"Рубрик деч посна", 2016 ий, Шыжа тылзын 17-ше кечыже

Кинде тукымвожын пайремже

Статьян авторжо Эльвира Терентьева

%d0%ba%d0%b8%d0%bd%d0%b4%d0%b5-%d1%82%d1%83%d0%ba%d1%8b%d0%bc%d0%b2%d0%be%d0%b6

Пошкырт кундем Краснокам район Маняк ялыште оҥай пайремым шонен луктыныт. Тыште тыглай слесарьлан пашам ыштыше чолга еҥ Генрик Айтиев ялысе историйым, тукымвож-влакым шукертсек шымла. 1 октябрьыште ты вер-шӧрын эн самырык тукымын пайремжым эртараш калыкым тудак кумылаҥден.

“Шке тукымемым 3-шо классыште шымлаш тӱҥальым. Тетрадьын покшел лаштыкыштыже дене тукымвож пушеҥгым ыштышым. Авам могырымат, ачам могырымат. Тиде пашалан ковам-влак полшышт. Варажым авам тиде лаштык дене ӱйым петырен, а мый, сырен, коҥгаш шолышым. А чыла информаций рвезе ушеш кодо. 1990-ше ийлаште тетрадеш возаш тӱҥальым. 30 утла тетрадь погынен. Книгам савыктен омыл”, — каласыш Генрик Павлович.

Г.Айтиевын шымлымыж почеш, Манякыште ныл тукым гыч лекше калык ила. Кинде тукымын ешыже ты ялыш Мензела уезд Тырпыле ял гыч шаланен толын. Тукымын кугезе кочайже деч шотлаш гын, кызытсе йоча-влак тукымын латкокымшо йыжыҥже лийыт.

“Манякыште кызыт иктаж 100 пӧртыштӧ илат, а Кинде тукым гыч — 17 кудышто, — ойла Генрик Павлович. — Ты мероприятий деч ончыч ты тукымын шочшыжо ден уныкаже-влак еш поянлыкын шерге арверже дене палымым ыштыме шот дене выставкым чумыреныт. Тӱҥ экспонатлан тукым кугезыштын ӱстелже ден падиан пу (йошкар пушеҥге) гыч ыштыме кӧршӧкым шотлышна”.

Еш преданий почеш армийыште 25 ий служитлыше Салыкай коча ӱдыржӧ деке пӧртылын. Унтер-офицер саде раритет ӱстелым да падиан кӧршӧкым сар гыч конден улмаш. Салтакын рекрутыш кайымыж годым ӱдыр шочын кодын. Пӧртылшӧ ачажым ӱдыр пален огыл.

“Ик йодыш гына рашемдалтде кодеш: тиде салтакше кӧ? ХIХ курымышто мемнан ялысе кок рвезым гына 25 ийлан рекрутыш колтеныт: Калтаса район Мушкындо ял гыч толшо тукымын эргыже Алексей Айметовым да Илиш район Мандияр ял гыч Эсай Ивановым. Кудыжо, ала?Алексей Айметовын чынак ик ӱдыржӧ улмаш, салтак гыч унтер-офицер лийын толын. А Исай Иванов отставкысе казак улмаш. Ныл шочшыжо лийын: кок ӱдыр да кок эрге. Кинде тукымын кугезе кочаже Алексей лийын гын, Салыкайын ӱдыржӧ-влак кумшо тукым рвезе-влаклан марлан лектеденыт. А тыге лийшаш огыл, вет Алексейын аваже тудо тукым гычак. Очыни, Салыкай коча Исай Ивановын ӱдыржын суртышкыжо илаш толын пурен”, — умылтара шымлыме пашам кумылын шуктышо Г.Айтиев.

Пайрем тӱҥалтыште Салыкай кугезе кочан Манякыш толын лекмыж нерген сценкым ончыктеныт. А вара ты тукымвож гыч лекше-влак: Евдокия Аптриева, Андриян Шамшетов, Любовь Ульянова, Лилия Шамиева, Любовь Шамшитова – шке ешышт дене палдареныт. Такшым ты тукымын пӧръеҥ линийже дене Шамшетовмыт, Шамиевмыт, Камыкаевмыт фамилиян еш-влак шочыныт. Тылеч посна Сайтиевмыт, Аптриевмыт, Каметовмыт, Сабирьяновмыт, Кутлугалямовмыт, Ипаевмыт да Васиевмыт еш-влак улыт. Кызыт шукынжо ял деч ӧрдыжтӧ илат: Йӱдвелысе олалаште, Нефтекамскыште, Илиш район Аначыште, Краснокам район Коян ден Пурнышышто, Дӧртыльӧ район Маядык ден Чарлак яллаште…

Теве ик корныжо Германийышке наҥгая. Туштат ты тукым шарлен докан. Ганий Саликаев империалистический сар годым пленыш логалын да Германиеш кодын, 1929 ийыште уверым колтен улмаш.

Пайремым Нефтекамскыште илыше Евдокия Шамидановна Аптриева вӱдыш. Тудо кызыт сулен налме канышыш лектын, ятыр жап йочасадыште пашам ыштен. Концертыште Кинде тукымвожшо гыч лекше еҥ-влак да Маняк ялысе тӱвыра пӧртын самодеятельный коллективше участвоватленыт.

Вара, погынен, ӱстелтӧр йыр шинчыныт, мелна да подкогыльо дене чайым йӱыныт. Мероприятий эрвелмарий кандыра куштымаш дене пытен.

Эльвира Терентьева.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: