"Рубрик деч посна", 2016 ий, Идым тылзын 2-шо кечыже

“Илыш мыйым нимо дене ок лӱдыктӧ”, — ойла Афганистанысе, Чечнясе пуламыр-влакым эртыше Александр Кузнецов.

Статьян авторжо Светлана Кушакова

3Очыни, чынак, пӱрымашын “пӧлеклыме” корным чын эртыше, логалше нелылыкеш тапталтше, пеҥгыде койыш-шоктышан, виян айдеме гына тыге каласен кертеш.

А. Кузнецов вич икшыван ешыште Йошкар-Олаште шочын-кушкын. Ачаже Иван Михайлович 20 ий утла Марий радиомеханический техникумым вуйлатен, республикыште волейболым вияҥдымашке кугу надырым пыштен. Кызыт тудым шарныме лӱмеш турнир эртаралтеш. Александрлан ачаже пример лийын, тудо изинек волейбол дене модын, парашют спорт дене кылым кучен. Тыге физически шуаралтын.

Десантник лияш — пиал

1982 ийыште МРМТ-ым тунем пытарымеке, 18 ияш рвезым юж-десант войскашке ойырен налыныт. Десантник-влакым Литвасе специальный базыште ямдыленыт. Тушто тудо БМД (десантникын боевой машинаже) командир лийын лектын. Тунемме годымак батальоным Афганистаныш служитлаш колтымо нерген пален налын. А.Кузнецовым технический образованиян улмыжлан кӧра самырык боец-влакым ямдылаш базыште кодынешт улмаш, но тудо “Кузе боец-влакым Афганистаныште кредалаш ямдылем, кунам шкеже тушто лийын омыл” манын каласен. Тыге учебкым эртыше моло курсант-влак дене 1982 ий 26 октябрьыште Кабулышко 103-шо Витебский юж-десант дивизийыш логалын.

Афган сар нелым сеҥаш туныктен

Александр Иванович Афганистаныш служитлаш кайымыж нерген ача-аважлан каласен огыл. Серышыште Прибалтикыште службым эртымыж нерген ондален возен колтен.

Кузнецовым 317-ше юж-десант полкын 3-шо ротыштыжо отделений командиржылан шогалтеныт. Командир лияш — кугу ответственность. Тыгай ӱшаныме неле пашам чылан огыл шуктен кертыт.

Ротым ик арня гыч мятежник-влак деч рӱдолам “эрыкташ” колтеныт. Тушманын кидыште лийше пӧртлам сеҥен налаш, боевик-влакын базыштым пытараш да ола гыч поктен лукташ пел ий жап каен. Тиддеч вара Александрым взвод командирын алмаштышыжлан шогалтеныт.

Десантник-влаклан курык коклаштат кредалаш пернен. Автотехнике колонно лӱйкалымашке ынже логал манын, ущелье-влакым тушман-влак деч ятыр гана эскереныт. Тыгодым кажныже икте-весылан эҥерташ, полшаш тунемын. Курыкыш вич сутка денат кӱзеныт. Тыгодым шеҥгелан кодшылан полшаш, бой гыч сусыргышо йолташым лукташ логалын. Ик сӱрет Александр Ивановичлан поснак шарнымашеш кодын.

- Ик йӱдым, кишлакысе ик пӧртлам налме годым, мемнам душман-влак авыреныт. Нуно неле орудий гыч лӱйкалаш тӱҥалыныт. Мыйын йолташем (службын икымше кечылаж гычак келшенна) наводчик-оператор Виктор Антилогов нелын сусырген, йолышкыжо осколко логалын. Жапым шуйкалыде, госпитальыш наҥгайыман. Олашке каяш лӱдыкшӧ лийын, но, комндирым икмыняр жап сӧрвалымеке, тудо разрешенийым пуэн. Кабулыш каяш пычкемышыште лекме. Машина фарым чӱкташ ок лий, вик лӱйкалымашке логалат. Кишлак-влак, курык вончакла гоч тӱп пычкемышыште кудалынна. Шинчалан нимат ок кой. Ала-могай татыште йоммыла чучын. Курыкыш кӱзен, Кабул ола гыч койшо тулым ончен-ончен веле госпитальыш миен шуынна. Умбакыже Виктор нерген нимогай увер лийын огыл. Ятыр шонкаленам: “Ила мо? Йол деч посна кодын мо?”. Интернет да социальный сеть гоч 27 ий эртымеке веле тудым муынам. Вес кечын Йошкар-Ола гыч Крымысе Феодосия олаш кудалынам”, — каласкала А.Кузнецов.

Армийыште служитлыме жап мучашке лишемын. Ты кечым кажне салтак шӱм вургыж вучен. Но Панджерский ущельеште кугу общевойсковой операцийым эртараш кӱлмылан кӧра ты жап кок тылзылан шӱкалалтын. Ты операцийышке самырык боец-влакым колташ лӱдыкшӧ лийын. Садлан кредалмашке опытан “старик-влакым” колтеныт. Нуно лӱйкалымашлан тунемше, колымашым шке шинча дене ужшо, неле бойлаште шуаралтше лийыныт.

Но эн чот чылажат тиде кунам пытымым палыдымаш тургыжландарен, — ойла Александр Иванович. - Мыланна кажне кок-кум кече гыч “Тендан дек “борт” чоҥешта, мӧҥгышкӧ нангая” манын ойленыт. Но кажне гана ӱшан тул шулен йомын.”

Кок тылзе утла Ахмад Шах Масудын формированийже ваштареш талын шогеныт. Мӧҥгыштӧ эргыжым аваже вучен, таза, илыше пӧртылжӧ манын, Юмым сӧрвален. Ты жаплан тудо эргыжын кушто улмыжым пален.

Чечняшке командировко

1993 ийыште МВД структурышто особый назначениян отрядым чумыраш тӱҥалыныт. Туш ушнаш Кузнецовым пырля тунемме йолташыже Игорь Выстороп кумылаҥден. Нуно армийышкат пырля каеныт, коктынат ВДВ-ыш логалыныт. Игорь сержант званиян, а Александр запасысе младший лейтенант лийын. Сержантым ОМОН-ыш налыныт, а теве Александрлан офицер должность кодын огыл. Но йолташыж нерген Игорь монден огыл. 1996 ийыште отрядыште инженерно-технический группым погымо годым тудлан сапер лияш темленыт. Тидлан эн ончыч Москошто тунемын, вара тӱрлӧ рӱдерлаште кажне кок ий гыч переподготовкым эртен.

Сапер илышыштыже кок гана йоҥылышым ышта. — шыргыжал ойла омоновец. Икымше гана – ты пашам ойырен налмекыже, кокымшыжо — … Паша такшым оҥай. Мыйын кидыште 2000 утла тӱрлӧ пудешталтше вещества лийын. Вер-шӧрым минироватлыме, разминироватлыме, пудешталтше устройство-влакым пытарыме паша-влак — чылажат сапер ӱмбалне. Тыгодым чонышто эре кучедалмаш кая, кӧжӧ сеҥа — пале огыл. Грозный олаште, мутлан, урем-влакым тӱрлӧ пудешталтше наста деч эрыкташ кӱлын. Ончылно сапер кая, почешыже — посна группо. Тудо саперым лӱен пуштмо деч арала.

Афганистаныште служитлыме опыт А. Кузнецовлан Чечняште служебный командировкышто лиймыж годымат полшен. Марий ОМОН-ын боецше-влак тушто кум ий наре служитленыт. Кузнецов укрепленийым ышташ, блиндажым кӧргынчаш, блокпостым чоҥаш туныктен.

2000 ий шыжым инженерно-технический отделенийым вуйлатыше А.Кузнецов Грозныйышто колышо йолташыжым — капитан Рыжовым — алмаштен. Тудо радиоуправляемый фугасеш пудешталтын. 17 октябрьыште, Рыжовын ӱмыр лугыч лиймыжлан ик тылзе эртымеке, шым омоновец (тушто Кузнецоват лийын) засадыш логалын. Тиде эрдене уремыште ик еҥат лийын огыл, олаште тымык да шып. Тыгайже боевик-влакын керылтмышт деч ончыч чӱчкыдын лиеден. Ондак корнышко вераҥдыме фугас пудешталтме йӱк шергылтын, вара БТР-ым чыла могыр гыч лӱйкалаш тӱҥалыныт. Тиде кечын Александр нелын сусырген. Кужу жап эмлалтын. Мӧҥгӧ пӧртылмеке, эше вич ий ОМОН-ышто служитлен, инженерно-технический группын пашаеҥже-влакым ямдылаш полшен.

Шочмо элым йӧраташ туныкта

Александр Иванович службым коден гынат, илышыжым мер паша дене кылден. Кызыт “Союз десантников России” ушемын регионысо отделенийжым вуйлатышын алмаштышыже. МВД ветеран-влакын Йошкар-Оласе советыштыже шога. Ончыкылык тукымым элым йӧраташ туныкта, школлаште патырлык урокым, вашлиймаш-влакым эртара. Пырля служитлыме йолташыже-влакын подвигыштым чапландара. Спорт дене кызытат кылым куча. Хоккей дене модеш.

Александр Ивановичын йочаже-шамычат тудын корныжым эртат. Анна ӱдыржӧ МОСИ-ште юридический факультетыште кумшо курсышто тунемеш. Иван эргыже Озаҥ олаште ила. Тыгак спорт дене кылым куча, ВДВ-ште служитлен, Озаҥ университетын командыштыже волейбол дене модеш. Университетын командыже Татарстанын чемпионжо лийын.

А.Кузнецов 20 утла тӱрлӧ орден да медаль дене палемдалтын.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: