"Илыш йыжыҥ" рубрик, 2016 ий, Идым тылзын 30-шо кечыже

Чон – кӱ огыл

Статьян авторжо Татьяна Айтова

Эдик будильник йӱкеш пыкше помыжалте. Шокшо вакшыш гыч кынелме йӧршеш огеш шу гынат, виешак тарваныш. Теҥгече налме когыльо дене чайым вашкен йӱӧ да уремыш лектын ошкыльо. Йӱштӧ шыже мардеж пальто гоч шиеш, капым кылмыкта. Троллейбусым кужун вучен шогаш перныш. Кечыгут кумыл деч посна пашам ышташ толашен шинчылте. Пайдаже ыш лий, мӧҥгешла, вурсалте гына.  Паша кече пытымым пыкше вучен шуктыш.

-  Мо иялан кӧра ик ола тӱр гыч весыш кудалыштам? – шонкала семынже пӧръеҥ.– Сур куку гай шкет илен почаҥам. Шканем шуко кӱлеш мо?

Шонкален шогымо кокла гыч кӱлеш троллейбус толын шогале. Транспортышто калык уке гаяк.  Эдик окна воктене верланыш. Вуйышто тӱрлӧ шонымаш пӧрдеш:

- Эрласе кечем могай лиеш? Ны ватем, ны икшывем уке. А самырык годым ала-кушко вашкет, шоныде куржат. Тугела чучеш, пуйто пиал тыйым шкак муэш. А пиалан лияш чылаштлан пӱралтын огыл улмаш. Рвезе пагытыште мыняр ӱдырын чонжым арам йӱлалтенам, эн-эн чаплыжым варарак вашлияш шоненам.

Трук шинчажлан омса воктене верланыше изи ӱдыр перныш. Тӱжвач ончымаште иктаж 15-16 ияшрак, ӱпым шала колтен, пелганде тувыржо туржалт пытен. Чурийже мучко шинчавӱд эркын йога. Жапын-жапын изи капше чытырналт кая. Ӱдырын молан шортмыжым тогдаяш тӧчен, ик жап шонкален шинчыш. Кондуктор пуйто тидым шиже, шыргыжал пелештыш:

- Йӧратымаш… Самырык пагытыште чоным лач тудо гына тыге туржеш.

Ты мутеш Эдикын капшылан йӱштын-шокшын чучын колтыш. Чоным туржшо йӧратымаш… А йӧратен мо тудо иктаж-кӧм уло чонжо дене кеч ик гана? Уке! Шуко ӱдыр дене вашлийын, но чонеш иктат кодын огыл. А студент пагытыште тудым Ольга  кузе чот йӧрата ыле.

Нуно Эдикын йолташыжын шочмо кечыжым пайремлыме годым палыме лийыныт. Ольга – шинчаш перныше, лывырге капкылан ӱдыр. Эдик тудлан вигак келшен шинчын, рвезе тидым шижын. Ӱдыр уло ныжылгылыкшым, чон шокшыжым лач Эдиклан пуэн, но рвезе тидым аклен огыл. Ольга тудлан ондак чынжымак келшен, но пелен шӱраҥыштмыже ик жап гыч шержым темен. Ӱдыр дене вурседылаш, кычалтылаш тӱҥалын. Икана совенат колтен, а Ольга чыла проститлен. Теве саде  троллейбусысо ӱдыр семынак йӱк деч посна шыпак шортын гына. А вара вес ӱдырым вашлийын, кокымшым, кумшым. Ольга кажне кечын подъездше воктене вучен. Пытартыш гана вашлиймышт годым ӱдырым шке дечше шӱкалын, тетла нигунамат ит тол, мый тыйым ом йӧрате манын. Тылеч вара тудо лач ик гана  веле йыҥгыртен ыле.

Эдик изи ӱдырым чарныде эскера. Теве тудо кынел шогале. Лекташ ямдылалте. Ала-молан пӧръеҥат тарваныш, лекте. Ик жап почешыже эркын ошкыльо. Трук палыме подъезд деке миен шогале. Тыште 15 ий ончыч Олюк илен. Йырваш пуйто ниможат вашталтын огыл: сирень, теҥгыл, лӱҥгалтыш. Чылажат самырык годсо пагытым шарныкта. Изи ӱдыр почеш подъездышке пурыш, кумшо пачашыш кӱзыш. Палыме пачер омса петырналтме йӱкеш помыжалтме гай лие. Олян ончычсо пачерже. Пураш але уке? Ик жап верыштыже тошкышто, вара омсаш пералтыш.

Омса чыҥгыр почылто, ваштарешыже илалшырак ӱдырамаш лекте. Пӧръеҥым ужмек шыргыжале:

- Толынат гын, пуро.

Ольган аважым Эдик вигак палыш. Тугеже тыштак ила. А Оляже кушто гын?

- Салам лийже, Зинаида Ивановна, — порынрак пелешташ тӧчыш Эдик. — Кузе илымашда-кутырымашда?

Пӧлемыште эм пуш шарлен, кочо там нерым чыгылта. Шоҥго ӱдырамашын кухньышто чайым темымыжым ужын, Эдик ик жаплан ӧрмалгенат кайыш.

- Уке, ида шогылт, огеш кӱл, — манын ойлаш тӧчыш.

- Кутырышаш шомакна кужу лиеш, эргым, — мутшым шуйыш кова. — Толынат гын, яра ом колто. Чыла каласем. Ынде илышаш кечем шуко кодын огыл. Тый колышт, нимом ит йодышт кызытеш.

Ойырлымыда деч вара ӱдырем иктаж тылзе наре шортын орланыш. Ны шот дене ыш коч, ны ыш мале. Авай, тудо садыгак толеш, мый вучаш тӱҥалам манын, уэш-пачаш ойлыш. Икшывемын тыге орланымыжым ужын, уло кӧргем чытырнен. А эше ик тылзе гыч Ольга мӱшкыран улмыж нерген пален нале. Куанымыж дене тый декет йыҥгыртыш, а тый тудым колыштынат отыл.

- Икшывына верч илаш тӱҥалам, чон падырашем верч, – ойлен тунам Ольга. Мыят тыгай вашталтышлан куаненам. Чылажат сай лиеш шоненам. Но аза колышо шочо. Тойымо деч вара Ольга вакшыш гыч кынелмым чарныш. Кечыгут пырдыжыш шып ончен киен. А ик кастене шӱмжӧ шогалын. Теве 14 ий шкетын илем. Черле улам да пошкудо ӱдырым полшаш йодынам.

- Настюш, тау, ынде мӧҥгет каен кертат, — каласыш озавате.

Пӧрт покшек троллейбусысо ӱдыр лектын шогале. Чеверласен  кайыш.

- А Оля тылат серышым возен ыле, — умбакыже пелештыш Зинаида Ивановна. — Тудым тылат пуаш шӱден. Но тый тудым кызыт ит луд, мӧҥгыштет почат. А ынде мылам канаш кӱлеш.

Эдик шоҥго ӱды-рамаш ончылно сукен шинче.

- Проститлыза мыйым, мый нимомат пален омыл.

Шоҥгыеҥ шин-чавӱдым шыпак ӱштылале да пелештыш:

- Юмо дене пырля кай. Иктым шарне: чон — кӱ огыл.

Эдик пачер гыч йӱшыла лектын ошкыльо. Тудын эргыже лийын. Эрге! Кидешыже серышым кормыжтен, пел олам йолын ошкыльо. Мӧҥгыжӧ кузе толын пурымымат ыш шиж. Диваныш шинчын, чытырыше кидше дене серышым лудаш тӱҥале.

«Салам, йӧратымем! Тиде серыш кидышкет логалын гын, ош тӱня гыч каенам. Ончылнет моткоч титакан улам: изи падырашнам арален шым керт. А тудо чылт тыйын гай чурийвылышан ыле. Тӱрвыжӧ, нерже чылт ачажын. Кузе мый тудым йӧраташ тӱҥалам ыле! Но шучко пӱрымаш тудымат поген нале. Шкет кодым. Илымем огеш шу. Тый пеленна лият гын… А эргыланна Эдик лӱмым пуышым. Тыйын лӱмеш. Яра жапет улмо годым тудын шӱгарышкыже миен тол. Тетла нимом ом йод, пиалан лий. Мый тыйым курымеш йӧраташ тӱҥалам».

Эдик пытартыш мут-влакым пыкше лудын пытарыш да диваныш шуҥгалте.

 

Татьяна Айтова.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: