Иванов, Сардаял ял советын ончычсо вуйлатышыже, Марий Турек лесхозыш росотам йодын миен. Ончылий Сардаял школын тунемшыже ден туныктышыжо-влак лесхоз пашаеҥ-влак дене пырля кок тӱжем пӱнчым шындышт. Тиде чытамсыр чонан еҥ теният тӱжем наре пӱнчым, кожым да лышташан пӱнчым конден. Май тӱҥалтышыште 6-9-ше класслаште тунемше-влак шке класс вуйлатышышт дене пырля кок кечыште ял мучаште пушеҥгым шындышт. Йоча-влак чыланат моткоч тыршеныт, вет нунын шындыме пушеҥгышт икмыняр ий гыч ялнам сӧрастараш тӱҥалыт”. Катя Фомина, 9 класс.
Сардаялыште “Кугарня” газетым лудшына-влак ятыр улыт. Тугеже чылаштлан кугу саламым колтена да ончыкшымат пеҥгыде кылым кучаш тӱҥалына, шонем.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: