"Кугарнягудо" рубрик, 2016 ий, Шыжа тылзын 21-ше кечыже

У тукымлан — “Черемис корно дене”

Статьян авторжо Татьяна Иванова

Татарстан кундем Актаныш район Йӱштӧ Памаш ялын ӱдыржӧ, туныктышо Инна Ирдугановам Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийлан Татарстан Республикысе Актаныш район “Йӱштӧ Памаш” тӱҥ школ темлен. Инна Владимировна “Черемис корно дене” книгам савыктен луктын. 17 октябрьыште Йошкар-Олаште ты книган презентацийже лийын. img_0360

Инна Ирдуганова Йӱштӧ Памаш школышто англичан йылмым туныкта. Тудо марий улмыж дене кугешна. Чолгалыкше марий тӱвырам, сымыктышым йӧратымыже шымлыме пашалан шӱмаҥден.

“Ме марий улына! Тӱрлӧ вере илена гынат, шкенан историйнам палышаш улына. Тиде книга мемнан кугезе коча-кована-влакын илыме верышт, эртыме корнышт дене палдара”, — палемдыш автор.

Инна Ирдуганова Татарстан кундем Актаныш район Йӱштӧ Памаш ялыште 1986 ий 6 мартыште шочын. Индеш класс деч вара Мензелинский педагогический колледжыш англичан йылме пӧлкаш тунемаш пурен. Умбакыже шинчымашыжым Татарстан Республикысе Педагогический кугыжаныш университетыште шке специальностьшо дене нӧлтен. Ялыш пӧртылмек, англичан йылмым туныкташ тӱҥалын. Педагог эре лудеш, тӱрлӧ конкурсышто, мастер-классыште шинчымашыжым пойдара. Актаныш районышто эртыше “Педагогическое мастерство” конкурсышто сеҥыше лийын. Инна Ирдуганова Великобританийысе Манчестер олаште стажировкым эртен.

Тудо усталыкше дене изинек ойыртемалтын, йоча годым заметкыже-влак “Ямде лий” газетыште савыкталтыныт. Кушкын шумо семын историйым, илышыште лийше событийым шымлаш кумылаҥын. “Кӧ тугай черемис?”, “Черемис бар”, “Черемис-влак Крымыште”, тиде да моло вуймут дене лекше чылаже 25 кӱчык ойлымаш книгаште уло. Инна Владимировна туныктышо семын чыла тидым тунемше-влаклан палдарынеже. Марий калык дене, поснак шке ялын историйже дене кылдалтше событий шымлыме пашашке савырнен.

Инна Ирдуганова сылнымут конкурслаштат шке мастарлыкшым ончыкта. Озаҥысе кугыжаныш университетын эртарыме “Шӧртньӧ перо” конкурсышто “Думы о войне” “Сар нерген шонкалымаш” ойлымаш-влак цикллан гран-прим сеҥен налын.

2015 ийыште Финляндийысе Кастрен ушем “Черемис корно дене” книгалан кумылаҥдыше премийым пуэн. Премий окса дене ялысе библиотекылан марий книга-влакым налын, тыгак Инна Владимировна илышыште неле ситуацийыш логалше-влаклан, “Право на жизнь” общественный фондлан — полшен шога.

Презентаций годым шочмо ялже гыч карт В.Галиев, “Ший памаш” фольклор ансамбль, мурызо да краевед В. Ахмедзянов лийыныт.

Марий чес ӱстелым погеныт, ансамбльын участникше-влак кидпашаштым конденыт, ныжыл мурыштым муралтеныт.

Онаеҥын сугынь мутшо деч вара “Шочмо ялем — Йӱштӧ Памаш” видеоклипым ончыктеныт, ялын эртыше да тачысе корныжо да пӱрымашыж дене палдареныт. Книгам возаш информацийым, материалым погымо нерген видеом ончыктеныт.

“Кузе книга шочын, могай кӱлешан ойлымаш-влакым тушто лудын кертына? Молан тудым савыкташ кумылаҥынат?” — тиде да моло йодышлан автор тыге вашештыш: “Шочмо марий калык нерген шукырак палыме шуын, у тукымлан у шинчаончалтыш дене шонымашем намиен шукташ манын, калыкнан историйжым, тудын илышыж дене кылдалтше легендым, преданийым шымленам, погенам. Таче йоча-влак утларакше Интернетыште “шинчат”, шагал лудыт. Шукын кугу олашке илаш каят, рушаҥыт. Шке йылмыже, историйже нерген монда, ок тунем. Мемнан калыкнан йылме, тӱвыра, йӱла да моло поянлыкшым, историйыште лийше фактым кучылтын, ойлымашыш савыренам. Мутлан, Российыште татар драматург Туфан Миннуллинын “ Старик Альмандар из деревни Альдермыш” пьесыжым шукын палат. Альдермыш села Татарстан Республикысе Высокогорский районышто чынжымак уло. Ондак Альдермыш марий яллан шотлалтын. Тудлан негызым Альдерми (Йолдыри) марийын эргыже-влак пыштеныт. Нунак илыме верыштлан Альдермыш лӱмым пуэныт. “Алдыр” мут марла сырам оптымо корка лиеш.

Марий калыкын историйжын кышаж дене ме, самырык тукым, ошкылшаш, тудым шымлышаш улына. Ты поро пашалан ончыкшымат шке куатем пыштем, ончыкшымат у деч у материалым поген, моло калыкланат марий калыкын пӱрымашыж дене палдараш тӱҥалам”, — каласыш марий чонан туныктышо.

Инна Ирдуганова — Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийлан келшен толшо самырык еҥ, тудо ты лӱмым сула манын ӱшанена.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: