"Финн-угор тӱня" рубрик, 2016 ий, Шыжа тылзын 3-шо кечыже

Карелий гоч финн-угор тӱням ончалын

Статьян авторжо редактор

den_412321-22 сентябрьыште Петрозаводск олаште «Финн-угор тӱня. Фокус Карелий» тӱнямбал медиафорум эртен. Карелий Республикын 100 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтше погынымаште финн-угор элла гыч журналист-влак эше ик гана тӱшкан погынен, шке пашашт, сеҥымашышт нерген каласкаленыт. Но эн тӱнжӧ — улшо нелылыкым сеҥаш корным кычалыныт. Марий Эл гыч тушто республикысе тӱвыра, печать да нацинальность паша шотышто министерствын печать да массовый коммуникаций управленийжын вуйлатышыже Владимир Маркин, «Марий Эл» газетын фотокорреспондентше Денис Речкин, «Арслан» интернет-журналын тӱҥ редакторжо Эльвира Куклина да мый пашам ыштенна.
Медиафорумым почмо годым погынышо-влак ончылно «Oma pajo» «Шочмо мланде» фольклор коллективын выступатлымыже верысе тӱвыран ойыртемжым шижаш мыняр-гынат полшен. А вара финн-угор национальный йылмыла дене лекше газет, журнал, радио, телевидений редакций-влакым Россий правительстве могырым, кундемлаште верысе вуйлатыше-влакын кузе ончымышт шотышто мутланымаш лийын.
Журналист-влак ончылно РФ связь да массовый коммуникаций министрын алмаштышыже Алексей Волин, Карелий Республикын вуйлатышыже Александр Худилайнен, РФ президентын Йӱдвел-касвел федеральный округшын полномочный представительжын внутренний политик йодыш шотышто департаментшын тӱҥ советникше, тыгак федеральный округысо Консультативный советын тӱп (коренной) калыкын йодышышт шотышто секретарьже Владимир Угрюмов выступатленыт.
Карелийын вуйлатышыже кумда финн-угор тӱня гыч погынышо-влакым саламлымыж годым шуктымо пашаштлан тауштен. Шке калыкын тӱвыражым, йӱлажым, йылмыжым аралаш тыршен шогышо-влакын пашаштым аклен, куанен тауштыде кодын огыл. Тыгак Карелийыште тидын шотышто кузе паша кайыме шотышто палдарен. Кугешнаш йӧршӧ пашана шагал огыл, сандене Карелийыш куанен ӱжынна манын.
А.Волин шочмо йылмын вияҥмыже кажне калыклан шерге улмо шотышто ойлен, тидым Россий президентын, правительствыште тыршыше-влакын умылымышт шотышто да полшаш эреак тӱрлӧ йӧным кычалмышт шотышто ойлен. «Шочмо йылме ила тунам, кунам посна кундемыште илыше калык тудын дене пайдалана, кажне кечын кутыра, литератур уло гын, возен шогат гын, тиде пеш сай. Те чыланат тиде йодмым шуктеда, сандене тендан вачымбалныда кугу паша » манын Алексей Константинович. Тыгак тудо РФ правительствын СМИ-лан полшымо шотышто ушештарен. Ий еда почто гочат 80 миллион утла теҥге дотаций ойыралтеш, посна редакций-влакланат субсидий миен шуэш. Но национальный СМИ дечат йодмаш кугу. Тудым вуйлатыше-влак моло дене ӱчашен кертшым (конкурентоспособныйым) ужнешт. Федеральный СМИ дене тӧр шоген кертшын пашам ышташ йодын. «Те калыкын йодмыжым шуктышаш улыда, калык тендам кычалшаш, вучышаш», — манын. Тыгодымак тудо пазар илыш гыч йоча СМИ-м кораҥдаш кӱлмӧ шотышто ойлен. Нунын миссийышт весе, нунылан посна полшаш кӱлмым ушештарен.
Тыгак национальный СМИ уло гын, тудо калыкын полшымыж денат вияҥшаш манын ойленыт. Сандене чыла могырым вияҥде огеш лий: рекламе пашамат шуктыман, кадр шотыштат эреак шоныман.
Владимир Угрюмовын мутшо почеш, Йӱдвел-касвел федеральный округ эн шуко финн-угор калык илыман кундем. Кажныжын шке газетше, журналже, телерадиоканалже уло. Но чылаштымат ик кугу йодыш тургыжландара: шочмо йылме дене мутланыше-влак шагалемыт. Тыгодымак округышто финн йылме вияҥеш, тудо финн-угор икмыняр калык коклаште кутырымо годым икте-весым умылымо йылме семын кучылталтеш.
Форумын модераторжо Маргарита Лянге Карелийын вуйлатышыж деч шочмо йылмым туныктымо шотышто йодын.
Кум-ныл ий ончыч Петрозаводск университетыш пурышо-влак шагалын лийыныт, кычалаш логалын гын, кызыт конкурс кугу. Карелийыште 7 тӱжем наре ен национальный йылмым тунемеш.
Школлаште, йоча садлаште шочмо йылмым туныктышо-влаклан изишак ешартыш тӱлалтеш. Проблеме — тошто йылме да литературный йылме семын туныктымо шотышто. Эше ик ойыртем — ончыч шочмо йылме дене пелешташ вожылыныт, кызыт кугешнен кутырат. Национальный телеканаллаште карел, вепс, финн йылме дене увер программе ямдылалтеш. Карелийыште 133 национальностян калык ила. Тыгайрак лийын А.Худилайненын вашмутшо.
Иктешлымаш семын тыгерак йоҥгалтын: кугыжаныш СМИ-м петыраш шонен огыл пашам ышта, полшаш йӧным кычалеш, но тираж шагалемеш гын, редакцийлан пашам ыштыман, йӧным кычалман.
Сайын чучеш, кунам национальный СМИ кӱлешан, тудым кычалыт маныт. Тугеже тидым пеҥгыдемден, калыклан тудын йыр чумыргаш, а журналист- влаклан уло вийын тыршаш гына кодеш.
Форум жапыште журналист-влак, посна тӱшкалан шелалтын, икмыняр секцийыште пашам ыштеныт. Национальный печатьын пӱрымашыж шотышто секцийыште СМИ-н тӱвырам, йылмым, вияҥдаш тыршымыжым сай могырым палемден ойленыт. Тыгодымак шкан кузе илен лекшашым шонаш логалеш. Нелылык уло чылаштын, но тудым сеҥашат йӧн уке огыл. Лач тудым муаш гына кӱлеш. «СМИ-н аудиторийже — интернетыште. Лудшым яллаште гына огыл, тӱшка сетьыштат кычалман», — темлымашым пуэн «Национальный периодический печатьын» секцийыштыже Маргарита Лянге да икмыняр примерым конден. Темлымаш-влакым шотыш налаш да пашаште кучылташ гына кодеш.
den_4103den_4124den_4151Форум кокымшо кечын Карелийын Пряжинский районын Кинерма ялыштыже эртен, тушто йоча аудиторий да моло лудшо, подписчик-влак дене пашам ыштыме шотышто мутланеныт. А Ведлозеро селаште, «Карел йылмын пӧртыштыжӧ», » Финн-угор журналист-влакын содружествышт» межрегиональный мер организацийын заседанийже лийын. Тудым вуйлатыше Николай Ишуткин ыштыме пашам иктешлен, ончыкылык планым палемдыме. Тыгак кажне кундем гыч мийыше-влак шке пашаштышт лийше вашталтышым ойленыт, сеҥымашышт дене палдареныт. Форумым мучашлымеке, Кинерма ялыште экскурсий лийын. Тудын гоч пустаҥше ялыште кузе таче икмыняр еш илымым палдареныт.
Эдуард Иманаев.
Д.Речкинын фотожо.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: