"Марий Эллан 100 ий темме вашеш" рубрик, 2016 ий, Шыжа тылзын 28-ше кечыже

Ободзинский, Басков да молат

Статьян авторжо Ирина Ямбаршева

Элысе культурын Марий Элыште чапланыше пашаеҥже-влак нерген
«Кугарня» газет редакцийыш шукерте огыл телефон дене йыҥгыртыше ик еҥ (лӱмжым да кушто илымыжым каласен огыл) тыгай йодышым пуэн: «Мурызо Валерий Ободзинский Марий АССР-ын заслуженный артистше лийын маныт. Очыни, тыште, мемнан дене, шуко гана выступатлен. А могай лийын тудын илыш корныжо? Марий Элыште званийым налше моло артист-влак улыт мо?»
Йодышлан журналист Гельсий Зайниев вашешта.
%d0%be%d0%b1%d0%be%d0%b4%d0%b7%d0%b8%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b9Чынак, Валерий Владимирович Ободзинский Марий АССР-ын заслуженный артистше лийын. Тиде лӱмым 1973 ийыште пуэныт. Но ты шотышто Верховный Совет Президиумын указше газетлаште савыкталтын огыл. Йошкар-Олашке икымше гана кунам толын – раш каласаш неле. «Верные друзья» ВИА дене пырля 1973 ийыште шошым да шыжым лийын. Тудо ийын октябрьыште «Молодой коммунист» газетыште сереныт: «Одесса олаште музыкальный училищын контрабас классшым тунем пытарен, икмыняр ий Томский филармонийыште пашам ыштен, тыгодым Сибирьым тореш-кутынь коштын савырнен. Кызыт – Росконцертын пашаеҥже».
Тылеч вара, коеш, Марий Элыш кум ий толын огыл. 1976 ий 14 декабрьыште Сеҥымашын 30-шо идалыкше лӱмеш дворецыште да эрлашыжым М.Шкетан лӱмеш театрыште чылаже куд концертым эртарен (кок кечынжат – 15, 18 да 21 шагатыште). Тунамат «Верные друзья» ансамбль дене пырля выступатлен. Ик газет серен: «Заслуженный артист Марийской АССР Валерий Ободзинский привез в Йошкар-Олу свое эстрадное песенное представление… Манера исполнения В.Ободзинского отличается сдержанностью, простотой и артистичностью. А репертуар – взыскательностью. Он поет песни известных композиторов на стихи известных поэтов и высоко ценит поэтическое слово, его изначальный смысл. И еще одной гранью открылся нам певец – сбор одного из своих концертов он передал в Фонд мира».
Тунамак вес газет мурызын концертше нерген репортажым «Песня под названием жизнь» манын лӱмден. Тушто ойлалтеш: «Ободзинского называют певцом любви… Его тепло принимают в Йошкар-Оле и примут с радостью всюду в республике». «Верные друзья» ВИА-м мурызо шкеак вуйлата манын серыме.
1980 ийыште 13 гыч 18 июнь марте М.Шкетан лӱмеш театрыште кажне кечын кок концерт (17 да 20 шагатыште) лийын. Тушто икымше отделенийыште В.Ободзинский «Экспресс» ансамбльын шоктымыж почеш мурен, а кокымшышто сценыш «Красные маки» ВИА лектеден.
Варарак мурызо творческий кризисыш логалын: 1986-1994 ийлаште выступатлен огыл. 1997 ий 26 апрельыште Москошто колен. Тиде оласе Кунцевский шӱгарлаште тоеныт (а шочын 1942 ий 24 январьыште Одесса олаште). Марий АССР-ыште пуымо деч моло званийже лийын огыл.
Вес кундемла гыч жаплан толедыше артист-влаклан чаплӱмым пуымо йӱла Марий Элыште тылеч ончычак шочын. 1960 ий ноябрь кыдалне (тунам республикын 40-ше идалыкшым палемденыт) Марий АССР искусствын заслуженный деятельже лӱмым композитор Андрей Эшпай, сӱретче Владимир Козьмин, музыкант Леонид Тайгильдин дене пырля кинооператор Гарей Амиров налын. Тудо, Башкирийыште шочын кушшо татар еҥ, тунам Куйбышев (Самара) оласе киностудийыште пашам ыштен. «Заслуженный» лӱмым чынак сулен, манаш лиеш: И.С.Палантай нерген документальный фильмым, «Салика» комедий негызеш киноновеллым да молымат сниматлен.
1963 ий 5 апрельыште Йошкар-Ола сценыште «Акпатыр» опер икымше гана йоҥгалтын. Тӱҥ партийым самырык солист, патыр капкылан Борис Артемьев мурен. Вара спектакль 6, 7, 9 да 10 апрельыште лийын. 19 числаште тиде мурызылан республикын заслуженный артистше лӱмым пуымо нерген указ лектын.
1965 ий шыжым М.Шкетан лӱмеш театрын труппышкыжо Москошто ГИТИС-ым тунем лекше самырык вий (В.Горохов, Г.Копцев, Г.Иванова, А.Андрианов, Ю.Рязанцев да молат) ушнен. Тиде пайремыш марий студийын вуйлатышыже профессор Платон Лесли толын. Тунам тудлан Марий АССР искусствын заслуженный деятельже лӱмым пуымо.
Нине кум еҥын (Г.Амиров, Б.Артемьев, П.Лесли) пашаштым тыге кӱкшын аклыме дене келшаш лиеш, шонем. Вараже чаплӱмым пуэдымаш уда модыш савырнымыла чучеш. Тыге Моско мурызо-влак Владимир Трошин (1967), Валерий Ободзинский (1973), В.Калинский (1980), Евгений Райков (1983), Москонцертын артистше Эмиль Радов (1973), мурышо да куштышо «Гвардия» ансамбльын вуйлатышыже В.Шашков (1981), СССР Кугу театрын концертмейстерже Н.Обинякова (1983) Марий АССР-ын заслуженный артистше лийыныт.
Марий АССР искусствын заслуженный деятельже лӱмым фотокорреспондент Виктор Теминлан (1973), ГИТИС-ыште туныктышо В.Горенковалан (1975), «Экран» творческий ушемын режиссержо Г.Бабушкинлан (1980), Госконцертын генеральный директоржо В.Ходыкинлан (1982) пуымо. Теминже Чарлаште (Йошкар-Ола) шочын-кушкын, 1968 ийыште тыште тудын персональный фотовыставкыже эртен. 1975 ий гыч Йошкар-Олан почетан гражданинже лийын.
Моско Худфондысо экспериментальный комбинатын директоржо Е.Леватина (1973), Москосо «Роскульттехника» комбинатын директоржо В.Косс (1981), ТАСС-ын фотокорреспондентше В.Зуфаров (1981), Моско писатель М.Лещинский (1981) Марий АССР культурын заслуженный пашаеҥышкыже савырненыт. 1970-ше ийлаште тыгаяк лӱмым Моско мутмастар-влак Александр Казаков, Владимир Муравьев, Сергей Поделков налыныт. Тиде ошкылым чынлан шотлаш лиеш, молан манаш гын нине писатель-влак марий серызе-влакын шуко произведенийыштым рушлашке кусареныт, посна книга дене рӱдолаштат, Йошкар-Олаштат луктыныт.
«Россия» кугыжаныш ансамбльын пашаеҥже-влак – вате-марий Лидия ден Юрий Мозжухинмыт (1980), Москосо циркын артистше Габдулхак Гибадуллин (1987) да чапланыше мурызо Людмила Зыкина (1997) Марий АССР-ын (Марий Элын) калык артистше лӱм дене палемдалтыныт. Г.Гибадуллин (1952-2016) Марий Турек районысо Тат-Китня ялын эргыже лийын. 1980 ий кеҥежым йолташыже-влак дене пырля Йошкар-Оласе Ленин лӱмеш полатыште пел тылзе утла выступатлен. Рекламыште лӱмжым тыге ончыктеныт: «Икымше марий дрессировщик Геннадий Гибадуллин». 1990-ше ийлаште тиде уста еҥ Йошкар-Олашке пӧртылын, ола воктенысе Медведево поселкышто мини-зоопаркым почын да тудым вуйлатен.
Вес землякна-влак: мурызо-влак Галина Окунева-Ластовка ден Герман Апайкин да актрисе Валентина Смирнова — республик деч ӧрдыжтӧ пашам ыштеныт (ыштат) гынат, икымшыжлан Марий Элын калык артисткыже, вес кокытшылан Марий Элын заслуженный артистше лӱмым пуымо. 2004 ийыште Пошкырт элысе Калтаса районын ӱдыржӧ Полина Итальева Марий Элын заслуженный артистше лӱмым сулен.
Марий АССР-ысе наукын заслуженный деятельже лӱмым, пожале, ик еҥ веле налын. Тиде – Москосо Языкознаний институтын директоржо, финно-угровед, филологий науко доктор, академик Борис Серебренников (1980).
У курымышто поснак оҥай историй лийын Моско мурызо Николай Басков дене. Эрик Сапаев лӱмеш опер ден балет театрын вуйлатышыже-влак 2005 ий октябрьыште тудым солистлан налме нерген контрактым подписатленыт. Тушто палемдалтын: пашашке шке шонымыж семын толедаш тӱҥалеш (свободное посещение рабочего места). 2011 ий апрель марте (вич талукат пеле жапыште) Басков Йошкар-Оласе театрыште улыжат ныл гана лийын: 2006 ий февральыште, тудо ийынак октябрьыште, 2009 ий телым да 2011 ий шошым. Вот могай чапле пашаеҥ!
Шке пашажым ялтак удан шуктен шоген гынат, «шӧртньӧ йӱкан» мурызым шылталаш нигӧ тоштын огыл. Теве кузе возен тунам ик журналист: «Ждать этих посещений театру и зрителям приходится месяцами и годами, но зато каждое – как триумф для всей жизни Марий Эл». 2011 ий шошым толшашыж вашеш ик газетеш лекше материал тыге лӱмдалтын: «К нам приедет, к нам приедет Коля Басков дорогой!»
Тудо Марий Элысе культурын бюджетшылан чынак дорогой лийын: кажне тылзын пашадарым налын, но южо ийын, манмыла, театрыште нержымат ончыктен огыл. Мурызын 2011 ийысе выступленийже контракт дене кылдалтше лийын огыл. Басков кок солист: Л.Магомедова да М.Максакова — дене пырля черетан гастрольыш лектын улмаш. Контракт 2012 ий 10 август марте жаплан ыштыме лийын. Артист тудым умбакыже шуяш кӧнен огыл. Тудо кӧна гын, договорым эшеат шуят ыле, конешне. Но кӱлыт мо паша верыш талукышто ик гана дечат шуэнрак толын коштшо артист-влак?
Эрик Сапаев лӱмеш театрын солистше семын Йошкар-Олашке кокымшо гана толмо жапыште (2006 ий октябрь) Н.Басковлан «Марий Эл Республикын заслуженный артистше» лӱмым пуэныт. Шоналтет да ӧрат: иктышт кок-кум гана толын муралтат да кугу лӱман лийын шинчыт, а весышт шочмо-кушмо мландыште 20-30 ий пашам ыштат, шке сомылыштым сайынак, лийже манынак шуктен толыт, но тидыжым эн лишыл вуйлатышыштат, республикысе кучемат пуйто огыт уж.
«Ваш новый день» газет 2012 ийысе ик номерыштыже серен ыле: пытартыш лу ийыште художественный вузлам Марий Элын мыняр шочшыжо тунем пытарен гын, нунын кокла гыч иктыжат пашам ышташ республикыш толын огыл. Моткоч тургыжландарыше факт! Туге лектеш: ме вес регион-влаклан профессионал кадрым ямдылена. Уста еҥ-влак шкаланна огыт кӱл мо?

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: