"Мыланна латкудыт" рубрик, 2016 ий, Кылме тылзын 18-ше кечыже

Йоча поро чонан шочеш, но молан вара осалештеш?

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Тиде англичан йылме урокышто лийын. Самырык туныктышо темым умылтарен. Тудын ӱмбакыже ик тунемше туржмо кагазым шуэн. Рвезе-шамыч воштылыныт, а ӱдыр-влак шып шинченыт. Туныктышын шинчажым вӱд налын, тудо урок гыч шып лектын каен.

e5fd748fbf5f7648dcd441cb0f9aaf84Але теве вес историй. Тудым мыланем оласе ик палымем каласкален. Изиж годым ик рвезе дене палыме лийын улмаш, нуно ик пӧртыштӧ иленыт да ик школыш коштыныт. Ты рвезе уремыште пырыс-влакым кучен да индырен.

Подростко-влак коклаште уда койыш-шоктышым ончыктышо йоча-влак шагалын огытыл, очыни. Южо икшыве осал пашаштым видеош войза да Интернетыш вераҥда. Тыгай пример кызытсе саманыште моткоч шуко. Кажне кечын манме гаяк тӱрлӧ передачыште йоча-влакын осал пашам ыштымышт нерген ойлалтеш. Икшывын тыгай улмо амаллан жапым, тӱрлӧ боевик фильмым да компьютер модышым ойлаш лиеш. Ик могырым, тиде чын. Туге гынат эн тӱҥ амал еш дене кылдалтын докан. Таклан огыл таза ешыште ушан-шотан йоча кушкеш манеш калык.

Йоча-влак молан осал кушкыт? Ача-авалан тыгай годым кузе лийман? Тидын нерген «Доверие» А.Свешниковарӱдерын педагог-психологшо Анастасия Сергеевна Свешникова каласкала:

- Палаш кӱлеш: йоча осал огеш шоч. Торжа койышым ончыктымаш эн ончыч еш да обществе дене кылдалтын. Икшывын осал улмыжо йоча да ача-ава кокласе вашкыл гыч тӱҥалеш. Ешыште ача але ава икте-весышт деке, шочшышт деке осал койышым ончыктат гын, икшыве торжа кушкеш. Йочам изинек тӱрлӧ семын лӱдыктат, иктаж-мом ышташ чарат гын, икшыве сай огыл шижмашым кӧргыштыжӧ куча да тудым тӱжваке тӱрлӧ семын луктеш. Адакшым подростко жап годым йоча кугыеҥ семын кояш тырша, садлан шкеж деч начаррак, изирак еҥ але янлык, вольык ӱмбаке  шыдыжым туара. Торжалык, ача-ава могырым шагалрак жапым ойырымаш, икшыве ӱмбаке кидым нӧлтымаш, лӱмнерым волтымаш йочам осал койыш-шоктышаным ыштат.

Икшывын койыш-шоктышыжым обществат вашталтен кертеш. Поснак тиде школышто палдырна. Подростко шке таҥаш, йолташыже-влак дене пырля коштеш, нунын  дене икоян лияш тырша. Ты изи группын лидерже осал койыш-шоктышан гын, воктенже улшо йолташыже-влакат тудын гай койнешт.

Туныктышо дене кӱшнӧ каласыме примерым налаш гын, самырык ӱдырамашат шкенжым чын кучен огыл. Тудо туныктышо семын лушкыдо улмыжым ончыктен, тидын дене авторитетшым волтен. Тыгай ситуацийыште вурседылман да шыдешкыман огыл. Палыман, неле ситуаций годым йоча-влак ончылно шкем ласкан кучыман. 

Ача-ава-влаклан тыгай каҥашым пуэм. Йочадан могай модыш дене модмыжым, мом ыштымыжым эксерыза, лач модыш гоч икшыве-влак шке фантазийыштым илышыш шыҥдарат. Шочшыдам умылаш, тудын дене мутланаш тунемза. Нигунам лӱмнержым ида волто да киддам ӱмбакше ида нӧлтӧ. Уке гын икмыняр жап гыч тудо тендан семын кояш тӱҥалеш.

Йочан сай могыржым еҥ коклаште ойлыза. Икшыве ача-аважлан ӱшанышаш, тунам тудо тендан дене чон почын мутланаш тӱҥалеш. Тыгодым кугыеҥланат ончылныжо чын лийман. Йочалан «кумылем волен», «нелеш налынам», «сыренам», тыгак «тыйын верч куаненам», «тыйын дене кушешнем», «тыйым йӧратем» манаш ида ӧр.

Тӱҥжӧ – икшывыланда сай пример лийза. Йочадам колышташ тунемза, личностьым ужын моштыза. 

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: