"Сылнылык тӱня" рубрик, 2016 ий, Идым тылзын 6-шо кечыже

«Ош шӧртньылан» поян эл

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Юмо кажне калыклан мландым ойырен. Узбек еҥ черетыште шоген да кажне гана вес национальностян еҥ-влакым ончыч колтен. Тыге черетыште пытартыш кодын. Юмо узбеклан поро, тыматле улат, но тыланет мланде кодын огыл, садлан шкемын узьмакын ужашыжым пӧлеклем манын ойлен. Тыге Узбекистан шочын. Тиде легенде дене Ташкентыште шочын-кушшо, кызыт ПГТУ-што тунемше-влак Наргиза Муртазаева ден Хан Афзалханов палдарышт.

Чылан изак шоляк, ака-шӱжар улына

Вес эл нерген пален налаш эре оҥай. Калык, ола-влак нерген тӱрлӧ литературым лудын шинчымашнам келгемдена, но тӱрлӧ национальностян еҥ-влак дене ваш мутланен, утларак шуко уым пален налаш лиеш.Наргиза Муртазаева

Марий Элыште пытартыш жапыште йотэлла гыч толшо шуко студент тунемеш да ила. Узбек ӱдыр Наргиза механике да машиностроений институтышто тунемеш, а Хан – экономике факультетыште. Рвезе спортлан шӱман, дзюдо дене заниматла. Кок йолташ мый денем вашлийме годым шере пӧлек дене толын. Узбекистаныште поро кумылан еҥ-влак илат, уналыкеш яра кид дене толаш сай огыл манын каласышт.

«Узбекистан – кугу эл. 14 вилоятлан (кундемлан) шелалтеш. Шуко национальностян еҥ-влак илат. Шукынжо ислам религийым кучат. Тылеч посна православный, католический да буддитский черке-влак улыт. Ме вашла келшен, пагален илена. Кӧ Узбекистаныште шочын да ила гын, тудо мыланна родо. Ме чылан изак-шоляк, ака-шӱжар улына. Уна-влакым эре шокшын вашлийына, национальный кочкышым – пловым – ямдылена. Каласыман: чын плов шӧртнялге тӱсан лийшаш, а рис – шаланыше огыл да кочмо годым умшаште шулышаш. Йошкар-Олаште, чаманен каласыман, кӱлеш семын кӱктымӧ узбек пловым эше кочкын огынал. Узбекистаныште шуко тӱрлӧ сорт рисым куштена, пловлан ик сортым кучылтына гын, шӱрлан – весым, жаркое кочкышлан – кумшым», — ойлат студент-влак.

 

"Мост дружбы" фестиваль годым. Хан шола гыч кокымшоКокла Азийыште ик эн мотор эл

Историй гыч шукын палена: Узбекистан гоч Порсын корно эртен. Тыште ик эн кугу ужалыме рӱдер лийын. «Элнам курык-влак авырат, садлан мемнан дене моткоч чот шокшо, шляпа деч посна кошташ огешат лиеш. Рӱдолаште – Ташкентыште – лийме годым эн ончыч пазарыш мияш темлена. Кокла Азийыште узбек пазар ик эн кугулан шотлалтеш. Тыште мом-гына огыт ужале! Кажне ужалышын сатужат тӱрлӧ акан. Ик килограмм помидорымак пел шагат наре налман. Йӱла почеш, ужалыше дене родо семын мутланена, кузерак илымыжым пален налына, сатулан акым волташ йодына», — манеш Наргиза.

Ташкентыште ятыр исторический памятник аралалт кодыныт. Тушто «эски-шахар», але вес семынже «тошто ола» уло. Ты район аҥысыр урем-влак дене ойыртемалтеш. «Олана 13 районлан шелалтеш, ме нуным туман манына. Мый, мутлан, Яшнабат туманыште илем. Тушто кумло школ уло, латкандашыже – руш школ, но тушто руш-влак веле огыБухарал, вес национальностян ӱдыр-рвезе-влакат тунемыт. Мый руш школыш коштынам. Ешыштына шочмо йылме денат, рушлат мутланена. Элыштына образований системе сайын пашам ышта. Колледж я вуз деч вара самырык-влаклан паша верым учреждений муын пуышаш. Такшым самырык тукымлан кугу тӱткыш ойыралтеш. Спорт школ-влак ятыр улыт, утларак кучедалмаш дене кылдалтын. Узбек спортсмен-влак Российын
чапшым Олимпиадыште эсогыл аралат да сеҥышыш лектыт.

Кажне ий молан-гынат пӧлеклалтын. Мутлан, ӱмаште Ава ден йоча идалык лийын. Тидлан кӧра поликлинике-влакым уэмдыме, тӱрлӧ мероприятийым эртарыме.

Мемнан газет, телевидений, радио гоч осал паша нерген шагал ойлалтеш, утларак сай информаций-влак дене палдарат. Садлан, очыни, калык ласкан ила», - каласыш Хан.

Узбекистаныште ялозанлык, промышленность вияҥ толыт. «ШоТашкенткшо игечылан кӧра тыште шуко тӱрлӧ фрукт сайын кушкеш. Тыгак тӱрлӧ сорт рисым ӱдена. Узбекистаным кинде узьмак манын ойлат. Пырчан шурно лектыш мемнан дене моткоч сай. Тандырыште (коҥга-жаровне) кӱктымӧ оварче-влакым кочкаш йӧратена. Пытартыш жапыште элыште механике ден электроникым ыштыме производство вияҥеш. Узбекистаным ош шӧртньӧ – хлопок – чапландара. Хлопокым куштымаште ик эн ончыл верыште улына, тудым вес эл-влаклан ужалена. Текстиль производство виян. Коверым тӱрлым ыштена, нацинальный вургем кокла гыч ӱдырамаш-шамычлан атлас да адрас тувыр-влак пеш сылне улыт. Тыгай тувырым чийыме годым вуйышто тюбетейке лийшаш да 40 ӱппунемым ыштыман.

Узбекистаныште пеш шуко шун арверым ужалат. Ешыштат шун кӱмыж-совлам кучылтына», — мут мундыраштым умбакыже рончат студент-влак.

Самарканд

Тошто олаште южшат весе

Узбекистаныш тӱнямбалне ик эн ожно шочшо Самарканд ден Бухара ола-влак улыт. Самарканд мемнан курым деч ончыч 742 ийыште шочын, а Бухара – 2500 утла ий ончыч. «Ташкент гыч Самаркандыш да Бухараш кугу скоростян электропоезд коштеш. Олалаште кызытат шун пырдыжан тошто пӧрт-влак аралалтыныт. Аҥысыр урем, тошто мечеть ден медресе-влак (мусульман школ) ондакысе илышыш пӧртылтат. Тыште южшат весе.

Самаркандын рӱдыжӧ – Регистан площадь. Тӱняште тудо ик эн мотор верлан шотлалтеш. Площадь йыр шуко тошто зданий, мавзолей, минарет (башне)-влак улыт.  А Бухара ола шуко мечеть да храм дене ойыртемалтеш. Тидлан кӧра тудым Кокла Азийыште шнуй ола манын ойлат. Тушто пеш шуко оҥай вер уло, чыла ойлен пытараш пеш шуко жап кӱлеш», - манеш Н.Муртазаева.

 

Шун паша-влакВаш келшен илена

Марий Элыште Наргиза ден Хан кокымшо ий илат. Тиде жапыште нуно Йошкар-Оланам йӧратен шынденыт. «Пеш мотор сылне ола. Эн ончыч неле ыле, вет тыште чылажат весе, но кызыт тунем шуынна. Марий калык узбек-влак гаяк поро, унам сайын вашлийын моштышо улыт.

Кажне ийын ПГТУ-што студент-влакын «Келшымаш кӱвар» национальный культур фестивальышт лиеш. Тений тушто меат участвоватленна, национальный кочкышна пловым, самса когыльым ыштенна, тӱвырана дене палдаренна. Лачак ты фестивальыште шуко йолташым муынна», — ойла Наргиза.

пазарыште

Историйлан, чапле архитектурлан поян эл нерген колыштын, Узбекистаныш миен толмо шуэш. Але вара тушто тынар чот сае? Кок йолташын мутышт почеш, элыште эн кугу ситыдымаш семын уда корным (тыгайже чыла вере докан) да вузлаш пураш кугу конкурсым шотлаш лиеш.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: