"Саман" рубрик, 2016 ий, Пеледыш тылзын 2-шо кечыже

Шӱлӧ ласкан – лий пиалан

Статьян авторжо Ирина Ямбаршева

31 май — Тамакым шупшо ваштареш кучедалме тӱнямбал кече. Роспотребнадзорын Марий Элысе управленийже ты кече вашеш пресс-конференцийым эртарен. Журналист-влакын йодышыштлан вашмутым тиде управлений вуйлатыше С.Булатова, потребитель-влакын праваштым аралыме шотышто пӧлкам вуйлатыше Л.Макарова, Йошкар-Оласе 2-шо номеран поликлиникын тӱҥ врачшын организационно-методический паша шотышто алмаштышыже, врач-терапевт Т.Балыкова, МВД-н административный законодательствым кузе шуктымо шотышто пӧлкажым вуйлатыше, полиций подполковник И.Кулишова да Республикысе наркологический диспансерын вуйлатышыже, врач-психиатр-нарколог Н.Данилова пуэныт.
С.Булатова тамакым шупшмо, тыгай сатум закондымын ужалыме ваштареш кузе кучедалме нерген каласкален. 2016 ийыште Марий Элыште плановый тергымашым эртарыме годым Роспотребнадзор кум юридический лицалан 125 тӱжем теҥге штрафым тӱлыктен. 2013 ийыште лукмо «Об охране здоровья граждан от окружающего табачного дыма и последствий» федеральный законым пудыртен, нуно туныктымо учреждений воктене тамакым ужаленыт. Тыгак тамакым ийготыш шудымо-влаклан ужалыше еҥым МВД-н полшымыж дене кученыт. Тудлан 3 тӱжем теҥге штрафым пуэныт. Пример шотеш С.Булатова Азийысе Бутан элым палемден. Тушто тамакым шупшаш йӧршын чарыме.
Тамак шупшшым шагалемдаш манын, тӱня мучко да Российыштат тӱрлӧ законым шонен луктыныт, эсогыл сигарет пачке ӱмбак тамакым шупшмо деч вара могай чер вияҥ кертме нерген возеныт да сӱретленыт. Но тыгай йӧн чылаштым ок лӱдыктӧ. Сандене тений ВОЗ илышыш эше вес йӧным шыҥдарынеже — тамакын упаковкыжым вашталташ. Шинчаш кугун ынже перне манын, ынде тушеч логотипым, рекламе сынан возымым, маркировкым кораҥдынешт да тӱсшым вашталтынешт.
Мутат уке, республикысе Роспотребнадзор управлений тидлан чыла ышташ ямде. Тыгак управленийыште калык дене кылым кучаш посна телефон линийым ыштыме.
Йошкар-Оласе 2-шо №-ан поликлиникын врач-терапевтше Татьяна БАЛЫКОВА:
- Айдемын тазалыкшылан эҥгекым кондышо ик эн тӱҥ амаллан тамакым тӱргымаш шотлалтеш. Тудо хронический, онкологий, шӱм, шодо черым да молымат вияҥда. Южыжо тамакым ок шупш гынат, тыгай еҥ воктене шоген, шикш дене аярген кертеш. Тыгай осал койышым пытараш манын, шкенан поликлиникыште ме тӱрлӧ ой-каҥашым пуаш тыршена, фильмым ончыктена. Чылаже кандаш тыгай кабинет пашам ышта. Ушештарена: кажне 10-шо еҥ тамак дене аярген кола.
Ий тӱҥалтыш гыч полиций пашаеҥ-влак тамак ваштареш виктаралтше законым пудыртымо 950 утла случайым пален налыныт. 450 тӱжем утла теҥге административный штрафым пуэныт. Тамакым шупшаш чарыме верлаште тӱргымылан ийготыш шудымо 30 еҥым мутым кучаш шогалтыме, а 4 еҥым — ийготыш шудымо еҥым тамакым шупшаш таратымылан. Компетентный органлаш тамакым шупшмо ваштареш законым пудыртымым тӧрлаташ манын, 400 утла представленийым колтеныт.
Ты кече вашеш республикысе полиций пашаеҥ да общественник-влак Йошкар-Олаште тамакым шупшмо ваштареш рейдыш лектыныт. Полицейский-влак тыгай рейдым эре ыштат. Ты гана нунын деке Республикысе самырык-влакын патриот ушемышт ушнен. Нуно еҥ-влаклан тамакым шупшмылан кӧра законым пудыртымо да тазалыклан эҥгек лийын кертме нерген возыман памяткым пуэденыт. Тамак ваштареш законым пудыртымо шотышто протоколым ыштеныт.
Марий Эл Республикысе МВД шижтара: тамакым шупшмым чарыме законым пудыртымылан 500 теҥге гыч 3 тӱжем теҥге марте штрафым пуэн кертыт (РФ административный правонарушений нерген кодексын 6.24 статьяже).

ТАМАКЫМ ШУПШАШ ЧАРЫМЕ ОБЩЕСТВЕННЫЙ ВЕРЛАШ ПУРАТ:
 образовательный услугым пуышо, медицине да санаторий-курорт услугым темлыше, тӱвыра да спорт учреждений-влак, нунын йыр кумдык;
 кужу корныш кудалыштше поезд, юж судно-влак;
 чыла общественный транспорт; кӱртньыгорно вокзал, автовокзал, аэропорт, теҥыз порт, эҥер порт, метрополитен станций, тыгак нине зданийлаш пурымаште 15 метр деч шагал огыл улшо уремысе вер;
 илыме верым, унагудо, бытовой, ужалыме, общественный питаний услугым темлыше помещений-влак;
 социальный службын помещенийже, паша вер да пашам ыштыме зоно;
 лифт ден шуко пачеран пӧртлаште тӱшкан пайдаланыме верла;
 йоча площадке да пляж;
 пассажир платформо;
 автозаправочный станций.
Пого собственникын решенийже почеш, шуко пачеран пӧртлаште, мӱндыркӧ ийын коштшо пассажир суднылаште тамакым шупшаш посна верым ыштыме гын, тамакым шупшаш чарыме огыл. Но тыгай вер-влак уремлаште але вентиляциян изолироватлыме помещенийлаште лийшаш улыт.

Йоча ончылно ит тӱргӧ!
«Нацийын тазалыкше лиге» депутат-влаклан тамакым шупшмо нерген законыш икмыняр вашталтышым пурташ темла. Таче кечылан законодательствыште кинофильмысе кадрлаште да публичный выступленийлаште тамакым шупшаш чарыме нерген пункт уло. Автор-влак еҥ ончылно тамакым шупшмым йӧршеш чараш йодыт. Вет шуко ача-ава йочаж ончылнак тӱрга, тыгак общественный верлаште. Лиге тамак шикш деч йочам арален налаш да тудын ончылно тидым ышташ огыл манын ӱжеш. Тидлан ала-могай закон да санкций лийшаш. Эксперт ден депутат-влак Тамак деч кораҥме вес кече (17 ноябрь) марте ты шонымашым законыш пурташ кӱлешлан шотлат.
Лудшо-влак тамак шупшмо нерген мом шонат?

Ксения БАГАЕВА:
- Юмылан тау, ешыште иктат тыгай уда койыш дене огеш орлане. Йолташем-влакат тамакам огыт шупш, тидыже куандара. Мый кевытлаште тиде аярым йӧршеш ужалаш чарем ыле. Эх, кунам тыгай жапше толын шуэш гын? А самырык ава-влакын паркыште ньогашт пелен тамакым шупшын кайымыштым ужатат, чон коршта.

Владимир СЕМЕНОВ:
- Мый тамакым ом шупш. Изамын тыгай уда койышыжо уло, но тамакын организмлан эҥгекым кондымыжым умыла, сандене кудалташ толаша. Кызыт тамакым шупшмым чараш манын, шуко законым шонен муыт, но нуным шуктымым чотрак тергаш кӱлеш.

Алексей ИБУЛАЕВ:
- Ачамат тамакым ок шупш, мыят уке. Шукертсек науко рашемден: тамак ден арака тазалыкын тушманже улыт. Тидым пален, кузе шупшаш лиеш? Тамаклан верч нигуштат порядке уке. Шупшшо-влак шкешт тидым шижыт ала уке — каласаш йӧсӧ. Вет куш ит ончал, чыла вере шӱведат, тамак мучашыштым кышкен кодат, нимогай законымат огыт ончо. Таза илыш-йӱлам кучаш кӱлмӧ шотышто пропаганде ок сите, шонем. А кугыжаныш оксам ыштен налшашлан тамакым ужала. Тиде йӧным эркын кошартыман.

Денис КАДЫКОВ:
- Тамакым ом шупш. Йолташемым гына нигузе таза илыш-йӱлам кучаш таратен ом керт. Тамак огыл гын, нерве нимолан йӧрдымӧ лиеш, манеш.

Ирина Золотарева ден Василий Михайлов ямдыленыт.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: