"Корнывожышто вашлиймаш" рубрик, 2016 ий, Идым тылзын 2-шо кечыже

Абхазийыште вуча марий ӱдырамаш

Статьян авторжо Татьяна Иванова

Кеҥеж тынар писын эртен кая манын, чылт шым шоно. Шокшо игече тений чоннам куандарен, йӱр шагал лийын гынат, пӱртӱс шке чевержым йомдарен огыл: пеледышат эн сылне, саскат эн тутло. Капкылнам шочмо кундемыштынак пеҥгыдемдаш кечыйолжат, эҥержат, ержат полшеныт. Но коклан тора мландым ончал толаш, тӱня умылымашым пойдараш, еҥ-влакын кузе илымыштым ужаш уто огыл, шонем. Мутлан, Шем теҥыз воктене чыла нелылыкым, черым, нерве пужлымым монден каналташ пеш сай улмаш!IMG_1498

Тений мый отпуск жапыште Абхазийыште лийым. Чылажат тыге тӱҥалын: редакцийышкына ик марий ӱдырамаш рекламым вераҥдаш толын. Шыргыжалын, тыматлын мутланымыже, тыгодымак чолгалыкше кумылемым савырале. Роза Павловна Соколова( Ягодарова), Шернур район Казанский селан шочшыжо, ынде визымше ий Абхазий Республикыште ила. Тушто ик пӧлеман, чыла шотыштат йӧнан пачерже улмо да тудым кеҥеж жаплан сдатлымыж нерген ойлыш, мыйымат Цитрусовый посёлкышко канаш мияш ӱжӧ.

Теве Шем теҥыз, ӱшанымемлат ок чуч. Тугай кумда, мучашдыме, толкынжо я лыжга, я торжа. А вӱдшӧ яндар-яндар, вӱд пундашыште эсогыл шаргӱ-влак койыт.

Роза Павловна деке утларакшым марий еҥ-влак каналташ мият. “Мыйын чонем тыге кӱшта: тек марий еҥ-влак каналтат, вашла палыме лийыт, тазалыкыштым пеҥгыдемдат. Поснак — ялыште илыше-влак, сурт сомылышт ятыр улмылан кӧра теҥыз воктеке шуэнрак коштыт. Тунар паша дене шкеныштым вӱдылыт, йӧршын вет пайдалын канен огыт мошто. Теҥыз воктеке каена да мом ыштена, вольыкна уке, пакчана уке, кузе кечыгут яра шинчен эртарена, ышталыт. Иктым каласем: ик гана теҥыз воктене лият гын, тушко вес гана каяш йӧным садак муат. Теҥыз моткоч кугу куатан, тудын вийже тазалыклан кугу пайдам пуа. А тыште йӱштылмӧ, кечыште кӱмӧ деч посна тӱрлӧ вере экскурсий дене кошташ лиеш”, — палдарыш Роза Соколова.

Марий ӱдырамаш мыйым родыж гаяк порын вашлие. Туддеке кастене лу шагатлан веле миен шуынам. Эн ондак Краснодар олашке Озаҥ гыч поезд дене кудалынам. Узьмак гай чучшо ола мылам тунар чот келшен, умылтарен моштыдымо моторлык чонемым авалтен. Краснодар гай сылне олам ужын омыл манын кертам. Пушеҥге, пеледыш, кажне урем йомак тӱням ушештара, тӱрлӧ тӱсан пеледыш коклаште кугу зданий-влак шке ойыртемалтше архитектурышт дене ӧрыктарат. Тыгай сӧраллыкым шке шинча дене ужаш кӱлеш. Вара корнем Адлерыш шуйналте. Тушко миен шумем деч ончыч пел кечыжым Лазаревский курорт олаште эртарышым. Тыште адакат сӧрал пӱртӱс, урем мучко калык кутко семын шолеш. Канаш толшо-влак Шем теҥыз велыш ошкылыт, я паркыште каналтат, кажныже чевер олма гай чуриян улыт. Теҥыз воктене шинчын шогалаш вер уке, тунар шуко каныше. Иктаж кок шагат чоло мыят теҥыз воктене каналтышым, йӱштыльым да Абхазийыш каяш тарванышым.

Электричке дене кок шагат утла Адлер марте кудальым. Шем теҥыз воктене верланыше чыла гаяк курорт олам поезд окна гыч ужым. Вӱд воктене вошт еҥ-влак канат, посна палаткыште илыше-влакат койыч. Теҥызын толкынжым ончен, шижде Адлерыш миен шуым. Кӱртньыгорно вокзал гыч лектат, туштак — автобус-влак шогалме вер. Тушто кӱлеш номеран транспортыш шичмек, пел шагат КПП ПСОУ (Абхазийын чекше марте) кудалат. Чекым вончымо годым тергат, паспортым ончат, ӱмбакет видеокамерым виктарен, сниматлат. Чекым вончымек, Абхазийышкыла куснет. Мылам Пицунда олашке кайыше Газель машина кӱлын. Уремыште пычкемыш, чекым кужу жап вончаш логалме дене изиш гына пытартыш рейс деч кодын омыл улмаш. Пиалешем, чылажат сайын эртен. Теве курыкан вершӧр. Уремыште пич пычкемышым тул гына волгалтара. Поснак Гагры олам тудо утыр сӧрастарен. Чонем ала вургыжын, ала куанен — нимат умылен омыл. Теве, шижде, нылле минут гыч мый Роза Павловна дене лийым.

Тиде ура шӱм-чонан ӱдырамаш дене мутланен, пачерышкыже миен шуна. Роза Павловна визымше ий тыште ила, а телым Москвашке кая. Марий ӱдырамаш Йошкар-Оласе ММЗ заводышто 26 ий пашам ыштен, мастер лийын. Мураш-кушташ йӧратен, чонжым куандараш Сеҥымашын ХХХ идалыкше лӱмеш тӱвыра полатысе “Сударушка” ансамбльыш коштын. Пелашыж дене ӱдыр ден эргым куштеныт. Ийготым погышо ӱдырамаш, Йошкар-Олаште пачержым коден, Москвашке илаш куснен. Амалже – Люда ӱдыржӧ ик банкыште тӱҥ бухгалтерлан пашам ыштен. Чулым ава курьер лийын, ӱдыржын пашажым куштылемдаш манын, тӱрлӧ фирмылаш кӱлеш документым кондыштарен. Тыге Людмила ӱдыржӧ дене илаш тӱҥалын. Уныкажым ончаш полша, пашамат ыштен шукта. Москвасе марий-влакын ушемышкышт ушна, марий тувырым чиен, тӱрлӧ мероприятийыште усталыкшым ончыкта. Москваштак “Журавушка” ден “Русский сувенир” ансамбльлаш коштын, инвалид да йоча пӧртлаште концертым ончыктеныт. Роза Павловналан такшым илышыште шуко нелылыкым, йӧсым илен лекташыже верештын. Тидын нерген ок ойло, тыге гына манеш: “Шкемым ойган улшо еҥ семын кучаш ом тӧчӧ, илышлан куанен, эре сай пашам гына ышташ шонем”.

Икана тудым йолташ ватыже Абхазийысе Сухуми олашке унала ӱжын. Кеҥежым кок арня канен кайымек, угыч У ийлан канаш толын. “Айда тыште тылат пачерым налына” манын. Роза Соколова тыге Сухумиште огыл, а Пицунда воктенысе Цитрусовый поселкышто пачерым налеш. “Ривьера” каныме пӧртыш пашаш пура, тургым пытымеш пашам ышта, а телылан Москвашке кудалеш. “Кок ий пачерем тугак шоген, а вара “канаш пурто” манын йодаш тӱҥалыныт. А мый шоналтышым: молан Марий Эл гыч канаш толаш ӱжаш огыл. Люда ӱдырем Интернетыш уверым шындыш, вигак Курыкмарий район гыч ик еш толаш кумылаҥе. Ынде кумшо ий нуно тыште канен каят. Шукерте огыл палыме художник Сергей Таныгин, “Эреҥер” ансамбльым вуйлатыше Светлана Чернова Татьяна ӱдыржӧ дене лие. Ме марла мутланен колтена, муралтена. Урем денат шочмо йылме дене мутланен ошкылына”, — ойла 62 ияш ӱдырамаш. Тудлан тынар ийым отат пу. Чонжо тунар самырык, воктенже лият гын, утыр илышым йӧраташ тунемат.

Тыште шыжымат каналташ моткоч сай, чыла фрукт кӱын шуэш, теҥызат тугаяк ару да вӱдшӧ леве. Канаш толшо-влак Рица эҥерыш, Симоно-Канонитский ден Афон монастырьлаш, краеведений музейыш, Пицунда ден Гагра олалаш, курыкыш, обезьян-влак питомникыш, Гекский водопадыш, Абхазий ешыш экскурсий дене коштын кертыт.

Тыште эвкалипт пушеҥге шуко кушкеш, тудын пушыжо шодо чер дене орланыше-влаклан моткоч пайдале. Камфор, магнолий, лавр пушеҥге-влакат южым эм пушаным ыштат. Пальме, кипарис-влак чонышто куаным ылыжтат. А кастене теҥыз ӱмбалне кечыже могай чот чевер, тудым каныме жапыште кажне кастене ужатенам. Курык вуйышто пуйто ош кава каналта, чылт тӧшак семын коеш…

Теве тыге мый йотэлым, Абхазийым, марий ӱдырамашын полшымыжлан кӧра ужын тольым. Роза Павловналан таум каласем да тек тыгаяк илышлан куаныше, тудым йӧратыше кодеш. Воктеныже ӱшан ешыже, йолташыже эреак лийышт.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: