"Рубрик деч посна", 2016 ий, Сорла тылзын 19-ше кечыже

Илыш йыжыҥан, тӱжем кылдышан

Статьян авторжо Светлана Кушакова

Лаштыкыште ятыр жап аракам йӱшӧ, наркотик дене аяргыше, но шке жапыштыже поргем мучаште шогымыштым умылышо да шке илышым йӧршын вашталташ але вес могырыш савыралаш шонен, чер ваштареш кучедалаш вийым мушо да республикысе наркологий диспансерыш эмлалташ толшо-влак шке илыш корнышт нерген каласкалат, чоныштым почыт.

Пундашке камвозынам

Кандаш ий героин дене шкем аяртенам. А арака йӱмӧ тидын дене таҥастарымаште кугу нелылык огыл манын эре шоненам. Наркотик пыта, аракаш куснем. Окса лекмек, адак тудын нерген шарналтем. Ик черым весе дене тыге икмыняр ий алмаштенам.

Ятыр гана шкем шке пытараш тӧченам. Но пытартыш минутышто ала-можо тидым ышташ чарен. Тыге илаш умбакыже йӧсӧ лийын.

Кажне кече ик семынак эртен. Эрдене чытырен-чытырен кынелат, пӧрт мучко организмын йодмо аярым кычалат. Укем умылымек, кушто да кузе тудым муаш шонкалаш тӱҥалат. Пӧртыштӧ нимат кодын огыл, манаш лиеш, ломбардыш наҥгаяш йӧршӧ чыла арверым оксалан кӧра ужаленам. Южгунам пелашланат логалын. Оксам пуаш порын, сӧрвален йодмым шуктен огыл гын, кид денат шуынам. Шолышташат пернен. Тидлан лӱмын кевытыш пуренам, иктат огеш уж манын, арака кленча-влакым луктеденам. Тиде веле огыл, южо осал пашажым шарналтымат огеш шу.

Икмыняр жап гыч тыгайышкат илен шуынам. Еҥ-влакын мый дечем лӱдмыштым ужынам. Тӱжвал тӱс, чием дене бомжым ушештаренам. Кид вӱргорным шӱткален пытарыме, кучедалашат пернен. Гепатит дене черланымем шижын омыл.

Илышлан куанаш нимолан. Мо лийын гын, чыла йомдаренам. Бизнесым почынам ыле. Тудо начар огыл парышым конден. Кок машинам, чыла электроникым, техникым аярлан кӧра ужаленам. Йолташ-влак икте почеш весе мый дечем кораҥыныт. Кредитым ятыр погенам, кызыт кузе тӱлен пытараш — ом пале.

Кугу пиаллан шотлем: ватем йоча-влак дене пырля мый дечем каен огытыл. Ала вашталтам манын ӱшанат? Тидлан мый кугу таум каласынем. Йочам-влак да пелашем тиде шучко илыш йогын почеш каяш пуэн огытыл. Мыйым кузе кертыныт, туге кученыт.

Кузе мый тыгай илышыш толын шуынам ятыр шонакленам. Илышем угыч шергал лектынам, черланыме амалым кычалынам. Иктешлен, кок тетрадьыш тидым возенам.

Пиалешем, икана наркологий диспансерыш логалынам. “12 ошкыл” программе почеш реабилитацийым эртенам. Кок тылзе программе дене палыме лийынам, психолог, консультант-влак дене мутланенам. Эше кум тылзе эмлалтме деч варасе программым эртенам. Тидын годымак анонимный наркоман-влакын группышкышт коштынам. Тушто ончычсо наркоман, алкоголик-влак дене палыме лийынам. Нунын опытыштлан эҥертен, айык илыш-йӱлам кучаш тунемынам.

Кызыт угыч тыглай илышыш пӧртылынам. Ны паша, ны йолташ, ны окса уке гынат, ончыкылыкем волгыдо да пиалан лиеш манын ӱшанем. Шукерте огыл, паша верым кычалын, ик организацийыш мийышым. Ончычсо бизнесъеҥ гыч тыглай пашазе лияш нелырак гынат, тиде огеш лӱдыктӧ. Тӱҥжӧ – шкем кидыште кучаш да еш, йоча-влак верч илаш. Тылеч посна мыйын гаяк черле-влак дене занятийлам эртарем, вашла шке тургыжанымашнам, нелылыкнам каласкалена, мутланена.

Андрей С.

Огым манын товатленам.

Тиде шучко корныш шогалме историем мыят каласкалынем ыле. Мыланем кызыт 31 ий. 16 ияш улмем годым икымше гана мо тугай арака, пален налынам, 19 ияшлан кече коден йӱаш тӱналынам. 22 ияш лиймеке, кажне кечын йӱмӧ нормыш савырнен.

Южгунам окса укелык гына йӱмаш гыч лекташ полшен. Мый такшым шкемым кевыт воктене аракам кычалын перныл коштшылан да тыгаяк йӱшӧ-влак дене йӱын шинчышылан ом шотло. Пашам шуко ыштем. Тушто аракам йӱшӧ улам манын огытат шоно.

Пелашем дене 10 ий наре пырля илена, изи ӱдырна кушкеш. Кок ий пырля илымекат, тудо мыйын алкоголик улмемлан ӱшанен огыл. Арака йӱмым тыгай кугу проблемылан шотлен огыл. Тиде чер ваштареш кучедалаш кӱлмым вара веле ватем умылен. Шкемын тудын ваштареш кучедалаш вием кодын огыл, омат умыло, кузе туддеч утлаш лиеш.

Кок гана кодироватлалтынам, но полшен огыл. Икымше кодировко деч вара шым тылзе йӱын омыл. Тиде жапым эре порын шарналтем. Тунам куштылго да ласка лийын, чоным нимо тургыжландарен огыл. Кокымшо кодировко деч вара тылзе гыч адак йӱаш тӱҥальым. Пашамат эше ыштен шуктем, сай должностьышто улам, пашадаремат ситыше. Эрдене, кечывалым пашаште улам гын, кастене мӧҥгыштӧ эреак подылаш организм йодеш. Шкетын мӧҥгыштӧ чӱчкыдын йӱам.

Арака тазалыкемым лунчыртымым шижам. Ик ий ончыч вергем коршташ тӱҥалын. Тидлан кӧра шканем арака йӱмым кудалташ, эмлалташ каяш мутым пуэнам. Пытартыш жапыште шуко да чӱчкыдын ошымат, йошкаргымат, сырамат, южгунам чыла тидым иканаште варенат йӱам. Эрдене кумыл волышо кынелам гынат, тудым кузе нӧлталаш вигак палем.

Пелашем пеш тургыжлана, тидлан кӧра чӱчкыдын вурседылына. Тӱжем гана тудлан кудалташ сӧренам. Но тидыже мутышто веле кодын.

Мый такшым ушан, серьезный, ответственный улам, но арака кӧргыштӧ шинчыше кишке гай, чыла илыш вием налеш, пӱтынек сеҥа, шонет. Кызыт шылаш тӧчышӧ мераҥ гай ласкалыкым кычалам, чер деч утлынем. Тӱжем гана шканем “Огым! Эрла гыч у илышым тӱҥалам” манын товатленам. Куржталашат икана тӱҥалынам ыле, но 4-5 кече гына шкем кидыште кучен кертынам. Ятыр гана тыге ышташ тӱҥалынам. Кызыт ноенам.

Специалист-влак гына мыланем полшен сеҥат, шонем. Садлан тышке толынам.

Виталий К.

Наркотикым сеҥаш лиеш!

Каҥга, изирак капан, коло шым ияш рвезе дене наркологий диспансерыште вашлийынна. Тудо тыште нылымше тылзе эмлалтеш. Мутланыме годым шижалтеш, мыйын кажне йодышем шӱмышкыжӧ логалеш, ончычсо илышым угыч шарныкта.

“Ачам-авам творческий айдеме улыт. Коктынат тӱвыра аланыште пашам ыштат. “Кузе вара сай ешыште кушшо йоча тыгай корныш шогалын?” манын йодын кертыт. Тыште ача-авамым ом титакле. Нуно мыйым ушан-шотаным ончен куштынешт ыле, тӱрлӧ кружокыш, секцийыш коштыктеныт. Ятыр жап баскетбол дене модынам. Вара, 15 ий теммеке, чылажымат кудалтышым. Тунамак наркотик дене аяргаш тӱҥальым. Мо тиде тыгай — пален налаш оҥай лийын.

Мемнан компанийыште “планым” шупшыныт. Туддеч весела кумыл лектын, эре воштылмо шуын. Муаш неле лийын огыл, вара йолташем-влак дене мак гыч ыштыме вартыш дене аяргаш тӱҥалынна.

Наркотикан состоянийыш эре пӧртылмӧ шуын. Тыге дозо утларак да утларак кӱлын. Школым кузе кертым, туге тунем пытарышым да профучилищыш тунемаш пурышым. А тушто мыйын гаяк йолташ-влак ятыр лийыныт. Конешне, наркотикым налаш окса шуко кӱлеш. Моло студент-влакын стипендийыштым поген налынам, мӧҥгӧ гыч шергакан шӧртньӧ арверым, кочамын орденже-влакым ужалкаленам. Ятыр жап ача-авамын эргышт наркоман манын ӱшанымышт шуын огыл.

Но икана тидлан кӧра чотак вурседылна. Тунам шучко шонымаш ушышкем толын. Пӧрт гыч кодшо шергакан арвер-влакым шолышташ шонен пыштенам. Наркотиклан кӧра иктаж-кӧм ужален, ондален, шолыштын, пуштынат кертам улмаш. Тыгодым титакан улмем йӧршын шижын омыл. Тунам тюрьма деч утлен кертым. Но икмыняр жап гыч садикте логальым. Мемнам ик машина гыч магнитолым шолыштмо годым кученыт. Тунам условный срокым пуышт. Но окса укелык вес тыгаяк пашам ышташ таратен. Тыге ныл ийлан эрык деч посна кодышт.

Тюрьмаште ныл ий наркотик деч посна илышым. “Ломко” дене чот орланенам. Тудын палыже гриппын гаяк, но вич пачаш талырак.

Эрыкыш лекмек, икымше кечынак наркотик деке пӧртыльым. Тудын деч ынде тыгай кугу куаным налын омыл, но аяр деч поснат илаш неле лийын. Мӧҥгыштат мый дечем лӱдыныт, кораҥыныт. Паша, окса уке, мыйым умылышо лишыл еҥат лийын огыл. Ончыкыжым мо вуча — от пале. Икана чотак аярген, диспансерыш логальым. Кызыт эмлалтам, шке гаем “черле-влак” дене палыме лийынам. Каласкалымышт почеш, палем: наркотикым сеҥаш лиеш.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: