"Айдеме да пӱрымаш" рубрик, 2016 ий, Пеледыш тылзын 24-ше кечыже

«У марий мурем тышеч шарла…»

Статьян авторжо Татьяна Айтова

«Курымашлык полкын» ик салтакше – Михаил Иванов нерген

Тений май тӱҥалтыште, Сеҥымаш пайрем водын, мый декем марий журналист-очеркист, писатель, фронтовик Михаил Ефимович Ивановын (1924-1970) уныкаже Оксана йыҥгыртыш. Ивановым изишак паленам — 1960-шо ийлаште кӱчык жап, улыжат ик талук, тудын дене «Марий коммуна» газет редакцийыште пырля пашам ыштенна. Вара Михаил Ефимович «Пачемыш» журналыш тӱҥ редакторын алмаштышыжлан кусныш, но кок талук гыч ӱмыржӧ кӱрылтӧ. 

Кодшо ийлаште икана Ивановын шочмо кечыж вашеш тудын нерген «Марий Эл» газетыш серенам ыле. Тугодсек Михаил Ефимовичын ӱдыржӧ але уныкаже Шочмо элым аралышын кечыже да Сеҥымаш пайрем вашеш мыйым эреак саламлат. Тений Оксана кочажын портретше дене «Курымашлык полкыш» ушнышашыж нерген каласыш. Тунам ушышкем Ивановын ик эн пытартыш публикацийже – «Май, 1945 ий…» шарнымаш («Марий коммуна», 1970 ий 1 май) тольо. Ме палена, пеш шагал фронтовик (писательжат, тыглай еҥжат) Сеҥымаш кечым кузе да кушто вашлиймыж нерген серен коден.

Икмыняр мут – журналистын илыш корныж нерген. 1924 ий 28 мартыште Пектубай вел Нужавлак ялыште (кызыт ты кундем Оршанке районыш пура) шочын. Латкум ияшак «Марий коммуна» газетыш возкалаш тӱҥалын. Латкуд ийышкат шуде, Пектубай райгазет редакцийыш пашаш пурен. 1942 ий шыжым армийыш каен. Фронтовой корныжо Украине, Венгрий, Румыний, Австрий гоч эртен. Сержант Иванов да тудын боевой йолташыже-влак Гитлерын армийжым касвелыш кырен-почкен наҥгаеныт. Альпа курык лишне улмышт годым куанле увер тӱням авалтен – Сеҥымаш!

9 Май кечын М. Иванов пеш кужун вучымо уверым кузе вашлиймыж нерген почеламутым возен:

Альпа курык мучко

эр эрдене

Пеш йошкарге ӱжара

шарлен.

Неле жапым йӧсын

эртымеке,

Пӱтынь мланде ласкан

шӱлалтен.

Кӱзенам мый воштыл

тиде кечын

Кӱкшӧ курык мучко

йыр ончаш,

Сеҥымашын

кужу корно велыш

Савырналын

ласкан ончалаш.

Рвезе шӱм куан ден

таче темын,

Рвезе вӱр модеш,

шӱмем чӱчка.

Шошо годым

толшо кайык семын

У марий мурем

тышеч шарла.

Эх, элемже,

йӧсым чытыше элем!

Илыш верчын

тышке толынам.

Шем тушманым

йӧршын сеҥымек,

У пиалым

Альпеш вашлийынам…

Шӱм-чон гыч лекше тиде мутшым Михаил Иванов тунамак «Марий коммуна» газетыш колтен.

1946-1948 ийлаште ВЛКСМ Пектубай райкомын икымше секретарьжылан пашам ыштымыжым шотлаш огыл гын, Михаил Ефимович сар деч вара эреак журналист лийын: ончыч — «Сталин корно» райгазетыште, вара – «Марийская правда» ден «Марий коммуна» газетлаште да «Пачемыш» журналыште. Статья ден корреспонденцийлам серыме дене пырля шуко жапым сылнымут сомыллан ойырен, чылаже вич повестьым возен. Нунын тӱҥ темышт – марий ялын илышыже, колхоз паша. Журналист семын очерк жанрлан шӱман лийын. Илымыж годым кок очерковый книгаже да тынарак прозо ойпогыжо савыкталтыныт. Уке лиймекше, ныл повестьшым 400 страницан серыпле томыш чумырен лукмо.

1970 ийысе Сеҥымаш пайрем Михаил Ивановын илышыштыже пытартыш лийын. Тидым палыше семын 46 ияш ветеран-фронтовик чырык курым ожнысо, 1945 ийысе, 9 май кечын ужмо да эрелан ушеш кодшо сӱретым  кагазыш луктын пыштен. Таче тиде шарнымашым  кӱчыкемден савыктена.

 

Г.Зайниев.          

Снимкыште: М.Е.Иванов.

1944 ий, Венгрий.    

Кодшо ийлаште икана Ивановын шочмо кечыж вашеш тудын нерген «Марий Эл» газетыш серенам ыле. Тугодсек Михаил Ефимовичын ӱдыржӧ але уныкаже Шочмо элым аралышын кечыже да Сеҥымаш пайрем вашеш мыйым эреак саламлат. Тений Оксана кочажын портретше дене «Курымашлык полкыш» ушнышашыж нерген каласыш. Тунам ушышкем Ивановын ик эн пытартыш публикацийже – «Май, 1945 ий…» шарнымаш («Марий коммуна», 1970 ий 1 май) тольо. Ме палена, пеш шагал фронтовик (писательжат, тыглай еҥжат) Сеҥымаш кечым кузе да кушто вашлиймыж нерген серен коден.

Икмыняр мут – журналистын илыш корныж нерген. 1924 ий 28 мартыште Пектубай вел Нужавлак ялыште (кызыт ты кундем Оршанке районыш пура) шочын. Латкум ияшак «Марий коммуна» газетыш возкалаш тӱҥалын. Латкуд ийышкат шуде, Пектубай райгазет редакцийыш пашаш пурен. 1942 ий шыжым армийыш каен. Фронтовой корныжо Украине, Венгрий, Румыний, Австрий гоч эртен. Сержант Иванов да тудын боевой йолташыже-влак Гитлерын армийжым касвелыш кырен-почкен наҥгаеныт. Альпа курык лишне улмышт годым куанле увер тӱням авалтен – Сеҥымаш!

9 Май кечын М. Иванов пеш кужун вучымо уверым кузе вашлиймыж нерген почеламутым возен:

Альпа курык мучко

эр эрдене

Пеш йошкарге ӱжара

шарлен.

Неле жапым йӧсын

эртымеке,

Пӱтынь мланде ласкан

шӱлалтен.

Кӱзенам мый воштыл

тиде кечын

Кӱкшӧ курык мучко

йыр ончаш,

Сеҥымашын

кужу корно велыш

Савырналын

ласкан ончалаш.

Рвезе шӱм куан ден

таче темын,

Рвезе вӱр модеш,

шӱмем чӱчка.

Шошо годым

толшо кайык семын

У марий мурем

тышеч шарла.

Эх, элемже,

йӧсым чытыше элем!

Илыш верчын

тышке толынам.

Шем тушманым

йӧршын сеҥымек,

У пиалым

Альпеш вашлийынам…

Шӱм-чон гыч лекше тиде мутшым Михаил Иванов тунамак «Марий коммуна» газетыш колтен.

1946-1948 ийлаште ВЛКСМ Пектубай райкомын икымше секретарьжылан пашам ыштымыжым шотлаш огыл гын, Михаил Ефимович сар деч вара эреак журналист лийын: ончыч — «Сталин корно» райгазетыште, вара – «Марийская правда» ден «Марий коммуна» газетлаште да «Пачемыш» журналыште. Статья ден корреспонденцийлам серыме дене пырля шуко жапым сылнымут сомыллан ойырен, чылаже вич повестьым возен. Нунын тӱҥ темышт – марий ялын илышыже, колхоз паша. Журналист семын очерк жанрлан шӱман лийын. Илымыж годым кок очерковый книгаже да тынарак прозо ойпогыжо савыкталтыныт. Уке лиймекше, ныл повестьшым 400 страницан серыпле томыш чумырен лукмо.

1970 ийысе Сеҥымаш пайрем Михаил Ивановын илышыштыже пытартыш лийын. Тидым палыше семын 46 ияш ветеран-фронтовик чырык курым ожнысо, 1945 ийысе, 9 май кечын ужмо да эрелан ушеш кодшо сӱретым  кагазыш луктын пыштен. Таче тиде шарнымашым  кӱчыкемден савыктена.

 

Г.Зайниев.          

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: