"Рубрик деч посна", 2016 ий, Сӱрем тылзын 15-ше кечыже

Илышын кочыжым палыде, шерыжым от умыло

Статьян авторжо Светлана Кушакова

Чер деч утлаш Юмынава полшен

Кеч-могай йӱшӧ еҥ шкенжым тӱрлӧ шонымаш дене лыпландараш тырша. Шкем алкоголиклан огеш шотло, тыгай чер дене черланаш тӱҥалмыжым шижеш гын, пуйто жапыштыже чарнен кертеш, арака йӱмыжым кудалта. Чыла йӱшӧ еҥ тыге шона, манаш лиеш, но нуно шукертак ты поргемын тӱрыштыжӧ коштмыштым да, ик йоҥлыш ошкылым ыштен, тушко пуреҥгайымыштым огыт умыло.

Аракам йӱмылан кӧра мыйын икмыняр палымем да йолташем илыш дене чеверласеныт. Пашаштыштат, илышыштат нунын чыла сай лийын. Иктыже, мутлан, аспирантурым пытарышаш ыле, весе — уста музыкант. Мый шкежат тыгайышке шуам ыле дыр, но жапыштыже черле улмем умыленам. Кызыт шарналтем да лӱдыкшын чучеш: арака могай тале виян. Тудо шкеж деке писын савыра да кажне кечын уштыш почеш уштыш дене шке поргемышкыже шупшеш. Тыгодым тый шкежат тудлан “уке, огым” манаш от тошт.

Кызыт кузе чыла тиде тӱҥалын каласаш неле. Ала еш гыч? Шарнем: родо-тукымем ӱстел йыр шинча. Мыланем, тунам эше икымше классыш коштшо йочалан, “Пӧръеҥ кушкеш – тек подыл онча!” манын, аракам тамлен ончаш тушкат. Ала 12 ияш йолташем дене, кугыеҥ-влак ынышт уж манын, чодыраште кок кленча йошкар аракам йӱмӧ годым? Тунам аяргыме марте шумо. Ала кандашымше классыште ик олмыктымо цехыш пашам ышташ пурымем годым? Тушто чылан икте кодде йӱыт ыле. Ончыч мыйым аракам налаш кевытыш куржталыктеныт, вара таум ыштыме семын ик чаркам темалтеныт. Тыгодым тугакат шагал улшо закускым аныклаш йодыныт.

17 ияш улмем годым верысе музыкальный училищыш тунемаш пурышым. Тушто, мутат уке, айдемыжат весе улыт, саде слесарь-влак дене от таҥастаре. Тунемаш келшен, сымыктыш дене илышем кылдаш шоненам. Но тыштат арака озаланен. Воспитатель але комендант ынышт уж манын, арнялан ик гана тӱшкагудо гыч яра арака кленча-влакым баян футлярыш пыштен луктедыме. Тидым “Баян” операций манын лӱмдымӧ. Но тыште ик курсым гына тунемынам, вара армийыш каенам, стройбатыш логалынам. Мемнан ротын ик кумшо ужашыже ик срокым шинчен лекше уголовник-влак лийыныт. Эше Горбачевын “сухой законым” пуртымо жапыште служитлаш верештын. Тунам шотан аракам муаш йӧсӧ лийын, тыге спиртан тӱрлӧ одеколоным, лосьоным, молымат тамлен онченам. Кызыт тидым шарналтен, ала шорташ, ала воштылаш — омат пале. Жапым мӧҥгеш савыралаш да пӧртылташ лиеш гын, уш гычем, илыш гычем тидым, товатат, луктын кудалтем ыле.

Армий деч вара тунеммем умбакыже шуйышым. Ты жапыштак ӱдырым нальым. Йоча шочмеке, стройкыш кермычым оптышын полышкалышыжлан пурышым. Тыгодым ешлан, йочалан кӧра жаплан йӱмым чарнышым. Но ты пашаште шуко жап шым турко. Вара вес кундемышке пашам ышташ кошташ тӱҥальым. Кок-кум арня пашам ыштет, окса дене мӧҥгӧ пӧртылат. Тыгодым корнышто веселарак лийже манын, йолташ-влак подылаш йӧратеныт. Мый адак тыге поргемыш пуреҥгайышым. Вара организмжат тунемын ала мо: автобус, кужу корно эре арака кӱлын.

Шке гыч тиде чер деч утлаш йӧршын огеш лий. Пелашем кодировкым ышташат коштыктен. Тунам йӱмым жаплан чарненам да икмыняр жап гыч ала-можо садак йӱаш таратен. Ик тыгай кечын чотак йӱынам. Вес кечын пелашем черкыш службыш наҥгайыш. Вуй чот корштен, шинчаште пычкемышын койын, чонышто, кап мучко йӧсӧ лийын. Юмынаван юмоҥаж воктене шогенам, молитвам шке кӧргыштат лудын кертын омыл. Шогенам да вийдыме улмем шижынам, теве-теве шортын колтымем гай чучын.

Тиддеч вара кум арня эртыш. Вара веле ӧрмӧ гай лийым. Вет кум арня арака нерген шоналтенат омыл, кум арня йӱын омыл. Пуйто Юмо адак налын да мӧҥгеш саде ончычсо корнывожышко конден шогалтен, кушеч мый ятыр ий ончыч йоҥылыш корныш шогалынам. Но ынде мый палем: кушко кудо корныжо наҥгая.

Юмо мыланем полшен манын кертам. Туге гынат палем: шкем кидыште эреак кучыман, шкан “огым” манын моштыман.

Степан.

Наркологий диспансерыш толмо — пиал

Йоча пагытем молын гаяк, нимо дене огеш ойыртемалт. Моло икшыве семынак спорт деке шӱман кушкынам, ятыр жапым йолташ-влак дене эртаренам. Ешем тыглай: авам, ачам, шольым улыт. Авам эреак мыйым терген, эскерен шоген, туддеч посна ик ошкылымат ышташ лийын огыл. Рвезе йоча эре ала-могай историйыш, нелылыкыш логалеш, шона. Садлан тыгай тергымаш мыланем келшен огыл. 12 ияш улмем годым ынде кугу улмем ончыкташ шонен пыштенам. Мӧҥгӧ гыч шылын куржынам, пырля тунемме йолташымат тидым ышташ таратенам. Ик сутка наре мемнам кычалыныт. Тыге авам лӱдын да изиш эрыкым пуэн.

Ты жапыштак ачам йӱаш тӱҥалын. Тидыже мылам келшен огыл гынат, молан кугыеҥ-влак йӱыт, тыгодым мом шижыт — умылымем шуын. Тидыжак мыйым икымше гана аракам подылын ончаш таратен. Тунам мый 14 ияш лийынам. Индешымше классым тунем пытарымеке, выпускной касым пайремлыме. Аракан весела койышым луктын кертмыже келшен. Ийготыш шумо деч вара чӱчкыдынрак мӧҥгӧ йӱшӧ толаш тӱҥалынам. Южгунам кыралтшат пӧртылынам. Мутат уке, иктыланат тиде келшен огыл. Тыге вурседылмаш чӱчкыдын лиеден. Ынде арам огыл авамын пеҥгыдынрак мыйым кучаш тыршымыжым умыленам.

Школ деч вара техникумыш тунемаш пуренам. Бокс дене заниматленам, тренажерный залыш коштынам. Жап улмо семын футбол дене модынам. Тиде жапым эн волгыдылан шотлаш лиеш. Спорт илышем гыч арака йӱмым луктын шуаш полшен.

Но чылажат армийыш ужатыме деч вара угыч тӱҥале. Тушеч пӧртылмекат, нимат ыш вашталт.

Кызыт пиалемлан наркологий диспансерыш логалмым шотлем. Ӱшанем: эмлалтын, илышем вашталтен кертам, ешыштына вурседылмаш чарна, авам весела кумыланым ужмо шуэш. Да шольымат тыгаяк корныш ынже шогал манын шонем. Вет изажым ончен, тудат локтылалт кертеш.

Дмитрий Ю.

Кочывӱд чоным луштарен

Чыла тидым возаш мыланем неле. Но чоным, кеч кагазыш почын, луштараш лиеш. А вес еҥ-влаклан ӱшан шукертсек йомын. Тыште ала шкежат титакан улам? Каласен ом керт.

Аракам икымше гана 1990 ийыште армийыште служитлыме годым йӱын онченам. Армий деч вара пашаш пуренам, кажне кугарнян, каныш кечылан изин-изин подылынам, манаш лиеш. Но мый тидым чер семын ончен омыл. Вара ӱдырым налынам, эргына шочо. Йӱаш чӱчкыдынрак тӱҥалынам.

“Шокшо точкышто” командировкышто лиймем годым арака луштарыше вий гай лийын. Мӧҥгӧ пӧртылмеке, пел ий йӱын омыл. Но ты жапыште ватем дене ойырлаш логале. Тидак адак тудо корнышкак илышем савырале.

Кум ий гыч весе дене возалтна, службым кодаш логале. 17 ий пырля илышна. Пытартыш кум ийыште ешыштына утларак умылыдымаш, вурседылмаш лиеден. Вара Йӱдвелке пашам ышташ да илаш куснышна. Тушто пелашемын мыйын эн сай йолташем дене вашлиймыжым пален налынам. Тиде увер шеҥгеч кӱзӧ дене шуралтыме гаяк лийын, тунам чотак йӱынам да йолташем деке мутланаш каенам. Мутланымаш гыч шот лектын огыл. Кузе умылтарен, мом ойлен, нимат колын омыл, чоным сырымаш гына авалтен, тудым чот кыренам. Умбакыже суд, условный срок… Чыла шотлаш гын, тунам кум тылзе чарныде йӱынам. Суд наркологий диспансерыш эмлалташ колташ пунчалын. Реабилитацийым эртенам, анонимный алкоголик-влакын группышкышт коштынам. Эмлалт лекме деч вара икмняр жап гыч авам колыш. Адак шкем кидыште кучен шым керт. Угыч ты корныш шогалме деч лӱдмем дене нарколог дек кайышым, стационарыш колташ йодым. Ешым пӧртылтен садак ом керт. Туге гынат таза да пиалан ончыкылыклан ӱшаныман.

Олег Л.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: