"Айдеме да пӱрымаш" рубрик, 2016 ий, Сорла тылзын 19-ше кечыже

Нелылыкым сеҥаш музык полшен

Статьян авторжо Анастасия Эманова

 

М.Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрыште ончыкталтше “Морко сем” спектакль кажне еҥын чонжым тарватен. Тиде постановко Кугу Отечественный сар деч ончычсо да варасе, сар пагытысе событий-влак, тӱҥ геройын, ончыкылык уста композиторын Стапан Микалын (Михаил Степанов) илыш корныж дене палдара.

Самодеятельный композитор Михаил Степанович СтепановМорко районын чолга эргыже нерген самырык тукым шагал пала. Михаил Степанович марий музыкым пойдарымашке изи огыл надырым пыштен. 27 августышто самодеятельный композитор, Марий АССР культурын заслуженный пашаеҥже, фронтовик М.Степановын (1923-1996) шочмыжлан 93 ий темеш.

Михаил Степанович Морко районысо Марий Кужер ялеш шочын. Ировка эҥерын яндар вӱдыштыжӧ йӱштылын, ял воктенысе кугу чодыраште коштын, кӧргӧ виян, таза капкылан кушкын. 18 ияш улмыж годым, 1942 ий майыште, Йошкар армий радамыш каяш повестке толын. Тунам Михаил Степанов Ировка эҥер дене пырням волтымаште пашам ыштен. Драматург Арсий Волков дене пырля Арзамас оласе минометно-пулеметный училищыш логалын.

М. Степанов Волховский фронтышто кредалын. Композиторын сар нерген шарнымашыжым 1995 ий 5 майыште “Кугарня” газетыште лекше “Кушто баян — тушто сем” статьяште возымо: “Ленинград областьысе кандашымше ГРЭС деке шуын огынал, тудо кундемыште Ленинградский да мемнан Волховский фронт-влак ушнышаш ыльыч. Неле бой тарваныш. Пурла могыр гыч ГРЭС кӱкшакашке савырнен лекна да тудым сеҥен нална. Вара Первый поселко деч шола велыштырак Ленинградысе боец-влак дене ушнышна”.

Рядовой Степанов 1943 ий 18 январьыште Ленинград блокадым кӱрлмаште кредалын. А 12 июльышто икмыняр салтак дене пырля тудым разведкыш колтеныт. Ончыланже гранат пудештын. Нелын сусыргышо салтакым тӱрлӧ оласе госпитальлаште эмленыт, но Степанов ужмым чарнен, шинчаже эмганен. Илышын чыла чеверже, моторлыкшо йомын.

Но пӧръеҥ нелым сеҥаш вийым муын, баян дене шокташ тӱҥалын, да сем тудым эмлен, манаш лиеш. Вара Михаил Степанович Брайль шрифт почеш парня дене шижын лудаш тунемын. А 1945 ийыште сарыште сокыр лийше-влаклан почмо Курский музыкальный школыш тунемаш пурен. Баян классыш ныл ий коштын. 1949 ийыште Морко колхоз театрыш концертмейстерлан пашаш налыныт. Лач тунам композитор пашаже тӱҥалын. Но тушто шуко ыштен огыл — Арын селасе йочапӧртыш музыкальный вуйлатышылан пашаш пурен. Тушто хорым, куштышо да мурышо ансамбльым чумырен. Тунемшыже-влак Иван Молотовым, Дена Карамовам, Наталья Кузьминам шкеак Йошкар-Оласе культпросветучилищыш (кызыт Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледж) тунемаш конден.

1957 ийыште Курск олаштак музыкальный училищыште баян классым тунем лектын да 1958 ийыште, Морко селаште йоча-влаклан музыкальный школ почылтмеке, тушто туныкташ тӱҥалын, варажым Морко тӱвыра пӧртыштӧ пашам ыштен.

Фронтовикын творческий интеллигенций коклаште ятыр йолташыже лийын. Нунын дене вашлийме годым тудо кажне гана, манаш лиеш, у произведенийым шочыктен. Семен Николаев Михаил Степанов нерген шонымашыж дене “Марий Эл” газетыште 1994 ий 10 сентябрьыште савыкталтше статьяштыже палдарен. Теве тудо мом возен: : “1964 ий шыжым ме кумытын (вара ик-кок кечылан эше композитор Евгений Волков ушныш) – Юрий Чавайн, Валентин Колумб да мый — Морко мучко кужу творческий командировкышто лийна. Морко йырысе колхозлашке калык дене вашлияш пеленна Михаил Степановичат Анюк пелашыж дене кошто. А малаш эре Моркышкак Степановмыт деке пӧртылына ыле”.

Михаил Степанов – ятыр мурын, вальсын, маршын авторжо. Кажне пашаже чонлан лишыл, йӧратыме. Сокыр композитор ӱмыржӧ мучко калык верч тыршен, шуко йочам искусствылан кумылаҥден. Ужын огыл гынат, тӱня моторлыкым шижын моштен. Илышыже неле лийын, но пӱрымашлан ик ганат ӧпкелен огыл. Пашаж дене пайдам кондаш, ешыште сай пелаш да ача лияш тыршен.

Композитор 73 ияш колен. Шочмо кундемыштыже тудын дене кугешнат. Марий Кужерыште илыме пӧртшӧ уло, ялын ик уремже Степановын лӱмым нумалеш. Тыште тудын кугурак эргыже, Геннадийым, эреак вучат, сай унам ыштат.

Геннадий Михайлович изинек ачажым вӱден коштын, тудын “шинчаже” лийын. Лачак тудо ужын да пален, кузе Михаил Степановичлан неле лийын, кузе тудо пашаштыже вийжым чаманен огыл. Геннадий Михайловичын мутшо почеш, ачажын илышыже – кече еда ыштыме подвиг.

Ачам 1945-1949 ийлаште Курский музыкальный школышто тунемын. Тунам мый пеш изи лийынам. Шочмо кундемыш пӧртылмекше, пашам иканаште муын кертын огыл. Морко колхоз театрыште тунам баянист вакансий лийын гынат, ачамым ала-молан ӱжын огытыл. Икана театр ончылно самырык артист-влак марий мурым муралтышт да ачам (пиалешыже пеленже семӱзгар лийын) баяным шокталтыш. Мурызо-влаклан шоктымыжо пеш келшен да тудым пашаш налаш директор деч йодыныт. Театрыште концертмейстер лийын, тыгодым шкежат семым возаш пижын. Икымше пашаже-влак — Марий Кужер куштымо сем ден “Колхозный” вальс. Кок сочиненийжат республикыштына 50-ше ийла кыдалне палыме да йӧратыме лийын.

Театр петырналтмеке, ачам Арын йоча пӧртыш музыкальный вуйлатышылан пашаш пурен, тушто 1954 ий марте тыршен. Тунам мый школыш эше коштын омыл, но ачамым пашашкыже вӱден кошташ тӱҥалынам. Тудо ужын огыл гынат, пылышыже пӱсӧ лийын, йӱк гоч эсогыл айдемын койыш-шоктышыжым пален.

Ачамым йоча-влак моткоч йӧратеныт. Тудын деч сар нерген каласкалаш йодыныт гын, ача вуйым шупшын огыл, фронтовой йолташыже-влак нерген поснак чот шуко ойлен, но эн чот марий йомакым ден легендым каласкалаш йӧратен. Тидын дене йоча-влакын патриотизм шӱлышыштым почын моштен.

Йочапӧртыштӧ пашам ышташ тӱҥалме годым мый кум ияш веле лийынам, садлан чылажым сайын ом шарне. Тудын тунемшыже-влак Иван Молотов да Дена Карамова (ӱдыр фамилийже Андреева) дене мый вара вашлийынам. Нуно Михаил Степанович нерген эре поро шомакым веле ойленыт. Дена Карамован “Музыка — моя жизнь” книгаштыже ачам нерген тыге возымо: “Однажды он позвал меня и попросил:

- Ну-ка, повтори за мной то, что я наиграю…

После того, как я несколько раз пропела за его баяном мелодию, он дал мне лист бумаги и сказал:

- выучи слова. Будешь петь.

Оказалось, что эту мелодию сочинил он сам. Так я узнала, что песни создаются не где-то далеко и высоко, а рядом.

Роль Михаила Степановича Степанова в приобщении наших ребят к музыке неоценима. Достаточно вспомнить, что из стен нашего детского дома вышел автор второй марийской аперы “Элнет” композитор Иван Молотов”.

Варажым ачам Морко тӱвыра пӧртышкӧ пашам ышташ пурен. Тушто кажне кечын пычкемышалтмеш шоген. Шуматкечын да рушарнян баян сем почеш кушташ тунемыныт. Куд шагат кастене репетиций тӱҥалеш да ик шагат йӱд марте шуйна ыле. Мый, изи йоча, вашке ноем да пӱкеныште шинчышылак мален колтем ыле. А вара помыжалтмеке, ачам ден коктын мӧҥгӧ ошкылына ыле. Ачамым тылеч посна сӱаныште, тӱрлӧ пайремыште шокташ ӱжыныт. Тушкат мый коштынам. Авам кертын огыл, вет мӧҥгыштӧ изи шольо ден шӱжар-влакым ончаш кӱлын.

Музык паша деч посна ача Россий сокыр-влак обществын Морко организацийын бюро председательжылан ик гана веле огыл сайлалтын.

Ача музыкым йӱдым возен, но Брайль доскам кучылташ тидын шотышто нелырак лийын. Садлан мыйым помыжалтара да карандаш дене ното станыш нотым возаш кӱшта ыле. Тыге ното грамотылан школыш коштмо деч ончычак тунем шуынам.

Ямде пашам ача дене коктын Йошкар-Оласе СССР композитор-влак ушемын марий пӧлкашкыже намиена ыле. Тунам ушемын председательже Лев Николаевич Сахаров лийын. Ачамым эре поро кумыл дене вашлийын.

Йошкар-Олаште ача композитор-влак Иван Молотов, Виктор Данилов, Эрик Сапаев, поэт Семен Николаев дене пырля вашлийыныт. Южгунам Семен Николаевын пачерыштыже погыненыт. Нунын ӱчашымашыштым, творческий план нерген ойлымыштым колышташ йӧратенам.

1958 ийыште ачамын тыршымыжлан, вийым пыштымыжлан кӧра Моркышто йоча музыкальный школ почылтын. Эн ончыч баян класс веле лийын, садлан ачам ты школышто ик эн первый туныктышылан шотлалтеш.

50-60-шо ийлаште Моркыш Маргостеатрын артистше-влак тӱрлӧ спектакль дене чӱчкыдын коштыныт. Толмо кечышт калыклан пайрем лийын. Спектакль деч вара артист-влак мемнан деке (тунам ме Моркышто иленна) унала эре пурат ыле.

Ачам пеш чолга ыле. Йочасадлаште музыкальный воспитатель лийын, Механизаций училищыште хорым вуйлатен, школлаште мураш туныктен, тыгодым музыкальный сочинений-влакым возен. Тудын илышыже марий культурын историйже дене кылдалтын, ӱмыржӧ мучко музыклан служитлен”, — ойла Геннадий Михайлович.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: