"Рубрик деч посна", 2016 ий, Сӱрем тылзын 1-ше кечыже

Уке манме дене кумылаҥдена гына

Статьян авторжо Денис Очиев

янчукПытартыш жапыште наркотик дене аяргыме да тудым закондымын кучылтмо сӱрет могырыш вашталтын. Икмыняр ий ончыч наркотик латкандаш да кугурак ийготан-влак коклаште шарлен ыле гын, кызыт ийготыш шудымо йоча-влакат шукын аяргат.

26 июнь – Наркотик ваштареш кучедалме кече. Тидыже обществылан ты проблеме нерген обществылан эше ик гана ушештараш да наркобизнес ваштареш пырля кучедалаш тараташ шонымаш дене палемдалтеш. А эн тӱҥжӧ – ончыкылык тукымым ты аяр деч чот аралаш, таза илыш йӱлам кучаш да илышыште шке корным муаш полша.

Статистике ончыкта: самырык-влак коклаште 11-13 ияш икшыве-влак наркотикым икымше гана тамлен ончат. Тыгай ийготышто айдемын организмыштыже психологический да физический вашталтыш кая, садлан йочам утларак шекланыман. Молан йоча-влак наркотик деке шӱмаҥыт? Тидын нерген республикысе наркологий диспансерын психиатр-наркологшо Галина Анатольевна Янчук умылтарыш:

- Кажне ача-ава ты йодышым вуйыштыжо кучышаш. Икшыве тыгай нелылыкыш логалын гын тушеч лекташ нунын деч моло нигӧат полшен огеш керт.

Оҥайлан кӧра подросто-влаклан ты жапыште чылажат оҥай, шке дене тӱрлӧ экспериментым ыштыме шуэш. Шкем пален налаш, кугыеҥ семын шижаш манын, аракам йӱаш, накротикым тамлен ончаш кумылаҥыт. Вес амал – компанийыште ойыртемалташ огыл манын, йолташ дене пырля тамлен налаш. Тыгодым “А тый тыге кертат?”, “Тидым ышташ виет сита мо?” манын, вашла учашаш тӱҥалыт. Тыге йолташ-влак коклаште шке кертмым ончыктымо шуэш. Тидым ыштен кертеш гын, коклаштышт ӱшаным сулен налеш, шкеж денат кугешнаш тӱҥалеш. Тыгаяк сӱрет аракам йӱмаш да тамакым шупшмаш дене.

Подростко жапыште тӱрлӧ тургыжланымаш йочам авалта. Тыгай годым наркотик полша манын, йоҥылыш шонымаш осал корныш шогалтен кертеш.

Наркотиклан шӱмаҥше еҥ-влак шукын улыт. Нуно, тӱрлӧ шомакым кучылтын, йоҥылыш корныш шогалтен кертыт. Ик гана тамлен ончымаште нимо удаже уке манын каласат да шке радамыш шупшылыт.

Кызыт наркотикым муаш неле огыл. Интернет гоч заказатлат да икмыняр жап гоч почто ящикышке конденат кудалтат, оксам веле тӱлӧ. Подросто-влак коклаште утларакше “спайс” шарлен. Но гашишымат шупшшо-влак улыт.

- Спайс дене аяргыше йочам кузе пален налаш лиеш?

- Тыгай йоча шагал мутлана. Суртышто окса, шергакан арвер-влак йомыт. Икшывын омыжо уке, малымым чарна. Спайслан кӧра кочмышт ок шу. Йочан нелытше палынак иземеш. Спайсым куштылго наркотик радамыш ом пурто, действийже психикым локтылмо марте шукта.

Шупшмо смесь-влакын составышт эре вашталтеш, южгунам чарыме спискыш пуртен огыт шукто, весе, у, лектеш. Садлан наркотик ваштареш кучедалаш неле. Йоча-влак мемнан деке галюцинаций дене логалыт але ача-авашт эмлаш кондат.

- Спайс деч посна тыгак Шинчал наркотик-влак лектыныт. Самырык-влак коклаштат чот шарлыше улыт?

- Тиде – эше лӱдыкшырак наркотик. Тудым тамак семынат шупшаш, вӱдыштат шулыктарен йӱаш лиеш. Тудо амфитамин радам гыч.

- Ача-ава-влаклан шкем кузе кучыман?

- Йочада изиж годым психиатр, аллерголог, невропатолог дене учетышто шоген, тыгодым тӱрлӧ препаратым приниматлен гын, тудын деке утларак тӱткӧ лийман. Кугурак лиймекше, тыгай йоча вашкерак наркотик деке шупшылалт кертеш. Кажне ача-ава йочан вашталтмыжым шижеш, но шке шочшыж нерген удам шонымыжо огеш шу. Южгунам мемнан деке йочам кондат. Авашт толмеке, мыйын икшывем нигунамат тыге ыштен огыл манын ойлат. Йоча дене мутланымеке, ала-мыняр гана шупшын онченам, манеш. Тыгайым колмеке, ава-влак кугу йӱкын кычкыраш тӱҥалыт. Тыге мутланыман огы!

Йочан наркотик деке таҥлалтмыжым пален налмеке вурсыман огыл. Спайслан кӧра депрессий вияҥеш. А тыгай состоянийыште йоча суицид марте шуын кертеш. Икшывыда тыланда чонжым огеш поч гын, врач деке, психолог деке наҥгайыза. Палыза: вес палыдыме еҥлан чонжым почаш йоча огеш аптыране.

Пытартыш жапыште чыла вере, СМИ-штат, интернетыштат – моткоч шуко социальный рекламе. Тидыже да тыгак лийшаш. Но подросто-влак эреак мӧнгешла ышташ йӧратат. Чаманен каласаш логалеш, нине рекламе-влак сайым гына огыл кондат.

Ача-ава-влаклан ӱдыржын але эргыжын йолташыже-влакымат палышаш улыт. Икшывышт пелен нуно мӧҥгӧ толыт гынат, торешланыман огыл, могай улмыштым ужыда.

Ик гана аяргымым пален налмеке, кудалташ мутым пуэн гын, мутшылан ӱшаныза. Жап эртыме семын шойыштмыжо палдырнен гын, вес семын мутланаш шотым кычалман. Кеч-могай полышым наркологий диспансерыште налаш лиеш, лӱмым каласыдеат толын кертыда.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: