"Рубрик деч посна", 2016 ий, Шыжа тылзын 3-шо кечыже

Кӱан да еран йӱдвел кундемыште

Статьян авторжо редактор

den_4191Российын йӱдвел-касвел могырыштыжо верланыше Карелий кундем кеч-кӧмат, очыни, эн ончыч ойыртемалтше пӱртӱсшӧ дене сымыстара. Мланде тыште кӱан гынат, йырым-йыр чодыра гӱжлен шога. Ты кундем эше вӱдлан поян. Карелийыште 27 тӱжем наре эҥер да 60 тӱжем наре ер шотлалтеш. Петрозаводск воктенысе Ладожский ден тораштак огыл верланыше Онежский ер-влак Европыштыжат эн кугу улыт. Карелий нерген утларак пален налаш кодшо арняште эртыше медиафорум полшыш. Тушко финн-угор журналист-влак чумыргеныт ыле.
Ты республикыште родо-тукым калыкнан кум йылмыж дене кутырат: карел, вепс, финн. Тыште илыше-влакын мутышт почеш, еҥ-влак православий йӱлам кучат гынат, ожнысо ойыртем мондалтын огыл. Карел-влак шкеныштым пеш ару да юзо виян калыклан шотлат. Сандене кызытат шем вийлан ӱшаныше-влак улыт, локтен, шӱведыл моштышат вашлиялтыт.
Элыштына озаланыше саманын ойыртемже тыштат палдырна. Еҥ-влак утларакше олаште илаш кумылаҥыт, а ял пытен толеш, суралге тӱсым налеш. Тидым ме Пряженский национальный район Кинерма ялыште лиймына годым ужна.
Медиафорумын кокымшо кечынже Карелийысе Ведлозеро селаште верланыше «Карел йылмын пӧртыштыжӧ» » Финн-угор журналист-влакын содружествышт» межрегиональный мер организацийын заседанийже лийын. Тудым вуйлатыше Николай Ишуткин ыштыме пашам иктешлен, ончыкылык планым палемдыме. Кажне кундем гыч мийыше-влаклан шке пашаштышт лийше вашталтыш, сеҥымаш дене палдараш йӧным пуэныт. Ханты-Мансийск кундем гыч «Ханты ясанг» да «Луима сэрипос» газет-влакын тӱҥ редакторжо Раиса Решетникова йоча-влаклан «Хатлые» журналым лукмо паша дене палдарен. Тудын икымше номерже 2014 ийыште ош тӱням ужын, проект окса полыш кӱшеш шочмо йылмышт дене лектеш, яра шаркалат. Икшыве-влаклан журнал пеш келша, тӱрлӧ чия дене сӧрастарыме савыктышын тӱжвал тӱсшат лудаш таратыше.
Коми кундем гыч «Издательский дом Коми» учрежденийын директоржо Вячеслав Попов журналист-влаклан Интернет гочат пашам ышташ кӱлмӧ шотышто ойлен. Тудо шкеже блогер семын палыме, электрон дневникым воза. Тышеч могай пайдам налаш лийме, вуйлатыше-влакын Интернетым эскерымышт шотыштат примерым кондыш. Блогер сайым гына огыл, экшыкымат шке лаштыкыштыже сера, тидын дене калыкым шонаш, каҥашымашке ушнаш тарата. Мутлан, журналист корно дене кудалеш, кугу лакым ужеш. Тыглай гына эртен ок кай, фотографироватла, а вара уверым шке блогышкыжо вераҥда. «Тиде шкемымат ӧрыктарен ыле изиш: савыктыме деч вара нигӧ мый декем йыҥгыртен огыл, вурсенат огыл, но корным икмыняр жап гыч тӧрленыт. Такше возымеке, ӧпке шомакым чӱчкыдын колаш логалеш, «ишыкташ» тӧчышат вашлиялтыт», — мане В.Попов. Тудо шукылан юрист семын палыме, сандене утыжым ваш шогаш ок пу.
Савыктыш пӧртышт нерген ойлаш гын, «Коми му» газетым луктыт, «Кугарня» семынак самырык-влаклан «Йӧлӧга» газетышт уло, «Чушканзи» мыскара да моло журналымат савыктат.
Погынымаште финн-угор журналист-влак шке пашаште Интернет йӧным утларак кучылташ кӱлмым пеҥгыдемденыт, тудын гочат лудшо-влакым шке йыр чумыраш тыршаш ойленыт. А родо-тукым калык коклаште икте-весе дене кылым утларак вияҥдаш манын, вашла «унала» кошташ кӱлмым палемденыт. Тиде йӱла шке жапыштыже пурталтын ыле, но вара мондалтын. Сандене ончыкыжым икте-весын опытшым пален налме шот дене посна кундемлашке утларак лекташ темленыт.
Форумым мучашлымеке, Кинерма ялыште экскурсий лийын. Ты илем гоч пустаҥше ялын пӱрымашыже сӱретлалтын. Кинерма ял 520 ияш манын палемдат. Чылаже тыште 16 сурт уло, шым пу суртшо шӱдӧ ийым эртыше улыт. Коктыштыжо илат, икмыняр оралтым даче семын кучат. Но илыш чылт шогалын манаш огеш лий. Налаш, мутлан, Калмыковмыт ешым. Суртоза ден пелашыже тошто пӧртыштӧ илат, кок йочашт уло. Оралте пелен унам вашлийме кугу кудым келыштареныт. Тыште толшо турист-влакым пукшат, йӱктат. 12 ияш Егор эргышт — экскурсовод. Тиде пашам куд ияшак тӱҥалынам, мане. Кокланже кугыеҥ семынак пелештен колтымыж дене кумылым савыра. Егор мыланна ялын эртыме корныж нерген каласкалыш, ял покшелне верланыше Одигитрия Смоленская лӱмеш часамлаш пуртыш. Ты оралтат 260 ийым эртен. «Часамлам шке жапыштыже швед мастар чоҥен. Верысе-влакат лийыныт, но кугу пашам тӱҥалаш тоштын огытыл. Вет кумалме вер лийшаш нерген Юмынаван образше шижтарен. Тудо тысе ик еҥлан кончен, тулеч вара юмоҥам муыныт, ты вереш ыресым шогалтеныт. Но йӱран кечын юмоҥа авыраш йодшын сӧрвален. Тунам часамлам ышташ кутырен келшеныт. Кок курым утлат тудо ынде пашам ышта. Кеч совет жап годым икмыняр гана шалаташ тарваненыт. Но тӱрлӧ амаллан кӧра тидым ыштен кертын огытыл, Юмын вийже талырак лийын. Сандене тачысе кечынат оралте ила. Идалыклан ик гана тыште службо эрта», — мане изи экскурсоводна. Егор умбакыжат тиде ялыштак илышыжым шуйынеже. Кызыт тудым школышко автобус дене Ведлозеро марте шупшыктат. Чылажымат колыштат да шӱлыкан ялын пӱрымашыже шотышто пычкемыш лукышто кечыйолын волгыдыжо коймо семынак ӱшан тул ешаралтеш.
Чылажат тӧрлана, конешне, шке верышкыже шинчеш, ӱшаным гына йомдарыман огыл.
dscn7928

den_4311

den_4293

den_4279

den_4276

den_4252

den_4243
Медиафорум жапыште вич секций пашам ыштен:
«Национальный периодический печать», «Национальный телерадиожурналистике», «Финно-угор тӱня online», «Карелийын кинематографше, Карелий нерген».
Визымше секций кокымшо кечын Кинерма ялыш чумырен. Тушто «Национальный СМИ-н лудшыжо да подписчикше-влак дене, тыгак изи лудшо-влак дене пашам ыштыме» шотышто кутыреныт.
Эдуард Иманаев.
Д.Речкинын
фотожо.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: