"Айдеме да пӱрымаш" рубрик, 2016 ий, Сорла тылзын 12-шо кечыже

Патырлыклан моктеммур

Статьян авторжо Ирина Ямбаршева

Литвин1940 ий шошым «Рвезе коммунист» газетын лаштыклаштыже «Ив.Литвин», «Литвин Ивук», «И.П.» подписьла дене палемдыме увер-влак коедаш тӱҥалыныт. Варажым тиде автор кугурак жанрыш куснен: ончыч икмыняр очеркше, а август мучаште «Гаврил Федотов» ойлымашыже савыкталтыныт. Раш лийын: Йошкар-Оласе педучилищыште тунемше тиде рвезым штатыш налме дене редактор йоҥылыш лийын огыл.
Но… ӱшаным пуышо у пашаеҥ дене вашке чеверласаш логалын – тудым пел ий гычак армийыш налыныт. Да налыныт улмаш ик-кок ийлан огыл, а… ӱмыр мучкылан. Такше ӱмыр мучкыланак огыл. 36 ийлан. Тынар жап служитлен Совет Армий радамыште Звенигово районысо Ташнур (Тошнур) ялын эргыже Иван Павлович Литвин (снимкыште).
Тудо 95 ий ожно, 1921 ий 11 августышто, шочын. Лу ияшак ача деч посна кодын. Ончыч шочмо ялысе тӱҥалтыш школышто тунемын, вара Кугу Шигак ялысе ШКМ-ш куснен. А тушто тунам тӱҥалше писатель Мичурин-Азмекей туныктен. Школышто тудым Александр Степанович Ятманов маныныт.
Иван Литвин действительный службын пел жапшымат эртен ок шукто – сар тӱҥалеш. Тудын фронтовой корныжо Моско кундем деч Эрвел Пруссий марте шуйналтын. Шуаралтме школын «тӱҥалтыш курсшым» рӱдолам аралышаш верч кредалме годым эртен. Тушман дене вашпижмаште шонен моштышо, лӱддымӧ да пеҥгыде улмыжым ончыктен. Санденак марий рвезым взвод командирлан шогалтеныт. Варарак тудо партийыш пурен. Кызыт коммунист-влак нерген кеч-мом ойлыштышт, но сар ийлаште нуно кредалше армийын рӱдыжӧ, тӱҥ вийже лийыныт. Литвинат боевой стройышто ӱшанлын ошкылын.
Сарыште коштшыжла, журналист пашамат монден огыл – фронтысо йолташыже-влак нерген газетлашке серкален. 1942 ий 30 майыште «Марийская правда» газет младший политрук И.Литвинын тыгай письмажым савыктен:
«На нашем участке фронта идут ожесточенные бои с немецко-фашистскими оккупантами. Бои не прекращаются ни днем, ни ночью… Ежедневно увеличивается счет уничтоженных фашистов и их орудий батареей командира тов. Машкова. Недавно разведчики обнаружили вражескую батарею. Об этом было тотчас же доложено командиру… Снаряды точно накрыли цель. После нескольких залпов батарея противника замолкла навсегда. Командование дивизиона объявило благодарность батарее Машкова. Снайперской стрельбой здесь особенно отличается орудие младшего сержанта Филина. Артиллеристы не знают промаха. По праву гордится своим взводом младший лейтенант Семен Яковлевич Никифоров, бывший сотрудник управления милиции Марийской АССР…»
Шке землякше Семен Никифоров нерген Иван Литвин варажат возен. Кок идалык гыч, 1944 ий 4 июньышто, «Марийская правда» газетешак тудын «Кровь за кровь» зарисовкыжо лектын. Йошкар-Оласе милиций управленийын ончычсо бухгалтерже Никифоров тиде жаплан 2-шо степенян Отечественный сар орден да «За отвагу» медаль дене наградитлалтын, тудым взвод командирлан шогалтеныт, ончыч младший лейтенант, вара лейтенант званийым пуэныт.
Иван Литвин тулан корно дене Волоколамск, Вязьма, Брянск, Минск, Каунас да моло олалам эртен, 1945 ий шошым Кенигсберг (кызыт – Калининград) марте миен шуын. Ончыч тудо артиллерист лийын, вара политический паша верч вуйын шоген. Вес семын каласаш гын, офицер Литвин личный составын патриот улмо кумылжым нӧлташ полшен, салтак-влакым виян да пеҥгыде лияш туныктен.
Иван Павловичын сар деч вара, 1945 ий шыжым, Йошкар-Олашке толмыж годым журналист коллегыже-влак тудын нерген фотоуверым «Марий коммуна» газетыш пуэныт. (Тиде снимкым тачысе номерыште ужыда). Фото пелен тыгай текст лийын: «Кок гана орденоносец капитан Иван Павлович Литвин йолташ. Тудо Йошкар Армий радамыш кайымешкыже журналист ыле. Отечественный войнаште Литвин йолташ боевой корным эртен: Москва воктеч тӱҥалын, Кенигсберг немецкий ола марте тудо сеҥен каен да ятыр кугу подвигым ыштен. Литвин йолташ шочынжо Звенигово районысо Ташнур ял гыч».
Тыште чылажымак каласыме огыл. Литвин кок гана сусырген. Орденже-влак тыгай лийыныт: Йошкар Шӱдыр да Отечественый сар (2-шо степень).
Сар пытыме годым капитан И.Литвин 24 ияш лийын. Тыгай самырык, но шуаралт шушо офицерым командованийын кид гыч мучыштарымыже шуын огыл. Сандене тудлан Ленинград оласе военно-политический академийын редакторский факультетышкыже тунемаш каяш темленыт. Литвин тидын дене уло кумылын кӧнен, академийым 1951 ийыште тунем пытарен. Тиде жап гыч тӱҥалын, шке профессийже дене тӱрлӧ военный газетлаште пашам ыштен.
1960-шо ийла кыдалне тудым Северо-Кавказский военный округын (штабше Ростов-на-Дону олаште лийын) «Красное знамя» газетышкыже редакторын алмаштышыжлан кусарат. Тиде пашаште землякнан профессонал усталыкше да айдеме кумылжо тичмашын почылтыт. Элнам аралыше-влак нерген чыла возымыжым иктыш чумыраш гын, патырлыклан шкешотан моктеммуро шочеш. Тале военный журналистлан 1969 ийыште «РСФСР культурын заслуженный пашаеҥже» лӱмым пуымо.
Тудак «Красное знамя» газетын пел курымаш корныж дене палдарыше «В боях рожденная» книгам (1969) чумырен. Тушко шкенжынат кок очеркше пурталтын. Жал, землякнан ӱмыржӧ кӱчыкрак лийын – 57 ийышкат шуде колен. Да лийын тиде туткар Сеҥымаш пайрем кечын, 1978 ийыште.
Г.ИНИН.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: