""Кугарня" газетлан - 25 ий" рубрик, 2016 ий, Сорла тылзын 12-шо кечыже

«Кугарня» дене пырля ме педальым пӱтырена

Статьян авторжо Денис Очиев

Вело4

Игече моткочак шокшо. Кече чарныде ырыкта. Трассыште велосипед дене 12 еҥ кудалеш. Кужу корным эртеныт гынат, нойышо гай йӧршын огыт кой. Ончылно кудалше еҥын велосипедыштыже йошкар флаг – правил почеш тыге лийшаш. Шеҥгелне кудалшын тыгак.

“Чумбылат” велоклуб адакат корныш лектын. Ты клуб – мемнан газетнан поро йолташыже. 2011 ийыште “Кугарнян” 20 ияш лӱмгечыжым пайремлыме годым велосипедист-влак мемнан дене пырля велопробегыш миеныт. Тений газетлан 25 ий темын. Ты пайремымат пырля эртаренна – 5 августышто “Чумбылат” клуб “Кугарнялан” пӧлеклалтше велопробегыш лектын. Арам огыл лач ты кечын стартым пуымо. 5 августышто мемнан газетнан шочмо кечыж деч вара лач ик тылзе эртен да эше кугарня лийын.

Вело03

Ты кечын Кужэҥер районысо Ӱштымбал ялысе школ воктене ятыр еҥ погынен. Нунын кокла гыч икмынярынже велосипед дене лийыныт. Мӱндыр корныш лекташ шонышо-влакым ужаташ район администраций да ял поселений вуйлатыше-влак лектыныт.

- “Кугарня” газет шке лӱмгечыжым калык дене пырля пайремла. Ме самырык-влаклан пӧлеклалтше газетым луктына. Садлан самырык-влак дене пырля, самырык шӱлыш дене спорт верч улына. Тидым шотыш налын, ме велопробегым тӱҥалына, — тыге стартым пуэн мемнан тӱҥ редакторна Э.Иманаев.

Ӱштымбал школ гыч ӱдыр-рвезе-влак мӱндыр корныш каяш ямде лийыныт. Нуным ончыко Николай Александрович Золотарёв наҥгаен. Тудо ты велоклубым шкеак поген. Йоча-влакын таза да спорт шӱлышан лиймышт верч тырша. Николай Александрович Ӱштымбал тӱҥ школышто марий йылмым да литературым 42 ий туныкта.

Старт1

- Мый физрук омыл. Но йоча-влакын тазалыкышт нерген шонем. Иктаж школын физрукшо ты жапыште отпускышто кана гын, мый йоча-влак дене кужу корныш лектам. Пытартыш гана велопробегыш “Кугарнян” полшымыж дене лектынна ыле. Вич ий эртен. Тидым адакат ыштыме шуын, но мыйын кызыт полышкалышем лийын огыл. Садлан адакат газетым саламлаш да тудын полшымыж дене пырля ончыко кудалаш келшенам, — ойла Николай Александрович.

10 шагатлан Ӱштымбал школ деч 12 еҥан колонно ончыко тарванен. Вич кече жапыште южгунам редакций пашаеҥ-влакат, велосипедыш шинчын, нунын дене пырля кудалыныт. Игече икымше кече гычак ласкан кудалаш йӧным ыштен. Пасушто кайыме годым, кече ончен гынат, юалгырак мардеж пуэн. Нигӧат чот ончыко каяш тыршен огыл, ӱдыр-рвезе-влак канен кудалыныт. Курыкан верлаште гына нелылык шижалтын.

Чодыраял муро дене вашлийын

Кужэҥер районысо Чодыраялыште икымше кугу вашлиймаш велопробег участник-влакым вучен. Тусо активист да газетнан поро йолташыже Юрий Ямбатров ял калык дене пырля марий вургем да муро дене мемнам вашлийыныт. Концерт программым ямдыленыт. Шуко поро мутым каласымеке, участник-влаклан кол шӱрым пукшеныт. Чодыраялыште спортым йӧратат, садлан вес гана ты мероприятийыш ушнаш мутым пуэныт. Ӱшанен кодына.

DSCN5726

Трассыште кудалме годым эреак ГИБДД-н автомашинаже ончылно каен.

Морко мланде вашлийын

Кечывал кочкыш деч вара, таумутым ойлымеке, корно умбакыже шуйналтын. Чодыра гоч эртен, кас деч ончыч Моркышто лийме. Тушто мемнам “Морко мланде” газетын тӱҥ редакторжо Анатолий Титов вашлийын. “Морко мланде” газет редакцийын коллективше, велопробегын участникше да газетнан журналистше-влак верысе книгагудо-влакын пашаеҥышт дене вашлийыныт. Нуно “Кугарням” эреак йӧратен лудыт.

Тылеч вара мемнам Моркысо Богоявлений черкыште вученыт. Тыште Рушарня школ пашам ышта. Йоча-влакын кузе тунеммышт нерген да черке историй нерген черкын настоятельже протоиерей Леонтий Очетов экскурсийым эртарыме годым каласкален. Акрет годымак чоҥалтше черкым совет жапыште петыреныт улмаш, а кодшо курым мучаште тудым уэмденыт да уэш почыныт, кӱкшӧ колокольньым чоҥеныт.

DSCN5728

Кызыт ты черкыш кумалаш тора кундем гыч толшо-влак эреак улыт, пукшен-йӱктыде огыт колто. Сандене велопробегыш лекше йоча-влаклан кас кочкышым ышташ йодмеке, Леонтий ача нимыняр тореш ыш лий, эсогыл эрденат тыштак тамлын пукшен колтышт. Моркысо 6-шо №-ан школышто участник-влак йӱдлан кодыныт.

Икымше кече оҥайын эртен. 75 меҥгым кудалме.

«Китай» орава шӱтлен

Эрдене умбакыже Морко памашыште шӱргым шӱалтен, тамле йӱштӧ вӱдым подылмеке, корным шуенна. А.Титов Морко районышто кудалме маршрутна почеш экскурсийым эртарен. Корнына Олыкъялыш шуктен. Тушто писатель Николай Мухин шочын-кушкын. А.Титов моткоч шуко оҥай историйым Карман курыкышто каласкален. Тушко кӱзымеке, курык воктен улшо ял-влакым ужаш лиеш. Кажне ял талантан еҥлан поян. Тидын нерген Анатолий Анатольевичын каласкалымыже моткоч оҥай ыле. Участник-влак шуко уым пален налыныт.

DSCN5811

Кече чотак пелтен, но шуко жап тыште лийын огынал. Мӱндыр корно эреак вучен. Илян кече арня ончычак эртен гынат, корнышто вашлиялтше памаш да ерлашке йӱштылаш шогалынна.

Корнышто чыла лийын кертеш. Чавайнур ялым эртымеке, нелылык лекте – ик велосипедын ораваже шӱтлен. Велосипед камер йымач шуралалтын огыл, а кӱшычла, спице могырым. «Кузе тыге?» — ӧрын йодо икмыняр йоча. «Китайский да, сандене!» — ала-кӧ туштак вашмутым муо. Оравам ачалымеке, иктаж пел шагат гыч адакат корно дене кудалыныт.

Вело Чодраял

Чоткар патыр деч вийым йодыныт

Корнышто кум гана Элнет эҥер гоч эрташ логалын, но юзо виян вӱдышкӧ кумшо кечын гына йӱштылаш пуренна. А кокымшо кечын кечывалым мемнам Волжский район Корамас кундемыште “Москва” ялозанлыкым вуйлатыше да Марий Эл Республикысе Кугыжаныш Погынын депутатше Рудольф Григорьев вашлийын, озанлыкысе кочмыверыште тамлын пукшеныт.

Туштак, Нурмучаш ял воктене, Чоткар патырым шарныме вер уло. Велосипедист-влак калыкнан геройжо деч умбакыжат тыгак кудалаш вийым йодыныт. Туштак изиш каналтеныт.

Корамас кундемыште Йылык ер уло. Туштат йӱштылмӧ шуын, но миен ышна лек. Пасу гоч кудалме годым икшыве-влакым пӧрдшӧ мардеж изиш лӱдыктыш, эсогыл кок ӱдыр кокла гыч иктыже, Елена Рябинина, йыр пӧрдын нале. «Ужыда, Лена суксо гаяк, чыла лӱдыкшым шке ӱмбакыже налын, тендам аралыше гай шоген», — мыскара шот дене каласыш тӱҥ редакторна. Тудо кок кечынжат, а фотографна Иван Речкин икымше кечын йоча-влак почеш машина дене кудалыныт, вургем да кочкыш котомкаштым коштыктеныт.

DSCN5866

Сотнур кундемыш шумеке, Мӱшыл ерым ончалде кайыме шуын огыл. Велопробегын икмыняр участникше йӱштыл лектын. Кужу корно деч вара ты ерыште йӱштылмӧ могырлан ласкалыкым пуэн.

Сотнур гыч пасу корно дене вигак Кӱшыл Азъялыш лекме. Тысе калык “Кугарня” газетын велопробегшым поснак куанен вучен. Вет Кӱшыл Азъял – тӱҥ редакторнан шочмо ялже. Миен пурышо-влакым кинде-шинчал дене вашлийыныт. Пӧтъял ял шотан илем администрацийым вуйлатыше Г.А.Романов саламлен, а вара тудынак баяным шокталтымыж почеш Пӧтъял тӱвыра да каныме рӱдерын пашаеҥже-влак изирак концертым ончыктеныт. Вашлиймаште лийше-влак «Кугарня» газетым поснак йӧратен лудмышт нерген ойленыт. Тидыже куандара. Ты кечылан маршрутна тыштак мучашлалтын.

фото 148

Кӱшыл Азъялыште тӱҥалтыш школ пашам ыштен, но, чаманаш кодеш, тудо тений петыралтын. А кугу айдемыш лекше мыняр еҥ ты тунемме верыште икымше шинчымашым налын! Лӱмлӧ журналист да сылнымут пашаеҥ-влак Петр Корнилов, Зиновий Краснов, Петр Краснов (нунын лӱмеш школ пырдыжыште мемориал оҥа кеча) да шукын молат. Школын ончычсо туныктышыжо, краевед В.И.Денисов тысе лӱмлӧ еҥ-влак дене палдарыше альбомым ямдылен. Кас рӱмбалгеш кодмо ыле гынат, краеведын пашаж дене палыме лийме, велопробегын участникше-влак альбомым лаштыкленыт.

Ты ялыште велосипедист-шамыч палаткыште маленыт. А Н.Золотарёв да ӱдыр-влак йӱдым Эдуард Аркадьевичын шочмо суртыштыжо эртареныт.

Ты кечын 80 наре меҥгым кудалме.

Ошма корно “куандарен”

фото 053

Эрлашыжым эрдене корныш лекме деч ончыч кужу жаплан кӧгӧн дене тӱкылымылан кӧра шӱлыкым налше школым ончал савырненыт. Э.Иманаев велосипед дене мийыше мӱндыр уна-влаклан изирак экскурсийым эртарен. Тыштак оҥайжат шарналтын – Эдуард Аркадьевич лач тиде школ кудывечыште велосипед дене кудалышташ тунемын улмаш. Велопробегын кумшо кечынже, рушарнян, тудо машина дене огыл, а йолорвашке шинчын, походыш ушнен.

Азъял, Пӧтъял кундемыште Святой Гурий лӱмеш черке исторический памятниклан шотлалтеш. Сандене тудымат ончал савырныме. Воктенак кок памаш йоген лектеш. Йӱлаш пурышо пашанам ты ганат ыштыме – Серафим Саровский лӱмеш памаш вӱдыштӧ чывылалт лекме.

Ынде Кожласола могырыш кудалына. Тышеч ожнысо Озаҥ тракт шуйналтын улмаш. Кызыт Йошкар-Олашке тиде корно дене огыл, а Памар гоч кудалыштыт. Но Ваштар курык марте чодыра гоч ошман корно тачат уло. Велосипед дене кудалаш моткоч неле, шуко гана шӱкен гына каяш пернен. Но эртенна, вет верже — историйым шарныктыше, шергакан. Изишак кудалат, да велосипед шолшо ошмаште «чыгына». Чылан ноен пытеныт. Но Чоткар патыр деч йодмо вий тыште полшен докан.

DSCN6169

Неле корнышто шуко гана каналташ логалын. А чодыра покшелне верланыше Кужу ерыш шумеке, чыланат, эсогыл Николай Александрович Золотареват, йӱштылынна. Тидыже вийым пӧртылташ полшен.

Велосипедистна-влак Пугачёвын тумыж нерген паленыт, но ужын огытыл. Тиде исторический памятник деке ты кечынак миен шумо. А кечывал кочкыш кас велеш гына Зелёный Ключ памаш воктене лийын. Ты памаш вӱд Элнет эҥерыш йоген пура. Тудо мланде йымач пеш кумдан йоген лектеш. Романтике шӱлышым шке шолтымо кочкыш пуртен.

фото 084

Да, тиде кече чынжымак ойыртемалтшын эртен, имне дене кудалыштме ожнысо Озаҥ трактымат, Йошкар-Ола гыч Озаҥыш шуйналтше кӱртньыгорнымат эртыме. А Татарстаныш лукшо кызытсе асфальт корнышто мыняр шуко машина кудалыштмым «коваште денак шижме» манаш лиеш, ваштареш толшыжат, эртен кудалшыжат нимо уке гыч мардежым тарватат, кӱварыште кудалме годым пеҥгыде мландыште огыл, а кандыра ӱмбалне эртыме гай чучеш – «фурыжо» да мойн тунар лӱҥгыктат.

Каслан Звенигово районысо Кужмара селаште лийна. Верысе тӱвыра пӧртын вуйлатышыже В.Малышкина да художественный вуйлатыше Елена Юнусова вашлийыныт, кочкаш пукшеныт. Тӱвыра пӧртыштӧ малаш верым муыныт.

Кумшо кечын 67 меҥгым кудалме.

Вело Лена

Елена Рябинина:

- Кеҥеж каныш жапыште мӧҥгыштӧ арам кийыман огыл. Тыгай велопробегыш ушнаш моткоч сай. Мый 11-ше классыш вонченам. Йолташем ты велопоходыш кая манын каласен да мыламат темлен. Поход мучашлан ноялтын гынат, тиде лӱдыктен огыл. Вет тиде – уло илышемлан ушеш кодшо событий.

Э.Иманаев:

- Велосипед дене пел республикым эртымаш эреак ушыштем лиеш. Мый чодыра гоч шуйнышо тошто Озаҥ корно дене кеч йолын, кеч машина дене эрташ шукертак шоненам ыле. Эн келшышыже – велосипед дене. Тений лач тыгак лие. Ошма корно ӱдыр-рвезе-влакым изиш орландарыш, но эн чотшо нунылан маршрутын тиде кутышыжак келшен манын шонем. Ончыч шоссе веле огыл, йолгорнат лийын, тудын дене кудалаш куштылго лиеш шонышым. Но уке, орава йымалне шолшо ошмам шижаш логале. Чодыраште сӱрет вашталтын улмаш: еҥ-влак йолын огыт кошт, сандене йолгорнат уке. Ончыч емыжым, понгым погаш коштмо годым чодыра покшелне Лӱй вӱд эҥер гай кумдан йыргыкта ыле. Кызыт тудат памаш вӱд гай веле эркын йога… Тыге эртыме дене ӱдыр-рвезе-влакын пӱртӱслан утларак шӱмаҥыт, тудым эреак йӧраташ да аралаш тӱҥалыт манын, ӱшаныме шуэш.

ВелоГерасимов

Евгений Герасимов:

- 27 ияш улам. Ӱштымбалыште илем. Шыжым да шошым пашаш коштам, а кеҥежым канем. Велопробегым лач ик тыгай каныш манаш лиеш. Июльыште ялыште пошкудо-влак деч велопоход лийшаш нерген пален нальым. Николай Александрович деч командыш налаш йодым. Тудын да “Кугарня” газетын полшымышт дене республикынам кумданрак пален налаш йӧн лийын. Шуко оҥай верым ужынам. Но ошман корным нигунамат ом мондо.

И.Речкинын, А.Титовын, Е.Рябининан

фотошт.

(Умбакыже — вес номерыште).

Вело Чодраял1 Вело Чодраял2

Вело Чодраял3 Вело Чодраял6

Вело Чодраял5

DSCN6163 вело9

DSCN6174 DSCN6192

вело7 фото 057

фото 066 фото 074

фото 099 фото 153

Вело дети 1 вело1

вело8

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: